بێخەوی کێشەیەکی باوی خەوتنە کە دەستپێکردنی خەوتن یان بەردەوامبوون لێی قورس دەکات؛ جۆرەکانی بێخەوی کاتی یان درێژخایەنن و کاریگەری لەسەر ژیان دادەنێن.
جۆرەکانی بێخەوی چین؟
ئەم تێکچوونە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ دوو جۆر دابەش دەبێت:
- بێخەوی سەرەکی: تێکچوونێکی خەوتنە کە پەیوەندی بە هیچ کێشەیەکی تەندروستییەوە نییە.
- بێخەوی لاوەکی: بەهۆی بارودۆخێکی پزیشکیی هاوڕێوە دروست دەبێت، وەک شێرپەنجە، هەناسەتەنگی، ئازاری جومگە، خەمۆکی، سووتانی گەدە یان ئازاری جەستە؛ هەروەها ڕەنگە بەهۆی کاریگەریی هەندێک دەرمان یان بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەرەوە بێت.
نیشانە پزیشکییەکانی بێخەوی و کاریگەرییەکانی
ئەم تێکچوونە ڕەنگە نیشانەی بارودۆخێکی تەندروستیی شاراوە بێت. نیشانەکانی بێخەوی بریتین لە:
- قورس‌بوونی خەوتن لە شەودا یان بەردەوام خەبەربوونەوە.
- زۆر زوو لە خەو هەستان و هەستکردن بە نەبوونی پشوودان یان وزە.
- خەواڵوویی یان ماندووبوون لە کاتی ڕۆژدا.
- گۆڕانی دۆخی دەروونی، لەوانە نیگەرانی، خەمۆکی یان تووڕەیی.
- کەمبوونەوەی توانای سەرنج‌دان و زیادبوونی ئەگەری هەڵەکردن یان ڕووداوی نەخوازراو.
- سەردەردی گرژی کە وەک هەستکردن بە بوونی پەتەیەکی تەنگ بە دەوری سەرەوەیە.
- تێکچوونی سیستەمی هەرسکردن و قورس‌بوونی پەیوەندیکردنی کۆمەڵایەتی.
هۆکارەکانی تێکچوونی خەوتن و فاکتەرەکانی مەترسی
هۆکارەکانی تێکچوونی خەوتن جۆراوجۆرن، لەوانە:
- فشاری دەروونی: وەک نیگەرانی دەربارەی پارە، کار یان لەدەستدانی کەسێکی خۆشەویست.
- شێوازی ژیان و عادەتەکان: خواردنی ژەمی قورس پێش خەوتن، بەکارهێنانی مۆبایل و کۆمپیوتەر کە هۆرمۆنی مێلاتۆنین کەم دەکەنەوە، یان وەرزشکردنی ماندووکەر لە کاتی درەنگدا.
- گۆڕانی کاتژمێری زیندەوەری: بەهۆی گەشتکردن بە ناوچە کاتژمێرییە جیاوازەکاندا یان کارکردن لە شێفتی شەوانە.
- هۆکارە جەستەییەکان: وەک وەستانی ڕێگای هەناسەدان لە کاتی خەوتندا، نیشانەکانی پێی بێئارام و ئازاری درێژخایەن.
سەبارەت بە هۆکارەکانی مەترسی بێخەوی، ژنان زیاتر لە پیاوان تووشی دەبن، بەتایبەتی لە کاتی وەستانی مانگانە یان دووگیانیدا. هەروەها ئەگەری تووشبوون لە کەسانی خاوەن داهاتی کەم، یان ئەوانەی قەڵەویی و نەخۆشیی دڵ و خوێنبەرەکانیان هەیە، زیاترە.
دەستنیشانکردنی بێخەوی و ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵی
دەستنیشانکردنی بێخەوی پشت بە پشکنینی جەستەیی و پێداچوونەوە بە مێژووی پزیشکیی نەخۆش دەبەستێت. ڕەنگە پسپۆڕ داوا بکات بۆ ماوەیەک لە نێوان یەک تا دوو هەفتەدا کاتەکانی خەوتن و شێوازەکانی هەڵسوکەوتی ڕۆژانە تۆمار بکرێن، بۆ ئەوەی هۆکارەکە بە وردی دیاری بکرێت.
بۆ دۆزینەوەی چارەسەری بێخەوی، زۆرجار چارەکە لە چارەسەرکردنی هۆکاری سەرەکیدایە. عادەتە تەندروستییەکان یارمەتی باشترکردنی خەوتن دەدەن، وەک:
- دیاریکردنی کاتێکی جێگیر بۆ خەوتن و لەخەوهەستان، هەموو ڕۆژێک.
- دوورکەوتنەوە لە کافایین و جگەرەکێشان لە ئێواراندا.
- تەرخانکردنی ژووری خەوتن بۆ خەوتن تەنها، و هێشتنەوەی بە ساردی و هەواگۆڕکێی باش.
- تەنها کاتێک بچۆرە جێگا کە خەواڵوو دەبیت، و ئەگەر زیاتر لە ٣٠ خولەک بەخەبەر مایتەوە، جێگاکە بەجێبهێڵە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەین؟
لەو حاڵەتانەدا پێشنیار دەکرێت ڕاوێژ بە پزیشک یان پسپۆڕی چاودێریی سەرەتایی بکرێت:
- ئەگەر ئەنجامدانی چالاکییە ڕۆژانە ئاساییەکان قورس بووە.
- کاتێک هەست دەکەیت تێکچوونی خەوتن کاریگەرییەکی زۆر لەسەر کارکردن یان تەندروستیی دەروونیت هەیە.
- ئەگەر پێویست بوو تاقیکردنەوەی پسپۆڕانە لە ناوەندەکانی پزیشکیی خەوتندا ئەنجام بدرێت.
پرسیارە باوەکان
چەند کاتژمێر خەوتن پێویستمانە؟
پێویستییەکان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن، بەڵام زۆربەی گەورەساڵان شەوانە پێویستیان بە ٧ تا ٩ کاتژمێر خەوتنە. هەندێک کەس بە کەمتر لەوەش ڕادەوەستن. منداڵانی قوتابخانەیی نزیکەی ١٠ کاتژمێر خەوتن پێویستە، لە کاتێکدا منداڵی تازە لەدایکبوو ڕەنگە ڕۆژانە ١٦ کاتژمێر بخەوێت؛ ئەوانەی تەمەنیان لە ٧٠ ساڵ زیاترەش زۆرجار کەمتر لە ٦ کاتژمێر دەخەون.
ئایا خەوتنی نیوەڕۆ کەمیی خەوتن جێگرەوە دەکات؟
سوودەکەی پەیوەندی بە کاتی خەوتنەوە هەیە؛ خەوتنێکی کورت (١٠-٢٠ خولەک) لە ناوەڕاستی ڕۆژدا ڕەنگە وزەبەخش بێت، بەڵام خەوتن لە کاتی درەنگی ڕۆژدا ڕەنگە ئارەزووی مێشک بۆ خەوتنی شەوانە کەم بکاتەوە و ببێتە هۆی بێخەوی.
ئایا دەرمانی خەو هیچ کاریگەرییەکی لاوەکی نییە؟
نەخێر؛ هەموو دەرمانەکان، لەوانە دەرمانی خەو، کاریگەریی لاوەکیی ئەگەرییان هەیە. پێش بەکارهێنانیان پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت، چونکە هەندێکیان تەنها بۆ ماوەیەکی کاتی کێشەکە چارەسەر دەکەن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کڕینی ئامێری سیپاپ ئۆنلاین: ڕێنمایی سەلامەت
- هۆکاری خورخورە لە ژناندا | هۆکارە باوەکان
- هۆکارەکانی ئازاری جەستە دوای خەو
- هۆکاری وشکی دەم لە خەودا و چارەسەرەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team