شێوازی پشوودان لە جیهانی ئاژەڵاندا جیاوازن؛ خەوتنی ئاژەڵان بە ژینگە، جۆری خواردن و ئاسایشیانەوە پەیوەستە.
جیاوازییەکانی خەوتنی ئاژەڵان
پێویستیی ئاژەڵان بە خەوتن لە نێوان جۆرەکاندا زۆر جیاوازە. هەندێک ئاژەڵ زۆر دەخەون؛ بۆ نموونە، خفاشی بچوکی قاوەیی و گورگی دەریایی، هەردووکیان دەتوانن نزیکەی ٢٠ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا بخەون. بە پێچەوانەوە، هەندێکی دیکە کەمترین خەوتنیان هەیە؛ فیلە ئەفریقییەکان بە تێکڕا تەنها ٢ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا دەخەون و زەرافەکان بە تێکڕا نزیکەی ٤.٦ کاتژمێر دەخەون.
کاتی پشوودانیش جیاوازە؛ بەپێی جۆر، ئاژەڵان شەوانە دەخەون یان لە کاتێکی دیکە پشوودەدەن:
- خەوی تاک‌قۆناغی: خەوتن لە یەک ماوەی درێژدا ڕوودەدات، وەک ئەوەی زۆربەی مرۆڤەکان بە شێوەی ئاسایی دەخەون.
- خەوی چەند‌قۆناغی: خەوتن لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا بە چەند ماوەیەکی کورتتر دابەش دەبێت. ئەمە لە ئاژەڵانێکدا باوە کە دەبێت بە ئاگادارییەوە چاودێری دڕندەکان بکەن. بۆ نموونە، سەگ دەتوانێت ڕۆژانە ٩ تا ١٤ کاتژمێر بخەوێت، بەڵام ئەمە بە ماوەی خەوی ٤٥ خولەکی دەکات.
شێوازە تایبەتەکانی خەوتن
زۆر لە بوونەوەرەکان شێوازی تایبەتیان پەرە پێداوە بۆ ئەوەی بە سەلامەتی بخەون.
خەوتن بە پێوە و بە سەرەوخوار
ئەسپ و زەرافە دەتوانن بە پێوە بخەون. ئەسپ دەبێت پاڵ بکەوێت بۆ ئەوەی بچێتە قۆناغی خەوی REM. هەندێک ئاژەڵ بە سەرەوخوار دەخەون؛ بۆ نموونە، خفاش بە میکانیزمێکی قفڵبوون لە پێیەکانییەوە بە سەلامەتی هەڵدەواسن. خفاش نموونەی ئاژەڵانی بە سەرەوخوار دەخەونە.
خەوتن بە چاوە کراوەکانەوە
هەندێک ئاژەڵ، وەک مار، چونکە پەڵکەی چاوەکانیان نییە بە چاوە کراوەکانەوە دەخەون. هەندێکی دیکە، وەک تمساح، خەوی یەک‌نیوەیی مێشکیان بەکاردەهێنن. ئەمە ڕێگە بە یەک لای مێشک دەدات پشووبدات، لە کاتێکدا لایەکەی دیکە بەئاگا دەمێنێتەوە؛ واتە هەندێک ئاژەڵ بە چاوە کراوەکانەوە دەخەون بۆ ئەوەی چاودێری مەترسییەکان بکەن.
پشوودانی ئاژەڵانی دەریایی و باڵدار
دۆلفین، گاوی دەریایی و هەندێک باڵندەش خەوی یەک‌نیوەیی مێشک بەکاردەهێنن. ئەمە ڕێگە بە باڵندە کۆچبەرەکان دەدات لە کاتی فڕینی بەردەوامدا بخەون. هەندێک باڵندە، وەک بڵقی ئەلپی، ٢٠٠ ڕۆژ بەبێ وەستان فڕیوە.
دۆخەکانی دیکەی پشوودان
هەموو ئاژەڵان وەک مرۆڤ خەو نابینن.
- خەوی زستانە و خەوی کەم‌چالاکی: ئەمە دۆخێکە کە تێیدا سووتاندنی وزە، لێدانی دڵ و پلەی گەرمیی جەستە کەم دەبنەوە؛ بۆ پاشەکەوتکردنی وزە لە کاتی سەرما یان کەمیی خواردندا بەکاردێت. هەرچەندە خرسەکان جۆرێکی تایبەتی ئەم دۆخەیان هەیە، نموونەی دیکە سنجابە زەوییەکان و ژوژووی ئەورووپییەکانن.
- برومەیشن: دۆخێکی هاوشێوەی کەمبوونەوەی چالاکییە کە لە خزۆکەکاندا دەبینرێت، وەک هەندێک جۆری مارمولک.
- ئێستەڤەیشن: دووزیستان، وەک بۆقە کەندەکانی هێڵ‌سەوز، بۆ ڕزگاربوون لە کەشوهەوای وشک دەچنە ئەم دۆخەوە و لە ژێر زەویدا کۆدەبنەوە.
- پشوودانی ماسی: ماسی بە شێوەی باوی خەو ناخەوێت، بەڵام دەچێتە دۆخێکی پشووداندا کە تێیدا سووتاندنی وزە خاو دەبێتەوە و لە هەمان کاتدا بە ئاگادارییەوە دەمێنێتەوە.
تێکچوونی خەوی ئاژەڵان
توێژینەوە لەسەر ئاژەڵانی خەوتوو یارمەتی مرۆڤی داوە تێبگات لە جۆرە جیاوازەکانی کێشەی خەو. بۆ نموونە، توێژینەوە لەسەر مشک و سەگ یارمەتی ناسینەوەی گۆڕانکارییە جینییەکان دا کە دەبنە هۆی نارکۆلێپسی. زۆرجار بەلداگی ئینگلیزی نیشانەکانی ئەپنێی خەویان تێدا دەبینرێت، لەوانە خڕەخڕ و هەناسەدانی تێکچوو.
پرسیارە باوەکان
کام ئاژەڵ زۆرترین دەخەوێت؟
خفاشی بچوکی قاوەیی و گورگی دەریایی لەوانەن کە زۆرترین ماوە دەخەون؛ هەردووکیان دەتوانن نزیکەی ٢٠ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا بخەون.
کام ئاژەڵ کەمترین دەخەوێت؟
فیلە ئەفریقییەکان بە خەوتنی زۆر کەمیان ناسراون؛ هەندێک جار تەنها ٢ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا بە تێکڕا دەخەون.
ئایا ماسی دەخەوێت؟
ماسی وەک پستانداران ناخەوێت؛ لە جیاتی ئەوە دەچێتە دۆخی پشوودان، چالاکی و سووتاندنی وزەی خۆی خاو دەکاتەوە، بەڵام لە مەترسی ئاگادار دەمێنێتەوە.
کام ئاژەڵ بە پێوە دەخەوێت؟
ئەسپ و زەرافە دەتوانن بە پێوە بخەون.
کەی پێویستە پزیشک ببینن؟
هەرچەندە ئەم وتارە باس لە شێوازی خەوتنی ئاژەڵان دەکات، مرۆڤ دەبێت ئەگەر ئەمانەی هەبوو پەیوەندی بە دابینکەری چاودێریی تەندروستییەوە بکات:
- بێخەویی درێژخایەن یان نە‌توانینی خەوتن.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە کە کاری ڕۆژانە تێکدەدات.
- بەهۆی خڕەخڕ یان هەناسەهەڵکێشانەوە زۆرجار لە خەو بەئاگا هاتن (کە دەکرێت نیشانەی ئەپنێی خەو بێت).
- ئارەزووی کۆنترۆڵ‌نەکراوی جوڵاندنی قاچ لە کاتی پشووداندا.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی دۆخێکی پزیشکییەوە ڕاوێژی دابینکەرێکی چاودێریی تەندروستیی شایستە وەربگرە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هێرشەکانی سەرعە لە شەودا؛ نیشانە و هۆکارەکان
- قاوەی دوای نیوەڕۆ خەو تێکدەدات
- کەوتنی ددان لە خەوندا و واتاکانی
- چارەسەری ئامێری کۆنی CPAP
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team