فێربە چۆن دۆزی مێلاتۆنین بۆ خەوتن دیاری دەکرێت، چۆن کاتژمێری زیستی ڕێک دەخات و کام ئاگاداری و کاریگەرییە لاوەکییانەی بەکارهێنانی پاشکۆکە گرنگن.
مێلاتۆنین بۆ خەوتن لە جەستەدا چۆن کار دەکات؟
مێشک ئەم هۆرمۆنە لە ڕێگەی غدەی پینیاڵەوە بەرهەم دەهێنێت و ئاستی لە شەودا بە بەراورد بە ڕۆژ ١٠ هێندە بەرز دەبێتەوە. هۆرمۆنی سروشتی بە ڕاستەوخۆ خەو ناهێنێت، بەڵکو جەستە بۆ پشوودان و ئارامبوون ئامادە دەکات. کاریگەرییەکەی کاتێک زیاتر دەبێت کە پێش خەوتن لە ڕووناکیی توند و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان دوور بکەویتەوە و لە ڕۆژدا خۆت بگەیەنیتە بەر خۆر.
کەی بەکارهێنانی پاشکۆکە سوودبەخشە؟
ئەم پاشکۆیە لە هەندێک دۆخی دیاریکراودا یارمەتی ڕێکخستنەوەی کاتژمێری زیستی دەدات:
- تێکچوونی خەو بەهۆی گەشتی درێژی فڕۆکە (Jet lag).
- دواخستنی کاتی خەوتن و هەستان لە کاتی ئاسایی.
- حاڵەتەکانی بێخەوی درێژخایەن لە گەورەساڵاندا.
- هەندێک تێکچوونی کاتی خەوتن لە کەسانی بەساڵاچوودا.
- تێکچوونی خەو پەیوەست بە سیستەمی شێفتەکان (بەڵگەکان بڕیاری کۆتایی نادەن).
دیاریکردنی دۆزی مێلاتۆنین بۆ خەوتن
دۆزی مێلاتۆنین بۆ خەوتن بۆ هەموو کەسێک یەکسان نییە، بەڵام دۆزی باوی گەورەساڵان لە نێوان ١ و ٥ میلیگرامدایە. پێشنیار دەکرێت یەک تا دوو کاتژمێر پێش کاتی خەوتن بیخۆیت. هەروەها دەتوانرێت بۆ ماوەی هەفتەیەک، ڕۆژانە دوو تا سێ جار بەکاریبهێنیت بۆ هەڵسەنگاندنی کاریگەرییەکەی. بە چاودێریی پزیشک، ماوەی بەکارهێنان نابێت لە ١٣ هەفتە زیاتر بێت.
مێلاتۆنین بۆ هەمووان گونجاوە؟
گەورەساڵانی تەمەنی ٥٥ ساڵ و زیاتر دەتوانن پاشکۆکە بەکاربهێنن، بەڵام کەسانی خوار ئەم تەمەنە دەبێت ڕاوێژ بە پزیشک بکەن. لەم دۆخانەدا بەکارهێنانی قەدەغەیە یان پێویستی بە پشکنینێکی پزیشکیی ورد هەیە:
- هەبوونی هەستیاری بە مادەکە یان دەرمانێکی دیاریکراو.
- تووشبوون بە نەخۆشیی گورچیلە یان جگەر.
- نەخۆشییەکانی بەرگریی خودی، وەک لوپوسی سوور، سکێلێرۆزی چەندینەیی و ئاوسانی جومگەی رۆماتۆیدی.
- ماوەی دووگیانی؛ لە ماوەی شیردانیشدا دەبێت پرسیار لە پزیشک بکرێت.
- ئەوانەی تووشی خەرفانن یان منداڵان.
کاریگەرییە لاوەکییەکانی مێلاتۆنین و ئاگادارییەکان
هەندێک نیشانەی باو لەوانەیە دەرکەون، وەک سەرئێشە، سەرگێژە، دڵتێکچوون، وشکبوونی دەم، یان هەستکردن بە خەواڵوویی و سستی لە ڕۆژدا. بە دەگمەنیش لەوانەیە گۆڕانی دۆخی دەروونی یان کابووس ڕووبدات.
نیشانە مەترسیدارەکان کە پێویستیان بە پەیوەندیکردن بە فریاکەوتن هەیە بریتین لە:
- لەهۆشچوون یان تێکچوونی هۆش.
- گۆڕان لە بینین.
- دەرکەوتنی شینەسووربوونی بێ هۆکار یان خوێنبەربوونی نەوەستاو.
هەروەها پاشکۆکە لەگەڵ چەندین دەرماندا کارلێک دەکات، لەوانە دژە لەختەبوونی خوێن (وەک وارفارین)، هەندێک دژەزیندە، دەرمانی فشاری خوێن و دژەخەمۆکی و دژەسەرعە.
بەراورد لەگەڵ پاشکۆکانی تر
کاریگەرییەکە بە پێی هۆکاری بێخەوییەکە دەگۆڕێت:
- ئێل-ثیانین: کاتێک خەو بە پەستان و زۆر بیرکردنەوەوە پەیوەست بێت، پەسەندترە؛ چونکە یارمەتی ئارامبوون دەدات.
- ئاشواگاندا: لەوانەیە لە بێخەوییەوە کە بەهۆی فشارە دەروونییەکانەوە دروست بووە یارمەتیدەر بێت، بەڵام هەندێکیان لەوانەیە ئەگەر نزیک کاتی خەوتن بخورێن، چالاکی زیاد بکەن.
- بەراورد: توێژینەوەیەک پیشانی دا مێلاتۆنین لە بەراورد بە ئێل-ثیانین باشترینی لە کوالێتی خەوتندا بەدەستهێنا. لە توێژینەوەیەکی تردا لەسەر نەخۆشانی شێرپەنجە، دۆزی ٣ ملغ مێلاتۆنین لە ٢٠٠ ملغ ئێل-ثیانین کاریگەرتر بوو.
پرسیارە باوەکان
کاریگەریی مێلاتۆنین کەی دەست پێدەکات؟
کاریگەرییەکە بە شێوەیەکی ئاسایی لە ماوەی ٢٠ تا ٤٠ خولەک دوای خواردن دەست پێدەکات، هەرچەندە پێشنیار دەکرێت دوو کاتژمێر پێش خەوتن بیخۆیت.
ئایا دەتوانرێت مێلاتۆنین و ئێل-ثیانین پێکەوە بخورێن؟
لە هەندێک دۆخدا دەکرێت، چونکە کارلێکی ڕاستەوخۆی ناسراو لە نێوانیاندا نییە؛ بەڵام بەهۆی کەمیی زانیاریی بەردەست سەبارەت بە پێکەوەبەکارهێنانیان، پێویستە سەرەتا ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت.
زیانەکانی مێلاتۆنین چین؟
زیانەکان زۆرجار کاتێک دەردەکەون کە دۆزی بەرز بخورێت و بریتین لە هەڵچوونی گەدە، سەرئێشە و خەواڵوویی توند لە ڕۆژدا.
ئاشواگاندا چۆن کاریگەری لەسەر کوالێتی خەو دەکات؟
لەوانەیە بە کاریگەری لەسەر وەڵامی جەستە بۆ فشار، خەو باشتر بکات؛ بەڵام میکانیزمەکانی کاریگەرییەکەی لەسەر مرۆڤ هێشتا بە تەواوی پشتڕاست نەکراونەتەوە.
بەرپرسیارێتی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشک یان دەرمانساز نییە، پێش ئەوەی دەست بە خواردنی هەر جۆرە پاشکۆیەکی خۆراکی بکەیت.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕووەک لە ژووری نووستن: زیان یان سوود؟
- ژاوەژاو و تەندروستی دڵ لە کاتی خەو
- چەندایەتی و چۆنایەتیی خەو و تەندروستیی دڵ
- ڕێنمایی نوێی پێشگیری لە مردنی لەناکاوی منداڵ
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team