برۆنشیت کاتێک ڕوودەدات کە پەردەی ناو ڕێگاکانی هەناسەی هەڵگری هەوا بۆ سییەکان هەڵدەئاوسێت؛ ئەمەش کۆکە و تەنگەنەفەس دروست دەکات.
برۆنشیت چۆن ڕێگاکانی هەناسە کاریگەر دەکات؟
برۆنشیت دۆخێکی پزیشکییە کە دیواری ناو برۆنشییەکان دەگرێتەوە؛ ئەم دیوارە ئاوساو دەبێت و ڕۆیشتنی هەوا بۆ ناو سییەکان و دەرەوەیان قورس دەکات. ئەم نەخۆشییە دوو جۆری سەرەکی هەیە:
- جۆری توند: باوترینی جۆرە و زۆرجار لە ئەنجامی تووشبوون بە ڤایرۆس، دوای سەرماخۆردن یان ئەنفلۆنزا، ڕوودەدات و ماوەی ١٠ بۆ ١٤ ڕۆژ دەخایەنێت.
- جۆری درێژخایەن: دۆخێکی مەترسیدارترە کە مانگانێک بەردەوام دەبێت و بە نۆبەی دووبارەبووەوە دەردەکەوێت؛ ئەم جۆرە لە شێوەکانی نەخۆشیی درێژخایەنی بندبوونی سییەکانە.
هۆکارەکانی برۆنشیتی توند و درێژخایەن
هۆکارەکان جۆراوجۆرن، لەوانە:
- ڤایرۆسەکان: وەک ڤایرۆسی ڕینۆ، ئەدینۆڤایرۆس، کۆرۆناڤایرۆس و ڤایرۆسی هەناسەدانی هاوبەش.
- بەکتریاکان: لەوانە بەکتریای ستریپتۆکۆکەی سییەکان، مۆراکسیلا کاتاراڵیس و هیمۆفیلەس ئەنفلۆنزا.
- جگەرەکێشان و هۆکارە هەراشەکان: جگەرەکێشان یەکەم هێڵەکانی بەرگریی سییەکان زیانمەند دەکات؛ خۆڵ‌وتۆز، دووکەڵی پیس و ماددە کیمیاییەکانیش ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن.
- هۆکارە مەترسیدارەکان: ئەگەری تووشبوون لە کەسانی بەساڵاچوو، منداڵان، ژنانی دووگیان و ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک شەکرە و ئەسمە، یان تووشی گەڕانەوەی ترشیی گەدە و لاوازیی بەرگریی جەستە بوون، زیاترە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری برۆنشیت
چارەسەرەکان بە پێی ئەو دۆزینەوەیە دەگۆڕێن کە لە ڕێگەی پشکنینی کلینیکی، پێوەری هەناسەدان، وێنەی ئێکسڕەی یان تاقیکردنەوەی بەڵغەمەوە دەکرێت:
دەرمان و دەستێوەردانی پزیشکی
- فراوانکەرەوەکانی برۆنشی: بەرگریی ڕێگای هەوا کەم دەکەنەوە و ڕۆیشتنی هەوا ئاسان دەکەن، وەک ئەلبوتێرۆل و پیر‌بوتێرۆل.
- دژەئاوسانە ناستێرۆیدییەکان: تا و ئازار کەم دەکەنەوە، وەک ئیبۆپروفین، ناپرۆکسین و دیکلۆفیناک.
- هەڵکێشەری بەڵغەم و کۆکەکەمکەرەوەکان: گایفێنێسین کۆبوونەوەی موکۆس کەم دەکاتەوە؛ ماددەکانی دێکسترۆمێتۆرفانیش کۆکەی وشک کەم دەکەنەوە، بە تایبەتی کاتێک کەسەکە دەیەوێت بخەوێت.
- دژەهیستامینەکان: نیشانەکانی هەستیاری کەم دەکەنەوە، وەک سیتیریزین و لۆراتادین.
- دژەبەکتریاکان: پزیشک تەنها کاتێک دەیاننووسێت کە گومان لە تووشبوون بە بەکتریا هەبێت، چونکە دژ بە ڤایرۆسەکان سوودیان نییە.
چاودێریی ماڵەوە و شێوازی ژیان
- خواردنەوەی شلەی زۆر بۆ شلکردنەوەی بەڵغەم و خۆپاراستن لە وشکبوونەوە.
- پشووی پێویست وەربگرە بۆ بەهێزکردنی سیستەمی بەرگریی جەستە.
- بەکارهێنانی ئامێری تەڕکەرەوەی هەوا بۆ ئارامکردنەوەی کۆکە.
- پەیڕەوکردنی خواردنی تەندروست کە لە سەوزە، میوە و دانەوێڵەی تەواو دەوڵەمەند بێت.
ئاڵۆزییەکانی برۆنشیت
پشتگوێخستنی چارەسەر یان دووبارە تووشبوون دەتوانێت ببێتە هۆی مەترسیی تەندروستی، لەوانە:
١. سووتانی سییەکان: تووشبوون بڵاو دەبێتەوە بۆ کیسەکانی هەناسەدان و ئەوانە بە شلە پڕ دەبن.
٢. تووشبوونی دووەمین: وەک سووتانی گوێی ناوەڕاست و سینووسەکان، یان ژەهراویبوونی خوێن.
٣. کێشەی درێژخایەن: وەک شکستی هەناسەدان، گۆڕانی دۆخەکە بۆ نەخۆشیی درێژخایەنی بندبوونی سییەکان، یان ڕوودانی پەنجەهەوای سییەکان.
ڕێگاکانی پاراستن لە تووشبوون
بەم ڕێگایانە دەتوانرێت مەترسیی تووشبوون کەم بکرێتەوە:
- بە تەواوی وازهێنان لە جگەرەکێشان و دوورکەوتنەوە لە دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر.
- لە شوێنی پیس یان پڕ لە خۆڵ‌وتۆزدا ماسک لەبەر بکە.
- بەردەوام دەست بشۆ و گرنگی بە پاکوخاوێنیی کەسی بدە.
- ڤاکسینی ئەنفلۆنزا و سووتانی سییەکان وەربگرە.
- کاتێک لە هەوای سارددا دەچیتە دەرەوە، لووت و دەمت بە شالێک بپۆشە.
پرسیارە باوەکان
برۆنشیت چییە؟
برۆنشیت سووتانێکە کە پەردەی ناو برۆنشییەکان دەگرێتەوە و دەبێتە هۆی تەنگەنەفەس، کۆکەی بەردەوام و دەرچوونی موکۆس.
فراوانکەرەوەکانی برۆنشی چین؟
ئەو دەرمانانەن کە برۆنشییە بچووکەکان فراوان دەکەن بۆ کەمکردنەوەی بەرگریی هەوا و ئاسانکردنی گەیشتنی هەوا بە سییەکان؛ زۆرجار بۆ ئەوانە دەنووسرێن کە خزیان هەیە یان ئەسمەیان هەیە.
هۆکاری برۆنشیت چییە؟
هۆکارەکان جۆراوجۆرن؛ لەوانە تووشبوون بە ڤایرۆس یان بەکتریا، یان بەرکەوتن بە هۆکارە هەراشەکان وەک دووکەڵی تووتون، خۆڵ‌وتۆز و ماددە کیمیاییەکان.
کەی پێویستە بچیتە لای پزیشک؟
ئەگەر هەر یەکێک لەم نیشانانە دەربکەوێت، دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینیت:
- بەردەوامبوونی کۆکە بۆ زیاتر لە سێ هەفتە.
- بەردەوامبوونی تا بۆ سێ ڕۆژ یان زیاتر.
- دەرچوونی خوێن لەگەڵ کۆکەی بەڵغەمدار.
- قورسایی توندی هەناسەدان یان ئازاری توندی سنگ.
- هەمیشە خەواڵووبوون یان ناهەماهەنگی.
بەرپرسیارێتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ یان دەستنیشانکردنی پزیشکی ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری سینوزیت بە گیا؛ ڕێگاکانی ماڵەوە
- کۆنترۆڵکردنی نەخۆشیی ئەسمە بە شێوەیەکی کاریگەر
- ڤایرۆسی ڕێگای هەناسەدان و جۆرە باوەکان
- نەخۆشییەکانی سییەکان و پەیوەندیی خواردن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team