بێخەوی درێژخایەن کێشەیەکی باوی خەوتنە کە خەوتن یان بەردەوامبوون لە خەوتن دژوار دەکات و کوالێتی ژیان و چالاکیی ڕۆژانە کەم دەکاتەوە.
بێخەوی درێژخایەن چییە؟
ئەم جۆرە تێکچوونی خەوتنە لە ماوە و تایبەتمەندییەکانییەوە لە بێخەوی تیژ یان کاتی جیاوازە؛ بێخەوی تیژ لە ماوەی مانگێک یان کەمتر کۆتایی دێت، و بێخەوی کاتی ماوەی کەمتر لە هەفتەیەک دەخایەنێت، بەڵام بێخەوی درێژخایەن ماوەیەکی درێژتر دەخایەنێت. سەرچاوەکان لە دیاریکردنی ماوەی ورددا جیاوازن؛ هەندێکیان دەڵێن سێ مانگ یان زیاتر بەردەوام دەبێت، لە کاتێکدا هەندێکی تر ئاماژە بەوە دەکەن کە کاتێک تێکچوونی خەوتن بۆ ماوەی زیاتر لە سێ مانگ، لە هەفتەیەکدا سێ ڕۆژ دووبارە ببێتەوە، ئەم دۆخە دەستنیشان دەکرێت.
ئەم تێکچوونە دەتوانرێت بۆ دوو جۆر دابەش بکرێت:
- سەرەتایی: بەبێ بوونی نەخۆشییەکی جەستەیی یان بەکارهێنانی دەرمان ڕوودەدات، و لەوانەیە پەیوەندی بە گۆڕانکارییە کیمیاییەکانی مێشکەوە هەبێت.
- دووەم: ڕاستەوخۆ لە ئەنجامی دۆخێکی نەخۆشی، فشارە دەروونی و سۆزدارییەکان، یان شێوازی ژیانی ناساغەوە دروست دەبێت.
هۆکارەکانی بێخەوی درێژخایەن و فاکتەرەکانی مەترسی
هۆکارەکانی تێکچوونی خەوتنی درێژخایەن جۆراوجۆرن و دەتوانرێن بەم شێوەیە پۆلێن بکرێن:
١. کێشە تەندروستی و دەروونییەکان:
- تێکچوونە دەروونییەکان وەک خەمۆکی، نیگەرانی و تێکچوونی سترێسی دوای ڕووداو.
- نەخۆشییەکانی سیستەمی هەناسەدان (وەک ئەسمە و وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەوتندا)، شکستی دڵی قەیرانئامێز و شەکرە.
- کێشەی تر وەک گەڕانەوەی ترشی گەدە، سندرۆمی بێ‌ئارامیی قاچ و چالاکیی زۆری غودەی تیروئید.
٢. دەرمان و ماددە هەڵچێنەرەکان:
- هەندێک دژەخەمۆکی، دەرمانی فشاری خوێن و دەرمانی هەستیاری و سەرماخۆردن کە سودۆئێفیدرین لەخۆ دەگرن.
- ماددە هەڵچێنەرەکان وەک کافایین و نیکۆتین، و خواردنەوە ئەلکۆلییەکان.
٣. شێوازی ژیان و خووەکان:
- تێکچوونی کاتژمێری بایۆلۆژی بەهۆی گەشتکردنی دووبارە یان کارکردن بە شێوازی نۆرەیی.
- خووی خراپی خەوتن وەک خەوتنی درێژی نیوەڕۆ، یان بەکارهێنانی مۆبایل و شاشە لە ژووری نووستن.
- خواردنی ژەمی قورس لە کاتی درەنگی شەو.
مەترسی و ئاڵۆزییەکانی بێخەوی درێژخایەن
کاریگەرییەکانی کەمی خەوتن تەنها بە سەرئێشە و لاوازیی سەرنج سنووردار نابن، بەڵکو مەترسیی تەندروستیی جددیش لەخۆ دەگرن:
- هەوکردن و مردن: توێژینەوەیەک کە ١٤٠٩ کەسی لەخۆ گرتبوو ئاماژەی بەوە کرد کە ئەوانەی تووشی ئەم تێکچوونە بوون، بە بەراورد بە ئەوانەی تووشی نەبوون زیاتر لە مەترسی مردندا بوون؛ هەروەها تێبینی کرا کە ئاستی پرۆتینی (CRP) کە پەیوەندی بە هەوکردنەوە هەیە، لەواندا بەرزتر بوو.
- نەخۆشییەکانی دڵ: توێژینەوە جینییەکان پەیوەندییان لەنێوان ئامادەیی میراتی بۆ بێخەوی و زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵی کۆرۆنەری بە ڕێژەی ١٢%، شکستی دڵ بە ڕێژەی ١٦% و لەختەی مێشک بە ڕێژەی ٧% دۆزیوەتەوە.
ڕێنمایی بۆ باشترکردنی کوالێتی خەوتن
هەندێک گۆڕانکاریی سادە لە ڕۆتینی ڕۆژانەدا دەتوانێت یارمەتی کەمکردنەوەی توندی کێشەکە بدات:
- دیاریکردنی کاتی جێخەوتن و هەستان لە هەموو ڕۆژێکدا.
- ئامادەکردنی ژوورەکە بە پلەی گەرمیی گونجاو و ڕووناکییەکی کاڵ.
- لانانەوە لە ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان، لانیکەم کاتژمێرێک پێش خەوتن.
- خۆپاراستن لە چالاکیی زۆر یان خواردنی خواردنی قورس پێش چوونە ناو جێخەو.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە دۆخەکانی خوارەوەدا ڕاوێژ لەگەڵ پسپۆڕ پێشنیار دەکرێت:
- کاتێک تێکچوونی خەوتن ڕێگری لە توانای ئەنجامدانی چالاکییە ئاساییە ڕۆژانەکان دەکات.
- هەستکردن بە خەواڵوویی بەردەوام یان ماندووبوونی زۆر لە ڕۆژدا.
- دەرکەوتنی نیشانە دەروونییەکان وەک نیگەرانیی بەردەوام دەربارەی خەوتن یان خەمۆکی.
پرسیارە باوەکان
بێخەوی درێژخایەن چییە؟
تێکچوونێکی خەوتنە کە بە دژواری خەوتن یان بەئاگابوونەوەی دووبارە دەردەکەوێت و ماوەیەکی درێژ، بەگوێرەی پۆلێنکردنی پزیشکی زیاتر لە مانگێک یان سێ مانگ، بەردەوام دەبێت.
ئایا بێخەوی درێژخایەن چارەسەری هەیە؟
بەڵێ، چارەسەرەکە پشت بە هۆکارەکە دەبەستێت؛ ئەگەر پەیوەندی بە نەخۆشییەکی جەستەییەوە هەبێت، سەرەتا ئەو نەخۆشییە چارەسەر دەکرێت. چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفییش هەڵبژاردەیەکی زۆر کاریگەرە، و لەوانەیە پزیشک پێشنیاری گۆڕینی هەندێک دەرمانی هۆکاری بێخەوی یان بەکارهێنانی جێگرەوەی چارەسەری بکات.
نیشانە باوەکانی چین؟
نیشانەکان بریتین لە دژواری خەوتن لە شەودا، زوو زوو بەئاگابوونەوە، نیگەرانی، پەرتبوونی سەرنج و لاوازیی بیرەوەری؛ هەروەها هەستکردن بە ماندوویی کاتێک لە خەو هەڵدەستیت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە بۆ دەستنیشانکردنی دۆخەکە و دیاریکردنی چارەسەری گونجاو.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- شێرپەنجە و خەو: کاریگەرییەکان و چارەسەر
- جینەکانی بێخەوی و نەخۆشی دڵ
- باشترین شێوازی خەوتن بۆ ژنی دووگیان و ئارامی
- خەونی ڕوون و هۆکارەکانی
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team