بەکارهێنانی ئەنتیبیۆتیک بۆ زکام هەڵەیە، چونکە ئەم دەرمانانە تەنها تووشبوونی بەکتریایی چارەسەر دەکەن، بەڵام زکام لەلایەن ڤایرۆسەوە دروست دەبێت.
بۆچی ئەنتیبیۆتیک بۆ زکام بەکارناهێنرێت؟
زکام و ئەنفلۆنزا بەهۆی تووشبوون بە ڤایرۆسەوە دروست دەبن؛ ئەمانە بە تەواوی لە بەکتریا جیاوازن. بۆیە خواردنی ئەنتیبیۆتیک بۆ زکام نابێتە هۆی چاکبوونەوە، بەڵکو ڕەنگە زیانی گەورە بگەیەنێت. لە گرنگترین مەترسییەکان:
- بەرگریی بەکتریا: بەکارهێنانی هەڵەی ئەم دەرمانانە وا دەکات بەکتریاکان گۆڕانکارییان تێدا دروست بێت و لە دەرمانەکە بەرگری بکەن. ئەمە دەرمانەکان لە کاتی پێویستیی ڕاستەقینەدا بێ‌کاریگەری دەکات و مەترسیی مردن بەهۆی تووشبوونی بەکتریاییەوە زیاد دەکات.
- کاریگەرییە لاوەکییەکان: نەخۆش ڕەنگە بێ ئەوەی سوودی چارەسەری ببینێت، تووشی نیشانەی ناخۆش ببێت؛ وەک ڕشانەوە، ئیسهالی توند، دەرچوونی پەڵەی پێست، تووشبوونی ڤاجینا، یان تێکچوونی سیستەمی دەمار و پچڕانی پەی.
- کاریگەری لەسەر بەرگریی جەستە: بەکارهێنانی زۆری ئەم دەرمانانە، بە تایبەتی لە منداڵانی خوار تەمەنی دوو ساڵ، ڕەنگە کاریگەریی نەرێنی لەسەر سیستەمی بەرگریی جەستەیان هەبێت.
چارەسەری دروستی زکام و مامەڵەکردن لەگەڵ نیشانەکان
هیچ دەرمانێک زکام بە تەواوی لەناو نابات؛ لە زۆربەی حاڵەتەکاندا زکام لە ماوەی ٣ تا ٧ ڕۆژدا خۆبەخۆ کەم دەبێتەوە، بەڵام دەتوانرێت توندییەکەی بەمانە کەم بکرێتەوە:
ڕێکارەکانی ماڵەوە:
- بە تەواوی پشوودان و خواردنەوەی شلە و ئاو و شۆربای گەرم بە بڕی زۆر.
- بەکارهێنانی سپرەی لووتی ئاوی خوێ یان هەناسەدانی هەڵمی ئاو.
- غرغڕەکردن بە ئاوی خوێ بۆ کەمکردنەوەی ئازاری قوڕگ (بۆ منداڵانی خوار ٦ ساڵ گونجاو نییە).
- خواردنی هەنگوین بۆ کۆکە؛ بەڵام بۆ منداڵانی خوار تەمەنی یەک ساڵ بە تەواوی خۆی لێ بپارێزن.
- دوورکەوتنەوە لە جگەرەکێشان و فشار بۆ بەهێزکردنی توانای جەستە بۆ چاکبوونەوە.
هەڵبژاردە دەرمانییەکان بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان:
- ئازارشکێنەر و دابەزێنەری گەرمی: وەک پاراسیتامۆل، ئیبۆپرۆفین و ناپرۆکسین. بەکارهێنانی ئەسپرین بۆ منداڵان قەدەغەیە، بۆ ئەوەی ڕێگری لە سندرۆمی ڕای بکرێت.
- دژەهەستیارەکان: بۆ کەمکردنەوەی ئاودێڕانی لووت، وەک لۆراتادین و دایفینهایدرامین.
- دژەگرفتگییەکان: وەک سودۆئێفیدرین؛ بەکارهێنانیان بۆ ژنانی دووگیان و نەخۆشانی فشاری خوێنی بەرز ئاگاداری دەوێت.
- دەرمانی کۆکە و خەڵتە: وەک گویفێنسین بۆ هەڵمژینی خەڵتە، یان دێکسترۆمێثۆرفان بۆ دژایەتیی کۆکە.
ڕێگاکانی پێشگیری لە تووشبوون
دەتوانرێت بە ڕەچاوکردنی ئەمانە ئەگەری تووشبوون بە زکام کەم بکرێتەوە:
- بەردەوام دەست بشۆن و پێش پاککردنەوەی دەستەکانتان دەست لە ڕووخسارتان مەدەن.
- کاتی پژمین یان کۆکەکردن دەم و لووت بپۆشن بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکان.
- خۆتان لە تێکەڵبوون بە نەخۆشان یان ئەوانەی جگەرە دەکێشن بپارێزن.
پرسیارە باوەکان
ئەنتیبیۆتیک کەی بەکاردێت؟
بەکارهێنانی ئەنتیبیۆتیک تەنها کاتێکە کە پزیشک تووشبوونی بەکتریایی دەستنیشان بکات؛ هەرگیز بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان، وەک زکام و ئەنفلۆنزا یان خشەی دەنگ، بەکارناهێنرێت.
کەی پێویستە نەخۆش سەردانی پزیشک بکات؟
کاتێک نیشانەیەک دەردەکەوێت کە ڕەنگە ئاماژە بە تووشبوونی بەکتریایی بکات، پێویستە ڕاوێژی پزیشکی وەربگیرێت؛ وەک:
- سەختی یان خێرایی هەناسەدان، یان ئازاری سنگ.
- بەرزبوونەوەی گەرمی بۆ زیاتر لە ٤ ڕۆژ، یان ونبوونی و پاشان گەڕانەوەی.
- بەردەوامبوونی نیشانەکان یان خراپتربوونیان بۆ زیاتر لە ١٠ ڕۆژ.
- دەرکەوتنی خەڵتەی زەرد یان سەوز، یان هەبوونی کۆکەیەکی درێژخایەنی توند.
- ئاوسانی گرێکانی لیمفاوی، یان هەستکردن بە وشکیی توند و ئازاری تیژ لە کاتی قووتدان.
- سەبارەت بە منداڵان: بێحاڵبوون یان گەرمیی بەردەوام.
ئایا دەتوانرێت کاتێک هەست بە باشبوون دەکرێت، خواردنی دەرمان بوەستێنرێت؟
نەخێر، دەبێت تەواوی دۆزی دیاریکراوی پزیشک تەواو بکرێت، تەنانەت ئەگەر حاڵەتەکە باشتر بووبێت؛ چونکە وەستاندنی زوو ڕەنگە ببێتە هۆی گەڕانەوەی بەکتریاکان و دروستبوونی بەرگرییان لە دەرمانەکە.
بەرپرسیارێتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پرسیارە باوەکان دەربارەی کۆرۆنا و خێزان
- ڕێنمایی تەواو بۆ ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چوارجۆری
- واکسن ئەنفلوەنزا بۆ کەسانی مەترسیدار
- هەڵە باوەکانی کاتی سەرماخۆردن و ڕێگای خۆپاراستن
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team