بەکارهێنانی ماسک ڕێگایەکی کاریگەرە بۆ پاراستن لە ڤایرۆسی کۆرۆنا؛ بەڵام ڕاسپاردەکان بە تەمەنی منداڵ و توانای پابەندبوونی دەگۆڕێن.
گرنگی بەکارهێنانی ماسک بۆ منداڵان و گەورەساڵان
پۆشینی داپۆشەری ڕوو دەتوانێت مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی کەم بکاتەوە؛ توێژینەوەکان نیشانیان داوە کە پابەندکردن بە بەکارهێنانیان لە هەندێک شوێن بووەتە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاوی ژمارەی تووشبووان. ئەم هەنگاوە گرنگە، چونکە ڤایرۆسەکە دەتوانێت لە ڕێگەی هەڵمژەوە بڵاو ببێتەوە، هەروەها ئەو کەسانەی نیشانەیان نییە دەتوانن کاتێک قسە دەکەن تووشبوون بگوازنەوە.
منداڵان بە گشتی کەمتر تووش دەبن و ئەگەر تووشیش ببن، زۆرجار نیشانەکانیان سووک دەبن. لەگەڵ ئەوەشدا، باشترە فێریان بکەین چۆن ماسک بەکاربهێنن بۆ پاراستن، بە لەبەرچاوگرتنی ئەمانە:
- منداڵانی خوار دوو ساڵ: پێشنیار ناکرێت هیچ جۆرە ماسکێک بپۆشن، چونکە ڕێڕەوی هەناسەدانیان زۆر بچووکە و ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی هەناسەدان.
- منداڵانی ٣ تا ١٢ ساڵ: ماسکی پزیشکی بە قەبارەی بچووک بۆیان هەیە، یان دەتوانرێت ماسکی قوماشی لە ماڵەوە دروست بکرێت.
جۆرەکانی ماسک
ئەرکی ماسکەکان بە پێی جۆری ئەو ماسکەی بەکاردەهێنرێت جیاوازە:
- ماسکی پزیشکی: ماسکی نەشتەرگەری و ماسکی N95 لەخۆدەگرێت؛ ئەمانە بۆ پاراستنی کەس لە وردەپارچە و توێژە مەترسیدارە هەڵواسراوەکان لە هەوادا دروستکراون.
- ماسکی قوماشی: لە ماددەی وەک لۆکە یان ئاوریشم دروست دەکرێت و ئامانجی کەمکردنەوەی ئەو وردەپارچانەیە کە لە کاتی قسەکردن یان کۆکەکردن لە ڕێڕەوی هەناسەدانەوە دەردەچن. وشەی «ماسک» بە ئینگلیزی mask ـە.
چۆنیەتی پۆشینی ماسک بە شێوەیەکی دروست
بۆ دڵنیابوون لە کاریگەرییەکەی، لە کاتی بەکارهێناندا ئەم هەنگاوانە جێبەجێ بکە:
١. پێش پۆشین: دەستەکان بە ئاو و سابوون بشۆ، و دڵنیا ببەوە کە ماسکەکە پاکە و زیانی پێنەگەیشتووە.
٢. لە کاتی پۆشین: ماسکەکە بە جۆرێک ڕێک بخە کە لووت و دەم و چەناگە بە تەواوی دابپۆشێت، هیچ کونێک لە لایەنەکان نەبێت و هەناسەدان پێیەوە ئاسان بێت.
٣. لە کاتی بەکارهێنان: دەست لە ماسکەکە مەدە، مەیکێشە خوارەوە بۆ چەناگ یان لووت، و ئەگەر پیس بوو دەستبەجێ بیگۆڕە.
٤. لە کاتی لابردن: سەرەتا دەستەکانت بشۆ، پاشان بە بەکارهێنانی بەستە پلاستیکییە نەرمەکان ماسکەکە لاببە، بەبێ ئەوەی دەست لە ڕووی پێشەوەی بدەیت؛ دوای ئەوەش دەستەکانت دووبارە بشۆ.
ڕاسپاردە بۆ دایکان و باوکان بۆ هاندانی منداڵان
لەوانەیە منداڵان پەسەندی ماسکەکە نەکەن، بۆیە دایکان و باوکان دەتوانن ئەمانە بکەن:
- پێش چوونە دەرەوە، لە ماڵەوە ڕاهێنانی منداڵ بکەن لەسەر پۆشین و لابردنی ماسک.
- ڕێگە بە منداڵ بدەن ماسکەکە بە ستیکەر یان وێنەکێشان ڕازێنێتەوە، بۆ ئەوەی هەست بە دەسەڵات و خاوەندارێتی بکات.
- پۆشینی ماسک بکەنە یاری؛ بۆ نموونە وا بنوێنن کە منداڵ پزیشک یان پەرستارە.
- هۆکارەکانی پاراستن بە ڕوونی بۆیان ڕوون بکەنەوە، وەڵامی پرسیارەکانیان بدەنەوە و پشتگیریی دەروونییان پێشکەش بکەن.
نیشانە باوەکانی کۆرۆنا لە منداڵاندا
لەوانەیە لە منداڵی تووشبوودا کۆمەڵێک نیشانە دەربکەون، لەوانە:
- تا و لەرز و کۆکە.
- ئاوی لووت یان گرتنی لووت و ئازاری قوڕگ.
- لەدەستدانی هەستی بۆنکردن و تامکردن.
- ماندووبوون، دڵتێکچوون، ئازاری گەدە یان سکچوون.
- هەناسەتەنگی.
- کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن (بەتایبەتی لە منداڵانی شیرخۆری خوار یەک ساڵ).
پرسیارە باوەکان
بۆچی گونجانی ماسک لەگەڵ ڕوو گرنگە؟
چونکە ئەگەر ماسکەکە بە باشی دانەنرابێت، هەوا لە ڕێگەی کەنارەکانییەوە بێ ئەوەی پاڵێورابێت دەچێتە ژوورەوە؛ ئەمەش لەوانەیە مەترسی گواستنەوەی تووشبوون زیاد بکات، لەبری ئەوەی ڕێگری لێ بکات.
کێشەی پۆشینی دوو ماسک چییە؟
دانانی دوو ماسک لەسەر یەکتر دەتوانێت بەرگری لە بەردەم ڕەوتی هەوا زیاد بکات و هەناسەدان قورستر بکات. هەروەها ئەگەر ماسکەکان بە توندی جێگیر نەکرابن، هەوا لە کەنارەکانەوە دەربچێت.
کەی پۆشینی دوو ماسک بیرۆکەیەکی باشە؟
لەبارەی ئەمەوە بۆچوونەکان جیاوازن؛ هەندێک کەس پێیان وایە چینەکانی پاڵێوکردن زیاد دەکات، کەسانی دیکە دەڵێن لەوانەیە هەستی هەڵەی دڵنیایی دروست بکات. لەگەڵ ئەوەشدا، پێشنیار دەکرێت ماسکێکی دووەم لەسەر ئەو ماسکانە دابنرێت کە ڤاڵڤی هەناسەدەرەوەیان هەیە، بۆ پاراستنی کەسانی دیکە لە کەسی تووشبوو.
دایکان و باوکان چۆن دەتوانن یارمەتی منداڵەکانیان بدەن ماسک بپۆشن؟
بە خۆشکردنی ئەزموونەکە، ڕاهێنانکردنیان لە ماڵەوە، ڕوونکردنەوەی هۆکارەکان بێ زۆرکردن، و هاندانیان بۆ ڕازاندنەوەی ماسکەکانیان.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی خوارەوە لە منداڵەکەدا دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ چاودێری پزیشکی وەربگیرێت:
- کێشەی زۆر لە هەناسەدان یان هەناسەتەنگییەکی دیار.
- بەرزبوونەوەی زۆری پلەی گەرمی کە بە دەرمانی کەمکەرەوەی تا وەڵام ناداتەوە.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی وشکبوونەوەی جەستە یان کەمبوونەوەی توندی ئارەزووی خواردن لە منداڵانی شیرخۆردا.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پێوانەکردنی ئۆکسجینی خوێن و ڕێژەی ئاسایی
- ئەنفلۆنزای هاوین و ڕێگاکانی پێشگیری
- هەناسەدانی خێرا و هۆکارە سەرەکییەکانی
- برۆنشیت؛ هۆکار، چارەسەر و پاراستنی ڕێگاکانی هەناسە
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team