جنی جاثوم خەیاڵێکی زۆر ڕوونە کە کاتێک کەسێک لە کاتی خەوبوون یان بەئاگاهاتندا ناتوانێت بجوڵێت، ڕوودەدات.
پێناسەی شەلەڵ و تێگەیشتن لە جنی جاثوم
فلجی خەو کاتێک ڕوودەدات کە سنووری نێوان بەئاگایی و خەو تێکەڵ دەبێت. لە قۆناغی خەوی REMدا، مێشک چالاک دەمێنێتەوە، بەڵام جەستە دەچێتە دۆخی بێ‌تۆنیی ماسولکەکان؛ واتە فلجێکی کاتی کە ڕێگری دەکات لەوەی کەسەکان خەونەکانیان جێبەجێ بکەن. ئەگەر ئەم دۆخە دوای بەئاگاهاتن یان پێش خەوتن بۆ چەند چرکەیەک یان خولەکێک بەردەوام بێت، لەوانەیە هەستیار بیت بەڵام نەتوانیت بجوڵێیت.
کاتێک ئەم دۆخە لەگەڵ خەیاڵەکاندا ڕوودەدات، کەسەکان لەوانەیە ئەزموونی شەیتانی فلجی خەو بکەن. ئەمانە بوونەوەری ڕاستەقینە نین؛ مێشک هەوڵ دەدات ئەوە لێک بداتەوە کە کەسەکە هەستیارە، بەڵام هێشتا تا ڕادەیەک لە دۆخی خەون‌ئاسایدایە. نزیکەی ٢٠%ی خەڵک هەندێک جار فلجی خەو ئەزموون دەکەن، و نزیکەی ٧٥%ی ئەو ڕووداوانە خەیاڵیان تێدایە.
جۆرە باوەکانی جاثوم
خەیاڵەکان لە وێنەی سادەوە تا ئەزموونی ئاگاییی ئاڵۆز دەگۆڕێن. جۆرە باوەکان ئەمانەن:
- داگیرکەر: هەستکردن بە بوونێکی هەڕەشەئامێز یان شێوەیەکی سێبەرئاسا کە لەوانەیە لە گۆشەیەک بوەستێت یان هێواش هێواش بەرەو جێگای خەوەکە بێت.
- ئینکوبس: هەستکردن بە ترس لەگەڵ قورساییەکی زۆر لەسەر سنگ، کە هەناسەدان بە قورس دەخاتە بەرچاو.
- کەسی سێبەرئاسا: شێوەی تاریک و بێ‌ڕوو کە خەوتووەکە چاودێری دەکات.
- پیرەژن یان جادووگەرە: شێوەیەکی دیاریکراو، زۆرجار پیرەژنێک، کە لە نزیکەوە دەوەستێت یان لەسەر سنگ دادەنیشێت.
- دووانەکانی خۆت: ڕاپۆرتی کەمتر باو لە بینینی وەشانێک لە خۆت یان شێوەی هەڵواسراو لە هەوادا.
چی دەبێتە هۆی ئەم خەیاڵانە؟
هۆکاری وردەکە نادیارە، بەڵام چەندین هۆکاری زیستی لەوانەیە بەشداری بکەن:
- سیرۆتۆنین: ئەم هۆرمۆنە یارمەتی سەرکوتکردنی خەوی REM دەدات کاتێک لە خەو هەڵدەستیت. ئەگەر کاتێک ئازاد بکرێت کە هێشتا لە خەوی REMدایت، لەوانەیە بازنەکانی ترس و خەیاڵەکان هەڵبکات.
- گۆڕانکارییەکانی هەناسەدان: لە خەوی REMدا هەناسەدان کەم‌قووڵتر دەبێت. ئاگاداربوون لەم گۆڕانکارییە دەتوانێت هەستی خنکان یان فشار لەسەر سنگ دروست بکات.
- تێکچوونی کارکردنی مێشک: هەڵە لە پرۆسێسکردنی وێنەی جەستە لە مێشکدا لەوانەیە شێوەی کەسێتی دروست بکات.
- بازنەکانی پانیک: ترسی نەجووڵان دەتوانێت وەڵامی شەڕکردن یان هەڵهاتن هەڵبکات، کە لەوانەیە خەیاڵەکان ترسناکتر بکات.
جیاوازیی نێوان خەون و خەیاڵەکان
بە پێچەوانەی خەونە ئاساییەکان، ئەم ڕووداوانە تایبەتمەندیی دیاریکراویان هەیە:
- شوێن: لە ژووری خەوی ڕاستەقینەی کەسەکەدا ڕوودەدەن، نەک لە شوێنێکی خەیاڵی.
- ئاگایی: کەسەکە دەزانێت هەستیارە، بەڵام خەون‌بینەران زۆرجار ئەوە نازانن.
- هەست: تا ٩٠%ی ئەم خەیاڵانە ترسیان تێدایە، بە بەراورد بە تەنها ٣٠%ی خەونەکان.
- بیرەوەری: زۆرجار ئەم ئەزموونانە بە ڕوونییەکی زیاتر لە خەونەکان بیر دەهێنرێنەوە.
چۆن ڕووداوەکان بەڕێوە ببەین و پێشیان بگرین
ئەگەر ئێستا لە ناو ڕووداوێکدایت، هەوڵ بدە بەمانە دۆخەکە بشکێنیت:
- چاو، دەم یان ئەندامەکانت بجوڵێنە.
- سەرنجت بخەرە سەر ئارامکردنەوەی مێشک یان دووبارەکردنەوەی دوعایەک.
- بە زەنگی ئاگادارکەرەوە یان کەسێکی تر لە خەو هەڵبستێنرێیت.
بۆ کەمکردنەوەی مەترسی دووبارەبوونەوەی لە داهاتوودا، ئەم هەنگاوانە لەبەرچاو بگرە:
- گۆڕینی شوێنی خەوتن: هەوڵ بدە بەسەر سنگ یان لەسەر لایەکت بخەویت، نەک بەسەر پشتت.
- باشترکردنی ڕێوشوێنی خەو: کاتی خەوتن و هەڵستانت جێگیر بهێڵە و پێش خەوتن لە خواردنەوەی کحول یان کافایین دوور بکەوە.
- بەڕێوەبردنی سترێس: تەکنیکی ئارامکردنەوە بەکاربهێنە یان دەربارەی نیگەرانی لەگەڵ پسپۆڕێکی تەندروستی دەروونی قسە بکە.
- زانیاری: فێربوون لەوەی ئەم ڕووداوانە زیان‌بەخش نین، دەتوانێت ترسی پەیوەست بەوانەوە کەم بکاتەوە.
- چارەسەری دەروونی: چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی دەتوانێت یارمەتیت بدات بیرکردنەوە نیگەرانکەرەکانت بەڕێوە ببەیت و ڕێگا بۆ وەستاندنی ڕووداوەکان پەرە پێبدەیت.
پرسیارە باوەکان
جنی جاثوم چۆن دەردەکەوێت؟
زۆرجار وەک شێوەی سێبەرئاسا و بێ‌ڕوو، داگیرکەرێکی هەڕەشەئامێز، یان کەسایەتییەکی دیاریکراو وەک پیرەژنێک یان جادووگەرەیەک دەردەکەوێت.
فلجی خەو چەندە دەخایەنێت؟
ڕووداوەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لە چەند چرکەیەکەوە تا چەند خولەکێک دەخایەن، هەرچەندە لەوانەیە بۆ ئەو کەسەی ئەزموونی دەکات درێژتر هەست پێ بکرێت.
ئایا فلجی خەو مەترسیدارە؟
نەخێر، مەترسیدار نییە و زیانی جەستەیی ناگەیەنێت، هەرچەندە دەتوانێت زۆر نیگەرانکەر بێت.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ڕووداوەکانت زۆر دووبارە دەبنەوە و دەبنە هۆی نیگەرانییەکی بەرچاو، یان بەهۆی ترسی ڕووداوێکی دیکەوە کێشەی خەوتنت هەیە، لەگەڵ پێشکەشکاری چاودێری تەندروستی قسە بکە. پزیشک دەتوانێت یارمەتیت بدات بزانیت ئایا دۆخێکی پزیشکیی بنەڕەتی هەیە یان نا، یان ڕەوانەکردنت بۆ چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی بکات.
ئاگادارکردنەوە: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ، دەستنیشانکردن یان چارەسەری پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خوێ لە میزدا و کاریگەری خوێ لەسەر خەو
- پڕۆژەیاسای کاتی هاوینە و کاریگەرییەکانی
- کەسی سووکخەو و باشترکردنی خەو
- هۆکار و چارەسەری خەو و تێکچوونەکانی خەو
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team