تاقیکردنەوەی کۆڤید دەردەخات ئایا کەسێک ئێستا تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢٠١٩ بووە؛ ئەمە یارمەتی چاودێری گونجاو و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی تووشبوون دەدات.
جۆرەکانی تاقیکردنەوەی تشخیصی بۆ تاقیکردنەوەی کۆڤید
چەندین ڕێگا هەن بۆ دۆزینەوەی ڤایرۆسەکە، و لە وردی و شێوازی کارکردنیاندا جیاوازن:
- تاقیکردنەوە مۆلیکولییەکان: تاقیکردنەوەکانی کارلێکی زنجیرەیی پۆلیمەراز (PCR) یان ئەوەی بە تەکنیکی زیادکردنی DNA ناسراوە (NAAT)، لەخۆدەگرن. ئەم پشکنینانە بەدوای ماددەی جینی ڤایرۆسەکەدا دەگەڕێن و لە جۆرەکانی دیکە وردترن.
- تاقیکردنەوەی ئەنتیجین: بە تاقیکردنەوەی خێرا یان ماڵەوە ناسراون و بەدوای پرۆتینی ڤایرۆسەکەدا دەگەڕێن. هەرچەندە وردن، بەڵام وردییان لە تاقیکردنەوە مۆلیکولییەکان کەمترە، بە تایبەتی بۆ ئەو کەسانەی نیشانەیان نییە.
- تاقیکردنەوە چەندگانه‌کان: هەندێک تاقیکردنەوەی مۆلیکولی دەتوانن لە یەک کاتدا کۆڤید ١٩ و ئینفلۆەنزای A و ئینفلۆەنزای B، تەنها بە بەکارهێنانی یەک نموونە، دەستنیشان بکەن.
کەی پێویستە تاقیکردنەوەی کۆڤید بکەیت؟
لەو بارودۆخانەدا پێشنیار دەکرێت پشکنین بکەیت:
- دەرکەوتنی نیشانەکانی وەک کۆکە، تا، ماندووبوون یان هەناسەتەنگی (دەبێت دەستبەجێ پشکنین بکرێت).
- پەیوەندی‌کردن بە کەسێکی تووشبوو (باشترە لانیکەم ٥ ڕۆژ دوای پەیوەندییەکە چاوەڕێ بکەیت).
- پێشنیاری دابینکەری چاودێری تەندروستی یان دەسەڵاتە تەندروستییەکان.
- پێش پەیوەندی‌کردن بە کەسانێک کە مەترسی تووشبوونیان بە ئاڵۆزییە سەختەکان هەیە.
چۆنیەتی وەرگرتنی نموونە و ئەنجامەکان
زۆربەی پشکنینەکان پشت بە نموونەی بزاق، یان سواب لە قوڕگ یان لووت دەبەستن.
تێگەیشتن لە ئەنجامەکان و مەترسییەکان
- ئەنجامی پۆزەتیڤ: واتە ڤایرۆسەکە هەیە. کەسی تووشبوو دەبێت خۆی جیا بکاتەوە و لە کەسانی دیکە دوور بکەوێتەوە.
- ئەنجامی نێگەتیڤ: زۆرجار واتە کەسەکە تووش نەبووە، بەڵام ئەگەری «نێگەتیڤی هەڵە» هەیە (واتە ڤایرۆسەکە هەیە، بەڵام ئەنجامەکە نێگەتیڤە). ئەگەر نیشانەت هەیە یان پەیوەندیت بە کەسێکی تووشبووەوە هەبووە، خزمەتگوزاری تەندروستی ناوخۆییەکەت پێشنیار دەکات دوای ٤٨ کاتژمێر تاقیکردنەوەی ئەنتیجین دووبارە بکەیتەوە.
- پۆزەتیڤی هەڵە: زۆر دەگمەنە و لە کەمتر لە ١%ی حاڵەتەکاندا ڕوودەدات؛ ڕەنگە پەیوەندی بە هەڵەی بەرهەمهێنان یان مێژووی نەخۆشییەکانی خۆبەرگرییەوە هەبێت.
جیاوازی نێوان پشکنینی تشخیصی و تاقیکردنەوەی ئەنتیبۆدی
تاقیکردنەوەی ئەنتیبۆدی (تاقیکردنەوەی سیرۆلۆژی) بە تەواوی لە تاقیکردنەوەی تشخیصی جیاوازە؛ ئەمە شیکردنەوەیەکی خوێنە کە وەڵامی پێشووی جەستە بەرامبەر ڤایرۆسەکە یان ڤاکسین دەگەڕێتەوە، و بۆ دەستنیشانکردنی تووشبوونی ئێستا بەکارناهێنرێت. زۆرجار ئەم جۆرە بۆ مەبەستی توێژینەوە، یان بۆ دەستنیشانکردنی ئاڵۆزییەکان وەک سندرۆمی هەڵاوسانی فرەئۆرگان، یان بۆ دیاریکردنی شایستەیی بەخشینی پلەسمای چاکبوونەوە بەکاردێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو بارودۆخانەدا دەبێت دەستبەجێ پەیوەندی بە دابینکەری چاودێری تەندروستییەوە بکەیت:
- دەرکەوتنی نیشانەی توند یان سەخت.
- وەرگرتنی ئەنجامی پۆزەتیڤ لە هەر یەکێک لە پشکنینەکان.
- ئەگەر دۆخێکی تەندروستیت هەیە کە بەرگریی جەستەت لاواز دەکات و مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکی سەخت زیاد دەکات.
- ئەگەر دەتەوێت بزانیت بەگوێرەی دۆخی تەندروستیت چ هەڵبژاردەیەکی چارەسەری بەردەستە.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەتوانم تاقیکردنەوەی کۆڤید لە ماڵەوە بکەم؟
بۆ دڵنیابوون لە وردیی ئەنجامەکە، دەبێت بە وردی شوێن ڕێنماییە هاوپێچەکان بکەویت.
ئەگەر ئەنجامی تاقیکردنەوەی ماڵەوەم نێگەتیڤ بوو، بەڵام نیشانەم هەبوو، چی بکەم؟
پێشنیار دەکرێت دوای ٤٨ کاتژمێر تاقیکردنەوەکە دووبارە بکەیتەوە، یان تاقیکردنەوەی مۆلیکولی (PCR) بکەیت کە وردترە، یان ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت.
دوای تووشبوون کەی دەتوانم بگەڕێمەوە بۆ چالاکییە ڕۆژانەکان؟
کاتێک نیشانەکان باشتر بوون و لانیکەم ٢٤ کاتژمێر بەبێ تا (بەبێ بەکارهێنانی دەرمانی کەمکەرەوەی تا) تێپەڕی، دەتوانیت بگەڕێیتەوە؛ پێویستە ٥ ڕۆژی زیادە ماسک بپۆشیت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ فێرکاری و زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ، دەستنیشانکردن یان چارەسەری پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێنمایی چی بکەین و چی نەکەین لە کۆرۆنا
- میوە و سەوزەی چڕکراو ڕۆژەکانی سەرماخۆردن کەم دەکاتەوە
- کۆکەی شەوانە: هۆکار و چارەسەر
- جیاوازی گریپ یان سەرماخواردن
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Photo: siamesepuppy, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team