دەرمان و دەرمانسازی ئەگەر بە پێچەوانەی ڕێنمایی پزیشک بەکاربهێنرێن، دەتوانن کێشەی تەندروستیی مەترسیدار دروست بکەن؛ پابەندبوون بە ڕێنماییەکان گرنگە.
دەرمان و دەرمانسازی: بەکارهێنانی نادروست چۆن ڕوودەدات؟
ئەم هەڵسوکەوتە نادروستە بە شێوەی جۆراوجۆر دەردەکەوێت، لەوانە:
- بەکارهێنانی دەرمانی کە بۆ کەسێکی تر نووسراوە.
- تێپەڕاندنی دۆزی دیاریکراو یان خواردنی بڕی زیاتر لە پێویست.
- گۆڕینی شێوازی بەکارهێنانی دەرمان، وەک وردکردنی حەبەکان بۆ هەڵمژین یان دەرزی‌کردنیان.
- بەکارهێنانی دەرمان بۆ مەبەستی نادەرمانی، وەک هەوڵدان بۆ بەدەستهێنانی هەستی سەرخۆشی.
- بەردەوامبوون لە بەکارهێنان تا ئاستی تووشبوون بە دەرمان‌وابەستەیی.
دەرمانە سەرەکییەکان کە مەترسیی بەکارهێنانی نادروستیان هەیە
ئەو دەرمانانەی بە شێوەی نادروست بەکاردەهێنرێن جۆراوجۆرن، لەوانە:
- ئۆپیۆیدەکان: وەک مۆرفین و کۆدئین؛ ئەمانە ئازارشکێنی کاریگەرن، بەڵام بەکارهێنانی درێژخایەنیان دەتوانێت ببێتە هۆی وابەستەبوون. هەروەها دۆزی زۆری ئەمانە، بە تایبەتی لەگەڵ کحوول، دەتوانێت بەهۆی کێشەی هەناسەدانەوە ببێتە هۆی مردن.
- دەرمانەکانی کەمکردنەوەی چالاکیی سیستەمی دەمارە ناوەندییەکان: وەک باربیتوورات و بنزۆدیا‌زەپین. بەکارهێنەر لەوانەیە بە تێپەڕبوونی کات پێویستی بە زیادکردنی دۆز هەبێت بۆ ئەوەی هەستی ئارامی بکات؛ وەستاندنی لەناکاویان دەتوانێت ببێتە هۆی نیشانەی وازهێنانی مەترسیدار.
- هاندەرەکان: هۆشیاری، پەستانی خوێن و خێرایی لێدانی دڵ زیاد دەکەن؛ بەکارهێنانیان بە دۆزی بەرز دەتوانێت پلەی گەرمیی جەستە بەرز بکاتەوە یان ببێتە هۆی نائاسایی لێدانی دڵ.
- دژەبەکتریاکان: بەکارهێنانی زۆریان یان وازهێنان لێیان پێش کاتی دیاریکراو، دەتوانێت ببێتە هۆی بەرگریی بەکتریا لە چارەسەر؛ ئەمەش ئەگەری مردن زیاد دەکات و چارەسەری هەندێک نەخۆشی قورس دەکات.
مەترسییە تەندروستییەکان و کاریگەرییە لاوەکییەکان
ئەم کردارە کاریگەری لەسەر کارکردی مێشک و جەستە دادەنێت و بە چەند شێوەیەک دەردەکەوێت:
نیشانەکانی ماوەی کورت
سەرگێژە، هەناسەدانی خاو، تێکچوونی گەدە، قورسایی لە سەرنجدان و ڕۆیشتن، هەروەها گۆڕانی دۆخی دەروونی، نیگەرانی، لاوازیی هاوئاهەنگیی جووڵە و گۆڕانی ئارەزووی خواردن لەخۆدەگرن.
ئاڵۆزییەکانی ماوەی درێژ
- دڵ و ڕەگەکان: بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، هەوکردنی ڕەگەکان و هێرشی دڵ.
- سیستەمی هەناسەدان: هەوکردنی درێژخایەنی شوش و هەناسەدانی خاو.
- ئەندامە گرنگەکانی جەستە: لەکارکەوتنی گورچیلە یان هەوکردن و پەڕگرتنی جگەر.
- تەندروستیی دەروونی: خەمۆکی، خەیاڵ‌کردنی شتانی نەبوو و تووڕەیی.
کاریگەری لەسەر کۆرپە
بەکارهێنانی نادروستی دەرمان لە ماوەی دووگیانیدا دەتوانێت ببێتە هۆی لەدایکبوونی پێشوەخت، کەمیی کێشی منداڵ لە کاتی لەدایکبوون، یان دەرکەوتنی نەخۆشیی وازهێنانی ماددە هۆشبەرەکان لە منداڵدا.
بەکارهێنانی دەرمان بۆ مەبەستی دەرەوەی بەکارهێنانی پەسەندکراو
مەبەست لێی نووسینی دەرمان بۆ مەبەستێک، تەمەنێک یان دۆزێکە کە پەسەند نەکراوە. هەرچەندە ئەم شێوەیە لە هەندێک کردارە پزیشکییەکاندا باوە، دەتوانێت مەترسیدار بێت، چونکە توێژینەوەی پێویست لەبارەی سەلامەتییەکەیەوە نییە؛ وەک ئەوەی لە تێکەڵکردنی هەندێک دەرمانی کەمکردنەوەی کێشدا ڕوویدا و بووە هۆی زیانی کوشندە لە دەرچەی دڵدا. لەگەڵ ئەوەشدا، لە حاڵەتی دەگمەن یان کاتێک هەموو هەڵبژاردە پەسەندکراوەکان بەکار هێنراون، پزیشکان لەوانەیە ئەم شێوازە بەکاربهێنن.
ڕێگاکانی پاراستن لە بەکارهێنانی نادروستی دەرمان
لە ئاستی تاکەکەسی
- پابەندبوونی ورد بە ڕێنماییەکانی دۆز و کاتی بەکارهێنان.
- دۆزەکە مەگۆڕە و دەرمانەکە مەوەستێنە بەبێ ڕاوێژی پزیشکی.
- خۆت لە وردکردن یان شکاندنی حەبەکان بپارێزە.
- لەبارەی مێژووی نەخۆشیی خۆت و خێزانەکەتەوە بە ڕاستگۆیی لەگەڵ پزیشک بدوێ.
لە ئاستی کۆمەڵگا
- دایک‌وباوکان و منداڵان لەبارەی کاریگەرییەکانی دەرمان لەسەر گەشەی مێشک هۆشیار بکەنەوە.
- دەرمانەکان لە شوێنی پارێزراو دابنێن، دوور لە دەستی هەرزەکاران و منداڵان.
- چاودێریی دەرمانسازان و پزیشکان لەسەر پرۆسەی نووسینی دەرمان بەهێز بکەن بۆ ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی زۆری.
کەی پێویستە دەستبەجێ پزیشک ببینرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی خوارەوە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی داوا بکرێت:
- قورسایی زۆر لە هەناسەدان یان خاوێتیی بەرچاوی هەناسەدان.
- نائاسایی لێدانی دڵ یان خێرابوونی لەناکاوی.
- دەرکەوتنی تشەنج یان لەدەستدانی هۆشیاری.
- ڕوودانی کاردانەوەی هەستیاریی توند، وەک هەستیاری بە پەنیسیلین.
- دەرکەوتنی نیشانەی توندی وازهێنان دوای وەستاندنی دەرمانێک.
پرسیارە باوەکان
چ فاکتەرانێک مەترسیی بەکارهێنانی نادروستی دەرمان زیاد دەکەن؟
جینەکان، تەمەن، دۆخی دەروونی و کاریگەریی هاوڕێ و هاوڕێکاران لە زیادبوونی ئەم مەترسییانەدا بەشدارن.
ئایا مەترسییەکانی دەرمان واتە دەبێت بەکارهێنانی بوەستێنین؟
نەخێر. پزیشک سوود و مەترسییەکان بەراورد دەکات و لە زۆر حاڵەتدا پێویستیی تەندروستی بە دەرمان گرنگترە لە مەترسییە ئەگەرییەکانی، بە مەرجێک ڕێنماییەکان جێبەجێ بکرێن.
چۆن دەتوانرێت بەکارهێنانی دەرمان بۆ مەبەستی دەرەوەی بەکارهێنانی پەسەندکراو بەڕێوەببرێت؟
بە زیادکردنی هۆشیاریی نەخۆشان و پزیشکان لەبارەی جیاوازیی نێوان بەکارهێنانی پەسەندکراو و ناپەسەندکراو، بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دەرمانە کاریگەرەکان لەسەر خوێن: جۆر و کاریگەری
- چارەسەری نەخۆشییە سێکسییەکان و دەرمانەکان
- بەهێزترین مسکّن دوای نەشتەرگەری: چییە؟
- تووشبوونی پێست و شانە نەرمەکان: هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی دەرمان و دەرمانسازی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team