ئەگەر شەوانە بە خەوتنتەوە کێشەت هەیە، پزیشکی خەو دەتوانێت یارمەتیت بدات ژیانی باشترت هەبێت و ڕێگری لە ئاڵۆزییە تەندروستییە جدییەکان بکات.
کەی پزیشکی خەو ببینیت؟
ئەگەر بۆ چەند هەفتەیەک بەردەوام، بە تایبەتی زیاتر لە شەوێک لە هەفتەدا، ئەم شێوازانەی خوارەوەت هەبوو، لەوانەیە کاتی داوای ڕاوێژی پزیشکی بێت. نیشانە ئاگادارکەرەوەکان ئەمانەن:
- زۆرجار کێشە لە خەوتن یان لە خەودا مانەوە.
- زووتر لەو کاتەی مەبەستتە خەبەر بوونەوە.
- ماندووبوون یان خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا، تەنانەت دوای ٧ کاتژمێر پشوودان.
- بۆ ئەوەی بتوانیت کارەکانت ئەنجام بدەیت، پێویستت بە خەوتنی نیوەڕۆ هەبێت.
- لە کاتی خوێندنەوە، تەماشاکردنی تەلەڤیزیۆن یان لێخوڕینی ئۆتۆمبێلدا خەوتنت لێ بکەوێت.
- دوای خەبەر بوونەوە هەست بە پشوودان و تازەبوونەوە نەکەیت.
- کێشەت هەبێت لە تەواوکردنی کارە ڕۆژانەکان.
- هاوبەشەکەت لە خڕەخڕکردنی دەنگبەرز، هەناسەبڕکێ، ڕۆیشتن لە خەودا یان کردەوەی خەونەکانت پێت بڵێت.
چۆن بۆ چاوپێکەوتنەکەت ئامادە بیت
بۆ یارمەتیدانی دابینکەری چاودێری تەندروستیت لە دۆزینەوەی هۆکاری کێشەکانت، بە زانیارییە ورد و ڕاستەقینەکانەوە ئامادە بەرەو چاوپێکەوتنەکە بچۆ.
- ڕۆژنامەیەکی خەو بنووسە: چەند هەفتە پێش سەردانەکەت، تۆمار بکە کەی دەچیتە جێخەو و کەی خەبەر دەبیتەوە، کۆی کاتی خەوتنت چەندە، لە شەودا چەند جار خەبەر دەبیتەوە و چەند کات دەخایەنێت تا دووبارە بخەویتەوە. عادەتەکانی وەرزشکردنت و خواردن یان خواردنەوەکانتیش تۆمار بکە.
- دەرمانەکانت لیست بکە: لیستێکی تەواوی هەموو ئەو دەرمانانە بدە کە ئێستا بەکاریان دەهێنیت.
- هەوڵەکانت تۆمار بکە: هەر ڕێگایەک تۆمار بکە کە پێشتر بۆ چارەسەرکردنی کێشەی خەوتنت تاقیت کردووەتەوە و ئایا کاریگەر بووە یان نا.
- پرسیارەکانت بنووسە: لیستێک لەو نیگەرانییە دیاریکراوانە ئامادە بکە کە دەتەوێت باسیان بکەیت.
پزیشک چی دەپرسێت و چی هەڵدەسەنگێنێت
ئەگەری هەیە پزیشک پشکنینی جەستەیی ئەنجام بدات و پرسیارت لێ بکات بۆ ئەوەی بزانێت کێشەکانت بەهۆی بێخەوی، دۆخێکی پزیشکیی بنەڕەتی یان ناڕێکییەکی دیاریکراوەوەن.
لەوانەیە پرسیارت لێ بکات دەربارەی:
- ماوەی نیشانەکانت و ئەو کاتەی دەستیان پێکردووە.
- کاریگەریی خەوتنت لەسەر بەرهەمهێنانی ڕۆژانەت.
- بەکارهێنانی ئەلکۆل، کافایین یان تووتن.
- ڕۆتینی وەرزشکردنت و کاتی ئەنجامدانی.
- دۆخی تەندروستی دەروونیت، لەوانە هەست بە خەمۆکی، نیگەرانی یان فشار.
- هۆکارە هۆرمۆنییەکان، وەک یائیسەگی یان دووگیانی.
هەندێک کێشەی خەو پەیوەندییان بە کێشە تەندروستییەکانی دیکەوە هەیە، وەک شەکرە، شێرپەنجە، گەڕانەوەی ترشیی گەدە، ئازاری درێژخایەن یان خەمۆکی.
چارەسەرە ئەگەرییەکان و هەنگاوەکانی داهاتوو
بەپێی ئەنجامی پشکنینەکە، پزیشک لەوانەیە چەند ڕێگایەک پێشنیار بکات. هەرچەندە هەندێک نەخۆش چاوەڕێی دەرمانی دەستبەجێ دەکەن، پزیشکان زۆرجار سەرەتا هەڵبژاردەی دیکە پێشنیار دەکەن:
- پاکوخاوێنی خەو: ئەمە بریتییە لە دروستکردنی ڕۆتینێکی ئارامکەری پێش خەوتن، پابەندبوون بە خشتەیەکی ڕۆژانەی جێگیر و گونجاندنی ژووری خەو.
- چارەسەری دەروونی: لەوانەیە بۆ چارەسەری هەڵسوکەوتی و بیرکردنەوەیی بێخەوی (CBT-I) ئاماژەت پێ بکرێت، بۆ گۆڕینی بیرکردنەوە و هەڵسوکەوتەکانی تێکدەری خەو بە دانە تەندروستەکان.
- ناردن بۆ پسپۆڕ: ئەگەر گومان لە ناڕێکییەک وەک وەستانی هەناسە لە خەودا یان نەرکۆلێپسی هەبێت، لەوانەیە پسپۆڕی خەو ببینیت. لەوانەیە پشکنینی پلۆسیسۆمۆگرام (پشکنینی خەو لە شەودا) داوا بکەن بۆ چاودێریکردنی شەپۆلەکانی مێشک، هەناسەدان و جووڵە.
- چارەسەرکردنی هۆکارە بنەڕەتییەکان: ئەگەر نیگەرانی یان خەمۆکی هۆکاری سەرەکی بێت، لەوانەیە پزیشک سەرەتا دژەخەمۆکی پێشنیار بکات.
پرسیارە باوەکان
قسەکردن لە خەودا چییە؟
ئەم دۆخە کە بە سۆمنیلۆکی (somniloquy)یش ناسراوە، جۆرێکە لە پاراسۆمنیا کە تێیدا کەسێک لە کاتی خەودا قسە دەکات. باوە، زۆرجار زیانمەند نییە و بە گشتی هەر جارێک کەمتر لە ٣٠ چرکە دەخایەنێت.
چ هۆکارێک دەبێتە هۆی لێخوڕین لە کاتی خەواڵوویی؟
لێخوڕین لە کاتی ماندووبووندا لەوانەیە بەهۆی ناڕێکییە چارەسەرنەکراوەکانی خەو، بەکارهێنانی هەندێک دەرمانی یارمەتیدەری خەو یان دەرمان، و کات یان درێژی گەشتەکە بێت.
ئەگەر لە خەودا قسە بکەم چی بکەم؟
لەبەر ئەوەی زۆرجار زیانمەند نییە، بە دەگمەن پێویستی بە چارەسەر هەیە. بەڵام ئەگەر قسەکردنەکە لە گەورەساڵیدا لەناکاو دەست پێ بکات، یان لەگەڵ کردەوەی توندوتیژ و ترسی زۆردا بێت، پێویستە پسپۆڕ ببینیت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، ڕێنماییی دابینکەرێکی پسپۆڕی چاودێری تەندروستی وەربگرە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خواردنەوەی ئاو پێش خەوتن و کاریگەرییەکانی
- خەوی کەم و زۆرخۆری: کاریگەرییە تەندروستییەکان
- جنی جاثوم و خەیاڵەکانی فلجی خەو
- کاریگەری COPD لەسەر خەو و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team