جیاوازیی نێوان کۆلیستڕۆڵی خراپ و باش و چۆنیەتی هاوسەنگکردنی ئاستەکانیان بە خواردن و چاودێری پزیشکی بزانە؛ سوود و زیان لە پەیوەندی بە تەندروستی دڵەوە.
جیاوازیی نێوان کۆلیستڕۆڵی خراپ و باش چییە؟
کۆلیستڕۆڵ لە جەستەدا بە دوو جۆری سەرەکی دابەش دەبێت: جۆرێک زیان بە جەستە دەگەیەنێت و بە خراپ ناسراوە، و جۆرێکی تر سوودی تەندروستی هەیە و بە باش ناودەبرێت. مەترسیی بەرزبوونەوەی ئاستی جۆرە زیانبەخشەکە لەوەدایە کە ئەگەری تووشبوون بە سەختبوونی شرایین زیاد دەکات، کە دواتر ڕەنگە ببێتە هۆی ڕوودانی هێرشی دڵ یان جەڵتەی مێشک. بە پێچەوانەوە، جۆرە بەسوودەکە جەستە لەم مەترسییانەی پەیوەست بە دڵ دەپارێزێت.
ڕێگاکانی هاوسەنگکردنی سوود و زیانی جۆرەکانی کۆلیستڕۆڵ
بە گرتنەبەری شێوازی ژیانێکی تەندروست و پەیڕەوکردنی ئەم ڕێنماییانە دەتوانرێت ئاستی چەوریی خوێن باشتر بکرێت:
- چالاکیی جەستەیی: ئەنجامدانی وەرزشەکانی وەک ڕاکردن، مەلەوانی و پاسکیل‌سواری بە نزیکەی ٥٠ ملیگرام بۆ هەر ١٠٠ میلیلیتری، ئاستی کۆلیستڕۆڵ لە خوێندا دادەبەزێنێت.
- ڕێژیمی خواردن بۆ کەمکردنەوەی جۆرە زیانبەخشەکە: پێشنیار دەکرێت خواردنی خواردنی پڕچەوری وەک ئەمانە کەم بکرێتەوە:
- خواردنی سوورکراوە و شیرینی.
- پەنیرە پڕچەورییەکان و سۆسیس.
- زەردەی هێلکە، گۆشت و بستەنی.
- تێکەڵکردنی ڕێژیمی خواردن لەگەڵ وەرزش ڕێژەی کۆلیستڕۆڵ لە جەستەدا بە ٣٠% کەم دەکاتەوە.
- خواردنەکانی بەرزکەرەوەی جۆرە بەسوودەکە:
- ماسیی دەوڵەمەند بە ئەسیدی ئۆمێگا ٣.
- دانەوێڵە و مریشک.
- سەوزە و میوە.
- بەرهەمەکانی شیری کەم‌چەوری و نانی گەنمی تەواو.
- عادەتی تریش: وازهێنان لە جگەرەکێشان؛ لە هەندێک وڵاتی ڕۆژئاوایی، پێشنیار دەکرێت ڕۆژانە نیو پەرداخ شەرابی سووری بخورێتەوە.
چاودێریکردنی ئاستی کۆلیستڕۆڵ
چەندین هۆکار کاریگەری لە ئاستی چەوریی خوێندا دەکەن، لەوانە تەمەن، ڕەگەز، بۆماوەیی، کێش، جۆری خواردن و ئاستی چالاکیی جەستەیی. بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی، ئەمانە پێشنیار دەکرێن:
- هەر پێنج ساڵ جارێک، لە تەمەنی بیست ساڵییەوە، پشکنینی خوێن ئەنجام بدرێت.
- دەتوانرێت ئەم پشکنینانە لە تەمەنی دوو ساڵییەوە و سەرووتر دەست پێ بکرێن، بۆ ئەوەی دیاری بکرێت ئاستەکان لە مەودای پەسەندکراودان یان نا.
پرسیارە باوەکان
چۆن دەتوانم کۆلیستڕۆڵی زیانبەخش کەم بکەمەوە؟
بە ئەنجامدانی وەرزشی هەناسەیی و خۆدوورگرتن لە خواردنی سوورکراوە و پڕچەوری و گۆشت، لەگەڵ دوورکەوتنەوە لە جگەرەکێشان.
کام خواردن ئاستی کۆلیستڕۆڵی بەسوود زیاد دەکات؟
خواردنەکانی حاوی ئۆمێگا ٣، وەک ماسی، سەوزە، میوە و دانەوێڵەی تەواو، یارمەتی بەرزکردنەوەی ئاستەکەی دەدەن.
کەی پێویستە پشکنینی کۆلیستڕۆڵ بکەم؟
باشترە هەر ٥ ساڵ جارێک پشکنین بکرێت، لە تەمەنی ٢٠ ساڵییەوە؛ لەبەر ئەوەی پشکنینەکە لە تەمەنی دوو ساڵییەوە بەردەستە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەین؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت:
١. ئەگەر گۆڕانکارییەکانی ڕێژیمی خواردن و چالاکیی جەستەیی بەس نەبن بۆ کەمکردنەوەی ئاستی جۆرە زیانبەخشەکان.
٢. بۆ وەرگرتنی ڕەچەتەی دەرمانەکانی یارمەتیدەر بۆ هاوسەنگکردنی چەوریی خوێن.
٣. کاتێک نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی پەیوەست بە تەندروستی دڵ یان شرایین دەردەکەون.
بەرپرسیارنەبوون: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دەرمانی ستاتین و مەترسییەکانی
- کەمکردنەوەی کۆلێسترۆڵی خراپ: ڕێنمایی گرنگ
- دەرمانەکانی دژە PCSK9 و کاریگەرییان
- خواردن بۆ کەمکردنەوەی کۆلێستڕۆڵ و ستاتین
- زیاتر دەربارەی کۆلیسترۆڵ و چەوری خوێن
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team