ئەم زانیارییانە خەرافەکان باوەڕ پێ مەکە دەربارەی دەرزی ئەنفلۆنزا، ئەنتیبیۆتیک و هەندێک بۆچوونی باوی تەندروستی ڕاست دەکەنەوە.
خەرافەکان باوەڕ پێ مەکە: کاریگەرییەکانی دەرزی ئەنفلۆنزا
زانیاریی هەڵەی زۆر هەن کە هەندێک کەس هانی خۆپاراستن لە ڤاکسین دەدەن؛ ئەمانە لە دیارترین خەرافەکانن کە باوەڕیان پێ مەکە:
- بەهۆبوونی نەخۆشی: دەرزیی ڤاکسین ناتوانێت ببێتە هۆی ئەنفلۆنزا، چونکە ڤایرۆسی مردووی تێدایە. بەڵام سپڕەی لووت ڤایرۆسی لاوازکراوی تێدایە کە ڕەنگە نیشانەی وەک سەرماخۆردن دروست بکات، بەڵام خودی نەخۆشییەکە دروست ناکات.
- کاریگەری: ئەگەر کەسێک پێش کاریگەر بوونی ڤاکسین تووشی ڤایرۆس ببێت، یان جۆری ڤایرۆسی ناو ڤاکسین بە تەواوی لەگەڵ ڤایرۆسی بڵاوبووەوە نەگونجێت، ڕەنگە دوای وەرگرتنی ڤاکسینیش تووشی نەخۆشی ببێت. بەڵام ڤاکسین هەرواش ڕێگایەکی گرنگی پاراستنە، بە تایبەتی بۆ ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە.
- دووگیانی: ڤاکسینی دروستکراو لە ڤایرۆسی مردوو لە هەموو قۆناغەکانی دووگیانیدا سەلامەتە و پێشنیار دەکرێت، چونکە بەرگریی جەستەی ژنی دووگیان لاوازترە.
- کاریگەرییە لاوەکییە مەترسیدارەکان: زۆربەی کاریگەرییە لاوەکییەکان سووکن و لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا لادەچن. زۆر بە دەگمەن، ئاڵۆزیی مەترسیدار وەک سندرۆمی گیلان-بارێ ڕوودەدات؛ ئەم سندرۆمە ڕەنگە یەک کەس لە هەر ملیۆن کەسێک بگرێتەوە.
نیشانە لاوەکییە ئەگەرییەکان
هەندێک کاریگەریی سووک ڕەنگە دەربکەون، وەک سەرئێشە، تا، دڵتێکچوون، یان ئاوسان و سووربوونەوەی شوێنی دەرزیکردن. لە حاڵەتە زۆر دەگمەنەکاندا، ڕەنگە کاردانەوەی هەستیاری ڕووبدات؛ لەوانە تەنگەنەفەسی، ئاوسانی لێو و چاو، یان خێرا لێدانی دڵ.
چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ کاریگەرییە لاوەکییەکان
بۆ کەمکردنەوەی ناڕەحەتی دوای وەرگرتنی ڤاکسین، دەتوانرێت دەستی دەرزیکراو بەردەوام بجوڵێنرێت و، دوای ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشک، دژەئازار وەک ئیبۆپرۆفین یان پاراسیتامۆل بەکاربهێنرێت.
ڕاستییەکان دەربارەی ئەنتیبیۆتیک و سەرماخۆردن
یەکێک لە خەرافە باوەکان کە باوەڕیان پێ مەکە ئەوەیە کە ئەنتیبیۆتیک سەرماخۆردن یان ئەنفلۆنزا چارەسەر دەکات؛ ڕاستییەکە ئەوەیە کە ئەم دەرمانانە تەنها باکتریا لەناودەبەن، لە کاتێکدا ئەم نەخۆشییانە بەهۆی ڤایرۆسەوە دروست دەبن.
- مەترسیی بەکارهێنانی نادروست: خواردنی ئەم دەرمانانە بەبێ ڕەچەتەی پزیشک یان بە دۆزی هەڵە ڕەنگە ببێتە هۆی «بەرگریی باکتریایی»، کە تێیدا دەرمانەکان توانای لەناوبردنی باکتریا لەدەست دەدەن؛ ئەمەش مەترسیی مردن بەهۆی تووشبوون بە هەوکردنەوە زیاد دەکات.
- پابەندبوون بە دۆز: دەبێت کۆرسەکەی چارەسەری بە تەواوی تەواو بکرێت، تەنانەت ئەگەر نەخۆش هەست بە باشتر بوون بکات، بۆ ئەوەی نەخۆشییەکە نەگەڕێتەوە یان باکتریاکان بەرگری بەرامبەر دەرمانەکە پەرە پێ نەدەن.
- کاریگەری لەسەر بەرگریی جەستە: بەکارهێنانی زۆری ئەنتیبیۆتیک بۆ منداڵانی خوار تەمەنی دوو ساڵ ڕەنگە کاریگەریی نەرێنی لەسەر سیستەمی بەرگریی جەستەیان هەبێت.
خەرافە تەندروستییە جۆراوجۆرەکان باوەڕ پێ مەکە
- سووڕی مانگانە: هیچ هۆکارێکی زانستی نییە کە لە ماوەی سووڕی مانگانەدا خۆشۆردن یان شۆردنی قژ قەدەغە بکات؛ بەڵکو خۆشۆردنی بە ئاوی گەرم ڕەنگە یارمەتی کەمکردنەوەی گرژبوونەکان بدات. هەروەها وەرزشە مامناوەندەکان وەک یۆگا و پیاسەکردن کەیف و حاڵ باشتر دەکەن و ئازار کەم دەکەنەوە.
- تەندروستیی سێکسیی پیاوان: قەبارەی ئەندامی زاوزێی پیاو پەیوەندی بە توانای سێکسی یان چێژەوە نییە. هەروەها، هەندێک جار نەبوونی ڕەقبوونەوە ڕەنگە بەهۆی فشار و نیگەرانییەوە بێت و بە پێویستی ئاستی خۆشەویستیی نێوان هاوسەرەکان نیشان نادات.
پرسیارە باوەکان
کەی ئەنتیبیۆتیک بەکاربهێنرێت؟
ئەنتیبیۆتیک تەنها بۆ چارەسەرکردنی تووشبوونی باکتریایی بەکاردێت، دوای ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشک. ئەگەر نیشانەکانی تووشبوونی باکتریایی دەربکەون، پێویستە پزیشک ببینرێت؛ وەک خلطی زەرد یان سەوز، بەردەوامی بەرزیی پلەی گەرمی زیاتر لە ٤ ڕۆژ، سەختیی هەناسەدان، یان ئازاری توند لە کاتی قووتدان.
ئایا دەبێت لە ماوەی سووڕی مانگانەدا خۆشۆردن واز لێبهێنرێت؟
نەخێر، ئەمە زانیارییەکی هەڵەیە. خۆشۆردن بە ئاوی گەرم سەلامەتە و یارمەتی ئارامبوون و کەمکردنەوەی ئازاری سووڕی مانگانە دەدات. پێشنیار دەکرێت بۆ پاککردنەوەی ناوچە هەستیارەکان سابوونی نەرم و بێبۆ بەکاربهێنرێت.
ئایا دەرزی ئەنفلۆنزا دەبێتە هۆی نەخۆشی؟
نەخێر، ئەو ڤاکسینانەی بە دەرزی دەدرێن ڤایرۆسی ناچالاککراو (مردوو)یان تێدایە، بۆیە ناتوانن ببنە هۆی تووشبوون بە ئەنفلۆنزا.
کەی دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینرێت؟
ئەگەر دوای وەرگرتنی ڤاکسین نیشانەی هەستیاریی مەترسیدار دەربکەوێت، وەک ئاوسانی ڕووخسار یان سەختیی هەناسەدان، یان نیشانەی توندی هەناسەدان وەک ئازاری سنگ، کۆکەی توند و بەردەوام، یان وشکبوونەوەی جەستە هەبێت، دەبێت داوای چاودێریی پزیشکی بکرێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- واکسن ئەنفلوەنزا بۆ کەسانی مەترسیدار
- مەترسیدارترین جۆرەکانی ئەنفلۆنزا کامانەن؟
- ئەگەر کۆرۆنات گرت چی بکەیت؟ ڕێنمایی تەندروستی
- دەرزی ئەنفلۆنزا: ڕێنمایی و زانیاری
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team