دەرمانەکانی دژە PCSK9 جۆرێکن لە دەرمان کە کۆلیسترۆڵی LDLی «خراپ» دادەبەزێنن؛ بۆ ئەوانەی بە چارەسەرییەکانی تر ئاستێکی تەندروستیان بەدەست ناهێنن.
دەرمانەکانی دژە PCSK9 چۆن کار دەکەن؟
ئەم دەرمانانە ئامانجی پرۆتینێک دەکەن کە PCSK9 ناویەتی. ئەم پرۆتینە بە شێوەی ئاسایی ئەو وەرگرانە لە خانەکانی جگەر تێکدەدات کە کۆلیسترۆڵی زیادە لە خوێن لادەبەن. بە ڕێگریکردن لەم پرۆتینە، وەرگری زیاتر چالاک دەمێنێتەوە بۆ پاککردنەوەی کۆلیسترۆڵی LDL.
میکانیزمی وردی کارکردن بە جۆری دەرمانەکەوە پەیوەستە:
- ئەنتیبادییە مۆنۆکلۆناڵەکان، پرۆتینەکانی فیوژن و پێپتیدە ماکرۆسایکلیکەکان: بە پرۆتینی PCSK9 دەچەسپن بۆ ئەوەی ڕێگری لە کارکردنی بکەن.
- RNAی بچووک وێستێنەر: ڕێگری لەوە دەکات کە جگەر بە تەواوی پرۆتینی PCSK9 دروست بکات.
توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم دەرمانانە دەتوانن ئاستی LDL بە تێکڕا ٥٠% تا ٦٠% کەم بکەنەوە و ڕەنگە مەترسی تووشبوون بە جەڵتەی دڵ بە ٢٧% کەم بکەنەوە.
دەرمانی PCSK9 یان ستاتین
ستاتینەکان بە شێوەیەکی ئاسایی هەڵبژاردەی یەکەمی بەڕێوەبردنی کۆلیسترۆڵن، چونکە نرخ‌گونجاون و کاریگەرن. ئەوان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمێک کار دەکەن کە جگەر پێویستی پێیەتی بۆ بەرهەمهێنانی کۆلیسترۆڵ.
بە پێچەوانەوە، دەرمانەکانی ڕێگری PCSK9 زۆرجار بەکاردەهێنرێن کاتێک ستاتینەکان بەس نین یان کەسێک ناتوانێت بیانگرێت. ستاتینەکان حەبن، بەڵام ئەم دەرمانە نوێیانە هەم بە شێوەی حەب و هەم بە دەرزی بەردەستن. دەتوانرێت بە تەنها وەک چارەسەر بەکاربهێنرێن یان لەگەڵ ستاتینەکان تێکەڵ بکرێن بۆ ئەوەی ئاستی LDL زیاتر لە نیوە کەم بکرێتەوە.
کێ دەبێت ئەم دەرمانانەی PCSK9 بەکاربهێنێت؟
پێشکەشکاری چاودێری تەندروستی ڕەنگە ئەم دەرمانانە بۆ نەخۆشانی دیاریکراو پێشنیار بکات:
- ئەوانەی کۆلیسترۆڵی بەرزی میراتییان هەیە: ئەوانەی هایپەرکۆلیسترۆڵیمی خێزانییان هەیە، ڕەنگە تەنانەت بە زۆرترین دۆزی ستاتینیش نەگەنە ئاستێکی تەندروستیی LDL.
- نەخۆشانی مەترسی بەرز: ئەو کەسانەی نەخۆشی دڵیان هەیە و پێویستیان بە پاراستنی زیاتر لە سکته‌ی مێشک یان جەڵتەی دڵ هەیە.
- نەخۆشانی نەتوانای بەکارهێنانی ستاتین: لە نێوان ١٠% و ٢٠%ی خەڵک کاریگەرییە لاوەکییەکانی ستاتین وەک گرژی ماسولکە، لاوازی، لەدەستدانی بیرەوەری یان زیانی جگەر ئەزموون دەکەن.
دەرمانە بەردەستەکانی PCSK9 و شێوازی بەکارهێنانیان
لە ئێستادا پێنج هەڵبژاردە هەن کە FDA پەسەندی کردوون:
- Alirocumab، evolocumab و lerodalcibep: وەک دەرزیی خۆبەخش لە سک، بەشی سەرەوەی باڵ یان ڕان، هەر ٢ یان ٤ هەفتە جارێک دەدرێن.
- Inclisiran: وەک دەرزیی ژێرپێست لەلایەن پێشکەشکاری چاودێری تەندروستییەوە لە کلینیک یان ناوەندی نەخۆشانی دەرەوە دەدرێت.
- Enlicitide: وەک حەبی ڕۆژانە دەخورێت.
کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمانی PCSK9
زۆربەی کاردانەوەکان سووکن. کێشە باوەکان ئەمانەن:
- نیشانەکانی سەرما یان هاوشێوەی ئەنفلۆنزا و ئازاری پشت.
- سکچوون و سەرگێژە (بەتایبەتی لەگەڵ enlicitide).
- سووربوونەوە، شینبوون یان ئازار لە شوێنی دەرزییەکە.
نرخی دەرمانەکانی PCSK9
ئەم دەرمانانە گرانن و زۆرجار تێچوویان ساڵانە دەگاتە هەزاران دۆلار.
پرسیارە باوەکان
دەرمانەکانی دژە PCSK9 چی دەکەن؟
ژمارەی وەرگرەکانی جگەر زیاد دەکەن کە کۆلیسترۆڵی LDL لە خوێن لادەبەن، بەمەش ئاستی کۆلیسترۆڵی «خراپ» دادەبەزێنن.
چەند نموونەیەک لەم دەرمانانە کامانەن؟
دەرمانە پەسەندکراوەکان بریتین لە alirocumab، evolocumab، inclisiran، enlicitide و lerodalcibep-liga.
پزیشک کەی ئەم دەرمانانە دەنووسێت؟
بە گشتی دوای ئەوەی گۆڕانکارییەکانی شێوازی ژیان و زۆرترین دۆزەکانی ستاتین سەرکەوتوو نەبن لە کەمکردنەوەی کۆلیسترۆڵ، یان ئەگەر نەخۆشێک نەتوانێت ستاتین بەکاربهێنێت، پزیشک ئەم دەرمانانە دەنووسێت.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر نیشانەکانی کاردانەوەیەکی ئەلەرجیی توندت هەبوو، وەک ئەمانە، دەستبەجێ داوای یارمەتیی فریاکەوتنی پزیشکی بکە:
- هەناسەدانی قورس.
- ئاوسانی ڕوو.
- پەڵەیەکی توندی پێست.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم بابەتە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر، ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دەرمانی ستاتین و مەترسییەکانی
- خواردن بۆ کەمکردنەوەی کۆلێستڕۆڵ و ستاتین
- کەمکردنەوەی کۆلێسترۆڵی خراپ: ڕێنمایی گرنگ
- سوود و زیانی کۆلیستڕۆڵی خراپ و باش
- زیاتر دەربارەی کۆلیسترۆڵ و چەوری خوێن
Photo: CC0 1.0, via rawpixel.com
approved by: Medica Health team