تێگەیشتن لە پەیوەندیی نێوان کێشەکانی خواردن و خەو یارمەتی نەخۆشان دەدات نیشانەکانیان بەڕێوەببەن و تەندروستیی جەستەیی و دەروونیی گشتییان باشتر بکەن.
تێگەیشتن لە پەیوەندیی نێوان کێشەکانی خواردن و خەو
پەیوەندییەکی دوولایەنە لە نێوان ئەم دوو کێشەیەدا هەیە؛ تێکچوونی خەو دەتوانێت نیشانەکانی کێشەی خواردن خراپتر بکات، لە کاتێکدا ئەم دۆخانەی تەندروستیی دەروونی دەتوانن کاریگەریی نەرێنی لەسەر خەو دابنێن. توێژینەوەکان نیشان دەدەن کە خەڵکی تووشبوو بەمانە زۆرجار ڕێژەی بێخەوییان بەرزتر و کوالێتیی خەویان کەمترە.
چەند نموونەیەکی دیاریکراوی ئەم پەیوەندییە بریتین لە:
- بێ‌ئیشتیاییی عصبی: نەخۆشان زۆرجار تووشی تێکچوونی زیاتر لە خەو دەبن و کاتی کەمتر لە قۆناغەکانی خەوی REM و خەوی قووڵ و پشووبەخشدا بەسەر دەبەن.
- نەخۆشیی خواردنی زۆر: توێژینەوەی چاودێریکاری ڕێژەی بەرزتری ماوەی خەوی کورت نیشان دەدات.
- بولیمیا عەصەبی: ڕەفتاری پاککردنەوەی جەستە، وەک ڕشانەوە، پەیوەندی بە کەمبوونەوەی توانای کارکردن لە ڕۆژدا و سەختیی خەوتن یان بەخەوماوەمانەوە هەیە.
- سندرۆمی خواردنی شەوانە: ئەم دۆخە بە توندی پەیوەندی بە بێخەویی و ناگونجانی ڕیتمە بازنەییەکانی جەستەوە هەیە.
جۆرەکانی کێشەکانی خواردن
کێشەکانی خواردن دۆخی پزیشکین کە ڕەفتاری نائاسایی لە خواردن و بیرکردنەوەی کێشەدار دەربارەی وێنەی جەستە و کێش لەخۆ دەگرن.
- نەخۆشیی خواردنی زۆر: باوترین جۆرە و نزیکەی ٢.٨% تا ٣%ی خەڵک تووشی دەبن. لە خواردنی بڕێکی زۆر لە خواردن بە خێرایی و هەستکردن بە لەدەستدانی کۆنترۆڵدا خۆی دەبینێتەوە، کە زۆرجار دەبێتە هۆی شەرمەزاری یان هەستی تاوان.
- بولیمیا عەصەبی: بە خواردنی زۆر و دوای ئەوە ڕەفتاری پاککردنەوەی جەستە دەناسرێتەوە، کە لە ڕاهێنانی زۆر، ڕۆژووگرتن، بەکارهێنانی دەرمانی نەرمکەرەوەی پیسایی یان ڕشانەوەدا خۆی دەبینێتەوە.
- بێ‌ئیشتیاییی عصبی: سنووردارکردنی زۆری کالۆری و هەوڵدان بۆ باریکبوونەوە لەخۆ دەگرێت، تەنانەت کاتێک کێش بە شێوەیەکی توند لە ژێر ئاستی ئاساییدایە. لە نێوان کێشەکانی تەندروستیی دەروونیدا بەرزترین ڕێژەی مردنی هەیە.
- سندرۆمی خواردنی شەوانە: تاکەکان دوای نانی ئێوارە ٢٥-٥٠%ی کالۆریی ڕۆژانەیان دەخۆن و زۆرجار بەیانیان ئیشتیایان نییە.
کێشەکانی خەو کە کاریگەری لەسەر خواردن دەکەن
هەندێک دۆخ بە کێشەی خەو دادەنرێن، نەک کێشەی سەرەکیی خواردن. کێشەی خواردنی پەیوەست بە خەو (SERD) جۆرێک لە پاراسۆمنیاکە کە تێیدا کەسێک لە کاتی خەودا دەخوات و ئاگای لە کردارەکانی نییە. ئەمە لە سندرۆمی خواردنی شەوانە جیاوازە، کە تێیدا کەسەکە لە کاتی خواردندا ئاگادارە.
بێخەویی گشتی هەروەها دەتوانێت کاریگەری لەسەر خواردن دابنێت، بە تێکدانی هۆرمۆنەکانی ڕێکخستنی برسێتی و ئیشتیا؛ ئەمەش دەتوانێت کۆنترۆڵی پاڵنەر و هەڵبژاردەکانی خواردن لاواز بکات.
باشترکردنی خەو و چاکبوونەوە
باشترکردنی ڕەفتاری خەوتنی تەندروست دەتوانێت یارمەتی کەمکردنەوەی نیشانەکانی کێشەی خواردن بدات و کاریگەریی چارەسەرییەکانی تر زیاتر بکات. ڕەفتارە پێشنیارکراوەکان ئەمانەن:
- هەموو ڕۆژێک لە کاتێکی جێگیر هەستان و خەوتن.
- لانیکەم ٣٠ خولەک پێش خەوتن لە شاشەکان دوورکەوتنەوە.
- دڵنیابوون لەوەی پلەی گەرمیی ژووری خەو گونجاوە و ژوورەکە لە دەنگ و ڕووناکی بەدوورە.
چارەسەری ئەم دۆخانە بە گشتی لەلایەن پزیشکی دەروونی یان پزیشکەوە بەڕێوەدەبرێت و لەوانەیە چارەسەریی ڕەفتاریی مەعریفی (CBT)، ڕۆتینی پشتگیریکراو لەلایەن خێزان و دەرمان بۆ چارەسەرکردنی دڵەڕاوکێ یان خەمۆکیی هاوبەش لەخۆ بگرێت. بۆ سندرۆمی خواردنی شەوانە، هەندێک کەس لە چارەسەری بە ڕووناکی سوودمەند دەبن بۆ یارمەتیدان بە ڕێکخستنەوەی ڕیتمی بازنەیی جەستە؛ بەڵام پێشتر دەبێت لەگەڵ پێشکەشکاری خزمەتگوزاریی تەندروستی گفتوگۆ لەبارەی بکەن.
پرسیارە باوەکان
کێشەکانی خواردن چین؟
ئەمانە دۆخی دەروونین کە بە پەیوەندییەکی ناتەندروست لەگەڵ خواردن و ڕەفتاری نائاساییی خواردن دەناسرێنەوە و زۆرجار بە نیگەرانییەکان دەربارەی کێش و وێنەی جەستەوە پەیوەستن.
نەخۆشیی خواردنی زۆر چەندە باوە؟
خەمڵێنراوە کە نزیکەی ٢.
ئایا کێشەکانی خواردن دەتوانن ببنە هۆی کێشەی خەو؟
بەڵێ. دەتوانن ببنە هۆی بێخەویی، کەمبوونەوەی خەوی REM و تێکچوونی کاتی ناوخۆییی زیندەوەریی جەستە.
خەڵکی تووشبوو بە کێشەی خواردن چۆن دەتوانن خەویان باشتر بکەن؟
دانانی خشتەیەکی توندوتۆڵی خەوتن، باشترکردنی ژینگەی ژووری خەو و گفتوگۆکردن لەگەڵ پێشکەشکاری خزمەتگوزاریی تەندروستی دەربارەی نیشانەکان، هەنگاوی سەرەتاییی کاریگەرن.
چۆن دەتوانیت پشتگیری وەربگریت؟
دەتوانرێت لە ڕاوێژکاریی پسپۆڕانە، ئەندامانی خێزان، هاوڕێیان و گرووپە ڕێکخراوەکانی پشتگیری یارمەتی وەربگیرێت، بۆ کەمکردنەوەی تاوانبارکردن و باشترکردنی توانای بەرەنگاربوونەوە.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر تۆ یان کەسێکی خۆشەویستت ئەمانەی هەیە، داوای یارمەتیی پزیشکی بکە:
- خراپ‌خۆراکیی توند یان کەمبوونەوەی خێرا و زۆری کێش.
- ڕەفتاری پاککردنەوەی جەستەی دووبارەبووەوە یان بەکارهێنانی دەرمانی نەرمکەرەوەی پیسایی بۆ کۆنترۆڵکردنی کێش.
- خواردن لە کاتی خەودا یان بیرنەماوەی خواردنی شەوانە.
- بێخەویی توند کە ببێتە هۆی کەمبوونەوەی توانای کارکردن لە ڕۆژدا.
- هەستکردن بە لەدەستدانی کۆنترۆڵ لەبارەی بڕی خواردنەوە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم وتارە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە ئەگەر پرسیارت لەبارەی دۆخێکی پزیشکی هەیە، ڕاوێژ لە پزیشک یان پێشکەشکاری دیکەی خزمەتگوزاریی تەندروستیی پسپۆڕ وەربگرە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوی کەم و قەڵەویی منداڵان
- خەوی شەپۆلە هێواشەکان و گرنگییەکەی
- خەوتن لە سوپا و خەوی پێویست
- ڕێنمایی دەرمانی خەو بەبێ ڕەچەتە
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team