دەرمانە کاریگەرەکان لەسەر خوێن دەتوانن پەڵەبەستن و فشاری خوێن بگۆڕن؛ هەندێکیان خوێن ڕەقیق دەکەن و هەندێکی تر خوێنڕشتن ڕادەگرن.
دەرمانە کاریگەرەکان لەسەر خوێن چۆن کار دەکەن؟
ئەم دەرمانانە لە پرۆسەی پەڵەبەستنی خوێن دەستوەردەدەن؛ ئەو میکانیزمەیە کە جەستە بۆ ڕێگریکردن لە لەدەستدانی خوێن کاتێک ڕەگە خوێنییەکان بریندار دەبن بەکاری دەهێنێت. ئەم پرۆسەیە لە سێ قۆناغ پێکدێت: ڕەگی (گرژبوونەوەی تارەکان)، پلاکێتی (داخستنی کونەکە)، و پلازمایی (دروستبوونی پەڵەی فیبرینی).
دەرمانی ڕەقیقکەرەوەی خوێن
ئەم گرووپە بۆ زیادکردنی ڕەقیقیی خوێن و چارەسەرکردنی پەڵەی خوێن، یان باشترکردنی گەیاندنی خوێن بە مێشک بۆ چارەسەرکردنی سەرگێژی و لاوازیی سەرنج بەکاردێت. گرنگترینیان ئەمانەن:
- ئەسپیرین، کلۆپیدۆگرێل و تیکلۆپیدین.
- هێپارین: فاکتەری Xa و ترۆمبین کەم‌چالاک دەکات و تەنها بە دەرزی دەدرێت.
- دژە ڤیتامینی K: وەک وارفارین، و ئەنجامەکانی دوای ٢٤ کاتژمێر لە بەکارهێنان دەردەکەون.
دەرمانەکانی دروستکردنی پەڵەی خوێن
ئەم دەرمانانە بۆ وەستاندنی خوێنڕشتنی دروستبوو لە ڕووداوەکان یان ڕاستکردنەوەی کێشەی پەڵەبەستنی خوێن بەکاردێن. لە نموونەکانیان:
- ڤیتامینی K: لە حاڵەتەکانی کەمیی لە منداڵانی تازە لەدایکبوو یان نەخۆشییەکانی جگەر بەکاردێت.
- دژەکارییەکانی هێپارین: وەک پرۆتامین، کە بەهێواشی بە ڕێگەی وریدەوە دەدرێت.
- دەرمانەکانی فیبرین: وەک سترێپتۆکاینەز، کە بۆ چارەسەرکردنی پەڵەی خوێنی وریدی و سییەکان بەکاردێت.
ڕێکخستنی فشاری خوێن و ڕەقیقیی خوێن
گرووپی دەرمانی تایبەت هەن بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاستی فشاری خوێن، و ئەمانە لە باوترین دەرمانە کاریگەرەکان لەسەر خوێنن:
- دەرمانەکانی کەمکردنەوەی فشاری خوێن: دیوریتیکەکان (وەک هایدرۆکلۆرۆسایازاید)، کەمکەرەوەکانی ئەنزایمی گۆڕینی ئەنجیۆتێنسین (وەک کاپتۆپریل)، و کەمکەرەوەکانی کەناڵی کالسیۆم (وەک ئەملۆدیپین) دەگرێتەوە.
- دەرمانەکانی بەرزکردنەوەی فشاری خوێن: بۆ چارەسەرکردنی فشاری خوێنی نزم بەکاردێن و هەندێک دەرمانی سەرماخۆردن وەک سودۆئەفیدرین، کافئین و دژەخەمۆکییە سێ‌خولییەکان دەگرێتەوە.
کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمانەکان لەسەر جەستە
هەندێک دەرمان دەتوانن کاریگەرییە لاوەکییەکانیان لە سنووری کاریگەرییان لەسەر خوێن زیاتر بێت، وەک:
١. بیستن: هەندێک دژەزیندە (وەک ئەمینۆگلایکۆزایدەکان) یان دەرمانی ئازارشکێن بە دۆزی بەرز، دەتوانن ببنە هۆی زەنگی گوێ یان لەدەستدانی بیستن.
٢. تەندروستیی سێکسی: دیوریتیکەکان یان بلۆکەرەکانی بێتا دەتوانن ببنە هۆی کەمبوونەوەی ئارەزووی سێکسی یان لاوازیی توانای سێکسی.
٣. ڕەنگی میز: هەندێک ڤیتامین و دەرمان کاریگەرییان لەسەر ڕەنگی میز هەیە؛ ڤیتامینی C ڕەنگی دەکاتە پرتەقاڵی، لە کاتێکدا ڤیتامینی B ڕەنگەکەی بەرەو سەوزی دەگۆڕێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەرمانەکانی فشاری خوێن کاریگەری لەسەر گورچیلەکان هەیە؟
سەرچاوە بەردەستەکان زانیاریی دیاریکراویان لەبارەی کاریگەریی دەرمانەکانی فشاری خوێن لەسەر کارکردنی گورچیلەکان بە شێوەی ڕاستەوخۆ نەداوە، بەڵام ئاماژەیان بە بەکارهێنانی دیوریتیکەکان وەک بەشێک لە چارەسەری فشاری خوێنی بەرز کردووە.
ئایا دەرمانەکانی فشاری خوێن کاریگەری لەسەر دووگیانی هەیە؟
سەرچاوەکان باس لە کاریگەریی دەرمانەکانی فشاری خوێن لەسەر دووگیانیان نەکردووە، بەڵام ئاماژەیان بەوە داوە کە دەرمانە هۆرمۆنییەکانی ڕێگری لە دووگیانی دەتوانن فشاری خوێن بەرز بکەنەوە.
ئایا دەرمانەکانی خەمۆکی کاریگەری لەسەر مێشک هەیە؟
سەرچاوەکان باس لەوەیان کردووە کە دەرمانە دەروونییەکان و دژەخەمۆکییەکان کاریگەری لەسەر گواستەرە عەصبییەکان و هۆرمۆنەکان هەیە، و ئەمە دەتوانێت کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئارەزووی سێکسی هەبێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت:
- گۆڕانی لەناکاوی ڕەنگی میز بۆ سوور یان زۆر تاریک، بە تایبەتی ئەگەر لەگەڵ ئازاری سکدا بێت.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی کەمخوێنیی هەڵوەشاندنەوەی خانە سوورەکانی خوێن، وەک ڕەنگپەڕیووی پێست، لێدانی خێرای دڵ و گەورەبوونی سپڵ.
- لەدەستدانی لەناکاوی بیستن یان زەنگی بەردەوامی گوێ دوای خواردنی دەرمانی ئازارشکێن یان دژەزیندە.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی هەوکردنی جگەر وەک تا، دڵتێکچوون و ئازاری جومگەکان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری هەوکردنی ڕێگای هەناسەدانی سەرەوە
- چارەسەری نەخۆشییە سێکسییەکان و دەرمانەکان
- دەرمانی ئیبۆپرۆفین و کاریگەری لەسەر ئەسپرین
- تووشبوونی پێست و شانە نەرمەکان: هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی دەرمان و دەرمانسازی
Photo: Freestocks.org, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team