نەخۆشی ستارگاردت نەخۆشییەکی جینییە کە کۆبوونەوەی ماددەی چەوری لە تۆڕەی چاو دەبێتە هۆی لاوازبوونی هێواشی بینایی، بەشێکی یان تەواوی.
ستارگاردت چییە؟
ئەم کێشەیە بە ناوی بنچینەی چاو بە خالە زەردەکانیش ناسراوە، یان بە ناوی گەشەکردنی نائاسایی ماکولای جۆری ستارگاردت. یەکێکە لە باوترین جۆرەکانی تەوەژمی ماکولای گەنجان. زۆرجار نەخۆشییەکە پێش تەمەنی ٢٠ ساڵی دەردەکەوێت، بەڵام لە هەندێک حاڵەتدا نیشانەکان تا تەمەنی ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵی دەردەناکەون، و دۆخەکە بە تێپەڕبوونی کات خراپتر دەبێت.
ناوچەی ماکولا و ڕۆڵی لە بینایی
ماکولا لە بەشی دواوەی چاو، نزیک ناوەندی تۆڕەی چاو، هەڵکەوتووە؛ تۆڕەی چاو بافتێکی زۆر هەستیارە بەرامبەر ڕووناکی. گرنگی ئەم ناوچەیە لەوەدایە کە بەرپرسیارە لە:
- جیاکردنەوەی ڕەنگە جیاوازەکان.
- بینینی ناوەندی کە ڕێگە بە بینینی وردەکارییەکان دەدات، وەک خوێندنەوە.
هۆکارەکانی نەخۆشی و چۆن گەشە دەکات
تۆڕەی چاو خانەکانی وەرگری ڕووناکی لەخۆدەگرێت؛ لەوانە «میلەکان» کە بۆ بینین لە ڕووناکیی لاوازدا بەکاردێن، و «کۆنەکان» کە لە ناوچەی ماکولادا بەرپرسیارن لە وردەکاری و ڕەنگەکان. نەخۆشییەکە بەهۆی گۆڕانکارییە جینییەکانەوە ڕوودەدات:
- گۆڕانکاریی جینی ABCA4: دەبێتە هۆی کێشە لە لابردنی پاشماوەکانی خانەکان، و ئەمەش کۆبوونەوەی کۆمەڵە ماددەیەکی چەوریی زەرد بە ناوی «لیپۆفوسین» لێدەکەوێتەوە؛ کە دەبێتە هۆی مردنی خانەکانی وەرگری ڕووناکی، بە تایبەتی کۆنەکان.
- گۆڕانکاریی جینی ELOVL4: کەمتر باوە و ئەویش دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی کۆمەڵە ماددەی چەوری لە تۆڕەی چاو.
نەخۆشییەکە چۆن بە میرات دەگوازرێتەوە؟
شێوازی گواستنەوەی نەخۆشییەکە بە پێی ئەو جینەی کاریگەری لێکەوتووە جیاوازە:
١. جینی ABCA4: بۆ تووشبوون پێویستە کەسەکە لە هەردوو دایک و باوکییەوە وەشانی تووشبووی جینەکە بە میرات ببات. ئەو کەسەی تەنها یەک وەشان بە میرات دەبات، هەڵگری نەخۆشییەکەیە بەبێ ئەوەی نیشانەی لەسەر دەرکەوێت، بەڵام دەتوانێت بۆ منداڵەکانی بیگوازێتەوە.
٢. جینی ELOVL4: بە میراتبردنی تەنها یەک وەشانی تووشبووی جینەکە لە یەکێک لە دایک یان باوکەوە، بۆ تووشبوون بەسە.
نیشانەکانی ستارگاردت و کاریگەرییەکانی لەسەر بینایی
نیشانەکانی کە لە کەسی تووشبوودا دەردەکەون جۆراوجۆرن، لەوانە:
- تەمبوونی بینینی ناوەندی یان دەرکەوتنی ناوچەی تاریک.
- سەختی لە خوێندنەوەی دەقی بچووک یان بینینی ڕوونی شێوەکان.
- لاوازبوونی توانای بینینی ڕەنگەکان یان سەرنجخستن لەسەر شتێکی دیاریکراو؛ هەندێک جار نزیک‌بینییش لەگەڵیدا دەبێت.
- دەرکەوتنی خاڵی زەردی ڕوون لەسەر تۆڕەی چاو.
- هێواشبوونی گونجانی چاو کاتێک ڕووناکی دەگۆڕێت و لە ڕووناکیی زۆرەوە بۆ تاریکی دەچێت، یان بە پێچەوانەوە.
زۆرجار بینایی خراپتر دەبێت تا دەگاتە ئاستی ٢٠/٢٠٠ و پاشان جێگیر دەبێت؛ بەوەش تێبینی دەکرێت کە بینینی لاوەکی یان دەوروبەری بە گشتی کاریگەری لێناکەوێت.
پشکنین و چارەسەری ستارگاردت
پشکنین بە چەند ڕێکاری پزیشکی دەکرێت؛ گرنگترینیان پشکنینی جینە، چونکە وردترین ڕێگایە. هەروەها پشکنینی تۆڕەی چاو بە فراوانکردنی کوڵمەی چاو، وێنەگرتنی ڕەگەکانی خوێن بە فلۆرەسین یان سەوزەی ئیندۆسیانین، و تۆمۆگرافیی هاوکێشیی ئۆپتیکی ئەنجام دەدرێن.
بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ دۆخەکە، چارەسەرێکی کۆتایی نییە، بەڵام ڕێکارە پشتگیریکەرەکان بۆ باشترکردنی کوالێتی ژیان بەردەستن:
- بەکارهێنانی چاویلکەی خۆر بۆ پاراستن لە تیشکی بەنەفشەیی و ڕووناکیی توند.
- بەکارهێنانی هەندێک دەرزیی دەرمانی لە چاو بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان.
- خۆپاراستن لە جگەرەکێشان و دوورکەوتنەوە لە خواردنی بڕی زۆری ڤیتامین A.
پرسیارە باوەکان
نەخۆشی ستارگاردت چییە؟
نەخۆشییەکی جینی و میراتییە کە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی چەوری لە ناوچەی ماکولای تۆڕەی چاو، و بە تێپەڕبوونی کات بینینی ناوەندی لاواز دەکات.
ناوچەی ماکولا چییە؟
ناوچەیەکی هەستیارە بەرامبەر ڕووناکی کە لە ناوەندی تۆڕەی چاو هەڵکەوتووە و بەرپرسیارە لە بینینی وردەکارییەکان و جیاکردنەوەی ڕەنگەکان.
کەسی تووشبوو بە ستارگاردت چۆن دەبینێت؟
کەسی تووشبوو تەمبوونی بینین یان خاڵی تاریک لە ناوەندی بینین دەبینێت و لە خوێندنەوە و جیاکردنەوەی ڕەنگەکاندا کێشەی هەیە؛ بەڵام زۆرجار بینینی دەوروبەرییەکەی بە تەندروستی دەمێنێتەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەبینرێن، پێویستە بێ‌درەنگ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- خراپبوونی لەناکاو یان هێواشی بینینی ناوەندی.
- دەرکەوتنی خاڵی ڕەش یان تاریک لە ناوەندی مەودای بینین.
- سەختیی نائاسایی لە جیاکردنەوەی ڕەنگەکان یان خوێندنەوەی وشە بچووکەکان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پسپۆڕی پزیشکی نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هەوکردنی پەلکی چاو؛ نیشانە و چارەسەر
- چارەسەری یوڤێیت: ڕێگاکانی چارەسەر
- کونی شەبەکی چاو؛ هۆکار و نیشانەکان
- چاوە تەمبەڵ و ڕێگاکانی چارەسەری
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی چاو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team