ئەنفلۆنزای وەرزی تووشبوونێکی ڤایرۆسییە کە سیستەمی هەناسەدان دەگرێتەوە و بە خێرایی بڵاو دەبێتەوە، بە تایبەتی لە زستاندا؛ هەندێک جار ئاڵۆزیی مەترسیدار دروست دەکات.
ئەنفلۆنزای وەرزی چییە و چۆن دەگوازرێتەوە؟
ئەمە نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە کە بە شێوەی پەتای ساڵانە دەردەکەوێت و لە زستاندا، بە تایبەتی لە مانگەکانی کانوونی یەکەم تا ئازار، لوتکەی خۆی دەگات. تووشبوون بە هەناسەدانی هەوای پیس بە پڕۆشەی پشکنین یان کۆکەی کەسی تووشبوو، یان بە دەستدان بە ئامێر و دەستی پیس، دەگوازرێتەوە. ئەگەری بڵاوبوونەوە لە شوێنە قەرەباڵغەکان وەک قوتابخانە و نەخۆشخانە زیاترە؛ هەروەها خۆراکی خراپ بەرگریی جەستە لاواز دەکات و ئەگەری تووشبوون زیاد دەکات.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزا و گەشەکردنی
تووشبوون زۆرجار بە ماوەیەکی شاراوە دەست پێدەکات کە یەک تا دوو ڕۆژ دەخایەنێت، پاشان ئەم نیشانانە دەردەکەون:
- لە گەورەساڵاندا: بەرزبوونەوەی لەناکاوی پلەی گەرمی، سەرئێشە، کۆکەی وشک، ئازاری توندی ماسولکەکان، ماندووبوون، لەدەستدانی ئارەزووی خواردن و لەرز.
- لە منداڵاندا: جگە لە نیشانەکانی گەورەساڵان، ڕەنگە نیشانەی گەدە و ڕیخۆڵەش وەک ڕشانەوە، هەڵگەڕانەوەی دڵ و سکچوون دەربکەون.
ئەم نەخۆشییە لە سەرماخواردنەوە یان ڕەشح جیاوازە، چونکە ئەوانە هەوکردنی بەشی سەرەوەی سیستەمی هەناسەدانن و نیشانەکانیان سووکترن. سەبارەت بە جیاکردنەوەی لە ئەنفلۆنزای بەرازەڵە (H1N1)، نیشانەکان زۆر لە یەک دەچن و تەنها بە پشکنینی تاقیگەیی دەتوانرێت جۆری ڤایرۆسەکە بە دڵنیایی دیاری بکرێت.
ڕێگاکانی چارەسەری نەخۆشی ئەنفلۆنزا
لەبەر ئەوەی هۆکارەکە ڤایرۆسە، دژەزیندەکان نەخۆشییەکە چارەسەر ناکەن، و چاکبوونەوە بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە چاودێریی ماڵەوە دەبەستێت:
- خواردنەوەی بڕێکی زۆر لە شلە بۆ ڕێگریکردن لە وشکبوونی جەستە.
- پشوودانی تەواو و خواردنی خۆراکی هاوسەنگ.
- بەکارهێنانی دەرمانی کەمکەرەوەی گیرانی لووت.
- دوورکەوتنەوە لە جگەرەکێشان.
- ئاگاداری: قەدەغەیە ئەسپیرین بە منداڵانی خوار تەمەنی ١٦ ساڵ بدرێت.
پێشگیری بە ڤاکسینی ئەنفلۆنزای وەرزی
ڤاکسینکردنی ساڵانە باشترین ڕێگای پێشگیرییە. ئامانجی ڤاکسینەکان کەمکردنەوەی مەترسیی تووشبوون، سووککردنەوەی توندیی نیشانەکان یان ڕێگریکردن لە ئاڵۆزییەکانە.
وردەکارییەکانی دەرزی ئەنفلۆنزای وەرزی
- ئەو کەسانەی پێشنیار دەکرێت ڤاکسین وەربگرن: منداڵانی تەمەنی ٦ مانگ و زیاتر، بەساڵاچووان، دووگیانان، ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە (وەک شەکرە، ئەسم و نەخۆشیی دڵ و گورچیلە)، و کارمەندانی کەرتی تەندروستی.
- جۆرەکانی ڤاکسین: بە شێوەی دەرزی لە بازوو، یان بە شێوەی سپرەی لووت بەردەستە (بۆ تەندروستانی تەمەنی ٢ تا ٤٩ ساڵ؛ بۆ ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە یان ئەسمی توندیان هەیە بەکارناهێنرێت).
- دۆزی منداڵان:
- لە ٦ مانگ تا ٩ ساڵ: دوو دۆز بە جیاوازیی ٤ هەفتە بۆ ئەوانەی پێشتر ڤاکسینیان وەرنەگرتووە، و یەک دۆز بۆ ئەوانەی لە وەرزی پێشوودا ڤاکسینیان وەرگرتووە.
- زیاتر لە ٩ ساڵ: یەک دۆز.
- بارودۆخی قەدەغەی بەکارهێنان: منداڵانی خوار تەمەنی ٦ مانگ، و ئەوانەی هەستیاریی توندیان بە هێلکە یان مادەی ثایمێرۆساڵ هەیە (مەگەر ڤاکسینی بێ ئەو مادەیە بەردەست بێت).
ئاڵۆزییەکانی ئەنفلۆنزای وەرزی لە منداڵان و گەورەساڵاندا
مەترسییەکە لە منداڵانی خوار دوو ساڵ، بەساڵاچووانی سەرووی ٦٥ ساڵ و ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە یان کەمیی بەرگریی جەستەیان هەیە زیاترە. ئاڵۆزییە باوەکان ئەمانەن:
- هەوکردنی سییەکان.
- هێرشەکانی گرژبوون لە منداڵان بەهۆی پلەی گەرمیی بەرزەوە.
- کۆکەی توند کە کۆنترۆڵکردنی سەختە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک هەر یەک لەم نیشانانە دەردەکەوێت، دەبێت دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی داوا بکرێت:
- سەختیی هەناسەدان یان ئازار و فشار لە سنگدا.
- شینبوونی ڕوو و لێوەکان (بە تایبەتی لە منداڵاندا).
- بەردەوامبوونی تا زیاتر لە ٣ ڕۆژ، یان نیشانەکانی سەرماخواردنەوە زیاتر لە ١٠ ڕۆژ.
- دەرکەوتنی پەڵەی پێست، یان سەرگێژی و تێکچوونی هۆش.
- نیشانەکانی وشکبوونی جەستە، وەک میز نەکردن (بۆ ماوەی ٨ کاتژمێر لە منداڵاندا).
- ئازار لە گوێ، ئێسکەکانی ڕوو یان قوڕگ، بەبێ نیشانەکانی سەرماخواردنەوە.
پرسیارە باوەکان
بۆچی پێویستە منداڵەکەم ڤاکسینی ئەنفلۆنزا وەربگرێت؟
بۆ کەمکردنەوەی ئەگەری تووشبوون، سووککردنەوەی توندیی نەخۆشییەکە ئەگەر ڕووبدات، پاراستنی منداڵ لە ئاڵۆزییە مەترسیدارەکان وەک هەوکردنی سنگ، و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆس لە نێوان ئەندامانی خێزان.
ئایا دەتوانرێت ئەنفلۆنزای وەرزی لە ئەنفلۆنزای بەرازەڵە جیا بکرێتەوە؟
بە تەنها پشتبەستن بە نیشانەکان ناتوانرێت جیاوازییان بکرێت، چونکە زۆر لە یەک دەچن؛ تەنها ڕێگای دڵنیابوون پشکنینی تاقیگەییە.
کێ زیاتر لە مەترسیی تووشبوون بە ئەنفلۆنزای بەرازەڵەدایە؟
هەمووان مەترسیی تووشبوونیان هەیە، بەڵام ئەو گرووپانەی زیاتر لە مەترسیی ئاڵۆزیدان بریتین لە دووگیانان، منداڵانی خوار ٥ ساڵ، نەخۆشانی شەکرە و ئەسم، بەساڵاچووانی سەرووی ٦٥ ساڵ، و ئەوانەی لە خوار ١٩ ساڵن و بۆ ماوەیەکی درێژ ئەسپیرین بەکاردەهێنن.
ئایا ڤاکسین دەبێتە هۆی تووشبوون بە نەخۆشی؟
ئەم باوەڕە هەڵەیە؛ دەرزییەکە لە ڤایرۆسی ناچالاک پێکهاتووە و ناتوانێت ببێتە هۆی نەخۆشی.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەخۆشییەکانی سییەکان و ڤاکسینی ئەنفلۆنزا
- چارەسەری بلغم لە نەخۆشییەکانی سییەکان
- هۆکاری خەفەبوون لە خەودا و چارەسەرەکان
- ڕێگای سروشتی و دەرمانی بۆ ئازاری گەروو
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team