خورەی منداڵان هەندێک جار باوە، بەڵام دووبارەبوونەوەی دەکرێت نیشانەی کێشەی هەناسەدان لە خەودا بێت و ئاگاداری مەترسیی تەندروستی بکاتەوە.
ئایا هەموو خورەی منداڵان وەک یەکە؟
کاریگەری و دووبارەبوونەوەی ئەم دۆخە لە منداڵێکەوە بۆ منداڵێکی تر جیاوازە. زۆربەی دۆخەکان سووک و کاتیین و کاریگەرییان لەسەر تەندروستیی گشتیی منداڵ نییە. بەڵام ئەگەر زۆرجار ڕووبدات، دەکرێت نیشانەی کێشەی هەناسەدان لە خەودا بێت.
ئەم کێشانەی هەناسەدان ئەم دۆخانە دەگرنەوە:
- خورەی سەرەتایی: بە خورەی عادەتی یان سادەش ناسراوە؛ زیاتر لە دوو جار لە هەفتەدا ڕوودەدات، بەبێ نیشانەی تری هاوبەش.
- وەستانی هەناسەی خەوی ڕێگر (OSA): دۆخێکی جدیترە کە ڕێڕەوی هەناسە دادەخرێت و دەبێتە هۆی ئەوەی منداڵ لە شەوێکدا دەیان جار هەناسەدان بوەستێنێت.
باوەڕ وایە خورەی هەندێک جار تا ٢٧%ی منداڵان دەگرێتەوە، بەڵام خەمڵێندراوە OSA لە نێوان ١.٢% و ٥.٧%ی منداڵاندا هەیە.
هۆکارەکانی خورەی منداڵان
خورە ڕوودەدات کاتێک شانەکانی دواوەی گەروو لە کاتی تێپەڕبوونی هەوا بە ڕێڕەوێکی هەناسەی تەسکدا دەلەرزن. چەندین هۆکار دەتوانن ببنە هۆی ئەم گیرانە:
- لۆزەکان و گۆشتە زیادەکان: لۆز و گۆشتە زیادەی هەڵئاوساو یان بە سروشتی گەورە، باوترین هۆکاری کێشەی هەناسەدان لە خەوی منداڵانن.
- کێش و شێوەی جەستە: قەڵەوی دەتوانێت ڕێڕەوی هەناسە تەسک بکات. تایبەتمەندییە جەستەییەکان، وەک لاربوونی دیواری ناو لووت، هەروەها دەتوانن ببنە هۆی هەناسەدان بە دەم.
- کێشەکانی هەناسەدان: ئەسم، ئەلەرجی و پڕبوونی لووت بەهۆی سەرماخۆردن دەتوانن لووت و گەروو هەڵبئاوسێنن.
- هۆکارە ژینگەییەکان: بەرکەوتن بە دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر یان کوالێتیی خراپی هەوا دەتوانێت ڕێگری لە هەناسەدانی ئاسایی بکات.
- گەشەکردنی سەرەتایی: هەندێک توێژینەوە پەیوەندییەک لە نێوان کورتتربوونی ماوەی شیردانی دایک و زیادبوونی ئەگەری خورەدا دەبینن.
چارەسەری خورە و چارەکارییە کاریگەرەکان
خورەی سووک زۆرجار بەخۆی چارەسەر دەبێت. بۆ دۆخە بەردەوامترەکان، پسپۆڕێک ڕەنگە چارەسەرە جۆراوجۆرەکان پێشنیار بکات.
دەستێوەردانی پزیشکی
- نەشتەرگەری: نەشتەرگەریی لابردنی لۆز و گۆشتە زیادەکان بۆ کردنەوەی ڕێڕەوی هەناسە ئەنجام دەدرێت. زۆرجار بۆ وەستانی هەناسەی خەوی توند بەکاردێت.
- ئامێرەکانی PAP: ئامێری هەناسەدانی بەردەوام (CPAP) یان دووئاستی (BiPAP) هەوای پەستاندار بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی ڕێڕەوی هەناسە کراوە بمێنێتەوە. بە شێوەیەکی گشتی، ئەگەر OSA دوای نەشتەرگەریش بەردەوام بێت، ئەم ئامێرانە بەکاردێن.
شێوازی ژیان و پشتگیریی ماڵەوە
- ڕێوشوێنی خەوتن: دیاریکردنی کاتێکی جێگیری خەوتن، کەمکردنەوەی بەکارهێنانی شاشە پێش خەوتن و هێشتنەوەی ژووری خەوتن بەبێ دەنگ دەتوانێت کوالێتیی خەو باشتر بکات.
- بەڕێوەبردنی کێش: پاراستنی کێشی تەندروست یارمەتی دەدات ڕێڕەوی هەناسە نەفشێت.
- کۆنترۆڵکردنی ئەلەرجی: بەکارهێنانی ئامێری تەڕکەرەوەی هەوا یان دەرمان بۆ کەمکردنەوەی هەڵئاوسانی لووت دەتوانێت ڕەوتی هەوا باشتر بکات.
کەی پێویستە پزیشک ببینن؟
چاودێران پێویستە ئەگەر نیشانە ئاگادارکەرەوە دیاریکراوەکانیان بینی، ڕاوێژ بە پزیشکی منداڵان بکەن. ئەگەر منداڵەکەتان ئەمانەی هەبوو، داوای ڕاوێژی پزیشکی بکەن:
- سێ شەو یان زیاتر لە هەفتەدا خورە دەکات.
- لە خەودا هەناسەی بە هەڵمژین دەدات یان بە ئاشکرا هەوڵی هەناسەدان دەدات.
- پێستی شینباو یان سەرئێشەی بەیانی.
- خەواڵوویی لە ڕۆژدا یان کێشەی سەرنجگرتن.
- میزکردن لە جێگەی خەودا.
- زیادنەکردنی کێش بە ڕێژەی ناوەندی (شکستهێنان لە گەشەکردندا).
- تشخیصی ADHD.
پرسیارە باوەکان
چی دەبێتە هۆی خورەی منداڵان؟
زۆرجار بەهۆی داخستنی بەشیی ڕێڕەوی هەناسەوەیە؛ باوترین هۆکارەکان گەورەبوونی لۆز و گۆشتە زیادەکان، قەڵەوی، ئەلەرجی یان پڕبوونی ڕێڕەوی هەناسەن.
خورەی منداڵان واتای چییە؟
هەرچەندە خورەی هەندێک جار زۆرجار بێ زیانە، بەڵام دووبارەبوونەوەی زۆر یان خورەی بەرز دەکرێت واتای ئەوە بێت کە منداڵ خورەی سەرەتایی یان دۆخێکی جدیتر، وەک وەستانی هەناسەی خەوی ڕێگر، هەیە.
چی لە کاتی خەودا دەبێتە هۆی خورەی منداڵان؟
کاتێک شانەکانی گەروو شل دەبن یان بەهۆی هەڵئاوسان، کێش یان پێکهاتەی جەستەییەوە ڕێڕەوی هەوا دەبەسترێت، ڕەوتی هەوا سنووردار دەبێت و شانەکان دەلەرزن.
ئاگاداری: ئەم وتارە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن ڕاوێژ بە دابینکەرێکی چاودێریی تەندروستی بکەن.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- شێوازی دروستی خەوتن بۆ پشت
- گرنگیی خەو بۆ باشترکردنی کارکردی مێشک
- دۆخی فڕۆکە بۆ خەو و سەرنج
- هەستکردن بە تەنهایی و کاریگەرییەکانی لەسەر خەو
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team