کەمبوونی خەو دەتوانێت هەڵبژاردە خۆراکییەکان و خواردنی کالۆری زیاد بکات، و مەترسی قەڵەویی منداڵان و هەرزەکاران بەرز بکاتەوە.
چۆن خەوی کەم دەبێتە هۆی قەڵەویی منداڵان؟
کەمبوون یان پچڕپچڕبوونی کاتژمێرەکانی خەو وای لە منداڵان و گەورەکان دەکات هەست بە نیگەرانی و تووڕەیی بکەن؛ ئەمەش پاڵیان پێوە دەنێت بڕیاری خۆراکی ناتەندروست بدەن. ئەمە بەوە دەردەکەوێت کە زیاتر ئارەزووی خواردنی خواردنی سووک و ناتەندروستیان دەبێت و کالۆریی زیاتر دەخۆن.
ڕاپرسییەک کە زیاتر لە ٦٠٠٠ منداڵی گرتبووەوە دەرخستی کە ڕێژەیەکی زۆری قوتابیانی قوتابخانە کەمتر لە کەمترین ماوەی پێشنیارکراو دەخەون، کە ٩ کاتژمێر لە شەودایە؛ ئەم ڕێژەیە لە قۆناغی سەرەتاییدا ٣٢% و لە قۆناغی ئامادەییدا ٧٠% بوو. هەروەها، ئەم کەمبوونەوەیە پەیوەندیی بە عادەتە خۆراکییە خراپەکانەوە هەبوو، وەک پشتگوێخستنی نانی بەیانی یان کەم خواردنی سەوزە و میوە لە سەرەتای ڕۆژدا.
هۆکارەکانی تێکچوونی خەو لە منداڵان
هۆکارەکانی خەوی کەم جۆراوجۆرن و دەتوانرێت دابەشیان بکەین بۆ:
- کێشەی جەستەیی:
- نەخۆشییەکانی هەناسەدان: وەک وەستانی هەناسەدانی بەربەستکارانە لە خەودا کە بەهۆی گەورەبوونی لەحمیە یان لوزەکانەوە ڕوودەدات، و تێکچوونی هەناسەدان پەیوەست بە خەو کە دەبێتە هۆی خورەخور و هەناسەدان لە ڕێگەی دەمەوە، بە تایبەتی لە منداڵانی تەمەنی ٢ تا ٦ ساڵ.
- نەخۆشییە درێژخایەنەکان: وەک کەم‌خوێنی داسی، ئاوسانی جومگەکان، و گەڕانەوەی ترشی معدە بۆ مری.
- گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان: کە لەگەڵ نەخۆشییەکانی وەک شەکرە و بەرزبوونەوەی پەستانی خوێندا ڕوودەدەن.
- کێشەی ڕەفتاری و دەروونی:
- سترێس و نیگەرانی، یان تێکچوونی تەیفی ئۆتیزم.
- کابوس، ترسی شەوانە، و ڕۆیشتن لە خەودا (کە لە تەمەنی ٦ تا ١٢ ساڵدا باوە).
- میزکردنی شەوانە کە بەهۆی هۆکاری دەروونی یان پزیشکییەوە ڕوودەدات.
- هۆکاری دیکە:
- بەکارهێنانی زۆری مۆبایلی زیرەک و شاشە پێش خەوتن؛ ڕووناکیی شینی شاشەکان ڕێگری لە دەرچوونی مادەی مێلاتۆنین دەکات کە بەرپرسی هەستکردن بە خەواڵووییە.
- نیگەرانیی جیابوونەوە لە دایک و باوک، یان سروشتی خۆی منداڵ.
ڕێنمایی بۆ باشترکردنی کوالێتی خەو
بۆ کەمکردنەوەی مەترسی قەڵەویی منداڵان و باشترکردنی تەندروستییان، پێشنیار دەکرێت ئەمانە جێبەجێ بکرێن:
- هەموو ڕۆژێک کاتی خەوتن و لەخەوهەستان جێگیر بکرێت.
- بەکارهێنانی مۆبایلی زیرەک لانیکەم دوو کاتژمێر پێش خەوتن قەدەغە بکرێت.
- پێش خەوتن لە خواردنی گەورە یان خواردنەوەی کافێین‌دار خۆ بپارێزرێت.
- ژینگەیەکی ئارام و ڕەحەت بە ڕووناکیی کەم و پلەی گەرمای گونجاو دابین بکرێت.
ژمارەی کاتژمێرەکانی خەوی پێشنیارکراو
پێویستی بە خەو بەپێی تەمەن دەگۆڕێت، بەپێی ئەکادیمیای ئەمریکی پزیشکی خەو:
- لە ٤ تا ١٢ مانگ: ١٢-١٦ کاتژمێر.
- لە ساڵێک تا دوو ساڵ: ١١-١٤ کاتژمێر.
- لە ٣ تا ٥ ساڵ: ١٠-١٣ کاتژمێر.
- لە ٦ تا ١٢ ساڵ: ٩-١٢ کاتژمێر.
- لە ١٣ تا ١٨ ساڵ: ٨-١٠ کاتژمێر.
پرسیارە باوەکان
ئایا خەوی کەم مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی زیاد دەکات؟
بەڵێ، چونکە کەمبوونی خەو بەرهەمهێنانی سایتۆکاینە پارێزەرەکان و دژەتەنەکان کەم دەکاتەوە؛ ئەمەش سیستەمی بەرگریی جەستە لاواز دەکات و مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان وەک سەرماخواردن زیاد دەکات و خێرایی چاکبوونەوەش دوا دەخات.
زیانە تەندروستییە درێژخایەنەکانی بێبەشبوونی بەردەوام لە خەو چین؟
بێبەشبوونی بەردەوام لە خەو پەیوەندیی بە زیادبوونی مەترسی تووشبوون بە شەکرە، نەخۆشییەکانی دڵ، جەڵتەی مێشک، بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، خەمۆکی و هەروەها قەڵەوییەوە هەیە.
ئایا پەیوەندییەک لەنێوان خەو و خەرفەبوونی کەسانی بەساڵاچوودا هەیە؟
هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە خەوتن بۆ ماوەی کەمتر لە ٥ کاتژمێر دەتوانێت مەترسی خەرفەبوون یان مردنی پێشوەختە لە کەسانی سەرووی ٦٥ ساڵ دوو هێندە بکات؛ هەرچەندە هەندێک جار خەوی کەم دەتوانێت نیشانەیەکی زووی نەخۆشییەکە بێت، نەک هۆکاری ئەو.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- خورەخوری بەردەوام یان وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەودا.
- بەردەوام لە خەو هەڵسان کە کاریگەری لەسەر چالاکیی ڕۆژانە و ئاستی خوێندنی هەیە.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی قەڵەویی زۆر، یان زیادبوونی بەرچاوی چەوری لە ناوچەی سکدا.
- تووشبوون بە کابوس یان ترسی شەوانەی بەردەوام کە ڕێگری لە خەوی قووڵ دەکات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەونی نابینایان؛ وێنە و هەستەکان
- سوودەکانی خۆشۆردن پێش خەوتن بۆ خەوی باشتر
- ڕووناکی و خەو: پەیوەندییەکەیان
- هۆکارەکانی زۆر خەوتن و چارەسەریان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team