ئاوی سپی چاو کاتێک ڕوودەدات کە لەینزی چاو شەفافیەتی خۆی لەدەست دەدات؛ ئەمە ڕێگری لە گەیشتنی ڕووناکی بە تۆڕەچاو دەکات و بینین هێواش هێواش تەمومژاوی دەبێت.
ئاوی سپی چاو چییە؟
بە پزیشکی بە «کاتاراکت» (Cataract) ناسراوە؛ دۆخێکە کە تێیدا پرۆتینەکان لە ناو لەینزی چاو کۆدەبنەوە و لەینزەکە لە دۆخی شەفافەوە دەگۆڕێت بۆ دۆخی ناڕوون. لەینز لە دۆخی ئاساییدا وەک لەینزی کامێرا کار دەکات و ڕووناکی دەخاتە سەر تۆڕەچاو بۆ دڵنیابوون لە بینینی ڕوون؛ بەڵام کاتێک تووشی ئەم نەخۆشییە دەبێت، ڕێژەی ڕووناکیی گەیشتوو کەم دەبێتەوە و کەسەکە هەست دەکات وەک لە پشت شووشەیەکی سپی یان پەردەیەکەوە دەڕوانێت.
جۆرەکانی بەپێی شوێنی ناڕوونییەکە جیاوازن:
- کاتاراکتی ناوکی: لە ناوەندی لەینز (ناوکەکە) دروست دەبێت و زۆرجار پەیوەندی بە تەمەندابوونەوە هەیە.
- کاتاراکتی قەشری: بە دەرکەوتنی هێڵ یان گوژمەی سپی لە قەشری دەرەوەی لەینز دەست پێدەکات و بەرەو ناوەڕاست دەڕوات.
- کاتاراکتی ژێر پەردە: لە بەشی پشتەوەی لەینز دەردەکەوێت و ئەگەری تووشبوون پێی لە نەخۆشانی شەکرە یان بەکارهێنەرانی دۆزی بەرزی ستێرۆید زیاترە.
نیشانەکانی ئاوی سپی چاو
نیشانەکان بە هێواشی و بێ ئازار پەرە دەسەنن و لەوانەیە تەنها یەک چاو یان هەردووکیان بگرنەوە؛ ئەمانەش لەخۆدەگرن:
- گۆڕانکارییەکانی بینین: تەمومژاویبوونی بینین، بینینی ناڕوون یان وەک لە پشت پەردەیەکەوە، و سەختی لە خوێندنەوە یان بینینی وردەکارییە وردەکان.
- کێشەکانی ڕووناکی: هەستیاریی زۆر بە گڵار و ڕووناکیی توند، بینینی بازنەی ڕەنگاوڕەنگ لە دەوری سەرچاوەکانی ڕووناکی، و سەختی لە بینین لە تاریکی یان ڕووناکیی لاوازدا (وەک شۆفێریکردن لە شەودا).
- گۆڕانی ڕەنگەکان: کاڵبوونەوەی ڕەنگەکان یان بینینی جیهان بە سێبەری زەرد یان قاوەیی، بەهۆی گۆڕانی ڕەنگی پرۆتینەکانی ناو لەینز.
- نیشانەکانی تر: دووبینین بە یەک چاو، و پێویستیی دووبارە بە گۆڕینی پێوانەی چاویلکەی پزیشکی لە ماوەیەکی کورتدا. لە قۆناغە پێشکەوتووەکاندا، لەوانەیە خاڵێکی سپیی ئاشکرا لە ناوەندی چاو دەرکەوێت.
هۆکار و فاکتەرەکانی مەترسیی تووشبوون
هۆکارەکانی ناڕوونبوونی لەینز جۆراوجۆرن؛ لە گرنگترینیان:
- تەمەن و بۆماوە: تەمەندابوون (بەتایبەتی لە نێوان ٥٥-٨٠ ساڵیدا) باوترین هۆکارە؛ هەروەها جینەکانیش ڕۆڵیان هەیە لە دەرکەوتنی زووی نەخۆشییەکە یان تووشبوونی منداڵان بە «کاتاراکتی لەدایکبووان».
- ڕووداو و ژینگە: تووشبوون بە لێدانی ڕاستەوخۆ لە سەر یان چاو، بەرکەوتن بە تیشک، یان ماوەیەکی درێژ مانەوە لە ژێر تیشکی بەنەفسەجیی خۆردا.
- دۆخی تەندروستی و دەرمانەکان: نەخۆشیی شەکرە، هەوکردنی چاو وەک هەوکردنی یوڤیا، جگەرەکێشان، و بەکارهێنانی درێژخایەنی دەرمانی ستێرۆید.
- تیۆرییەکانی تر: هەندێک بۆچوون ئاماژە بەوە دەکەن کە گۆڕانکارییە ئۆکسیدکردنەکانی لەینز هۆکاری نەخۆشییەکەن؛ بۆیە خواردنی بەرهەمە دەوڵەمەندەکان بە دژە ئۆکسیدکەرەوە، وەک میوە و سەوزە، ڕێگایەکی یارمەتیدەرە بۆ پێشگیری.
چارەسەری ئاوی سپی چاو
لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا، دەتوانرێت بینین بە بەکارهێنانی گەورەکەرەوە، ڕووناکیی گونجاو و نوێکردنەوەی چاویلکەی پزیشکی بە شێوەیەکی کاتی باشتر بکرێت. بەڵام چارەسەری بنەڕەتی بریتییە لە دەستێوەردانی نەشتەرگەری.
کەی پێویستە نەشتەرگەری ئاوی سپی چاو بکرێت؟
کاتێک دۆخەکە بە شێوەیەکی گەورە کاری ڕۆژانە وەک شۆفێریکردن و خوێندنەوە کاریگەر دەکات، یان چاویلکە چیتر ناتوانێت بینین ڕاست بکاتەوە، بیر لە نەشتەرگەری دەکرێتەوە. لە هەندێک حاڵەتدا نەشتەرگەری پەلەیە، وەک:
- دەرکەوتنی سێبەر لە دەوری وێنەکان یان دووبینین.
- بریقەی توندی ڕووناکی کە کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئەنجامدانی ئەرکەکانی شۆفێریکردن لە شەودا دادەنێت.
- گەیشتنی تیژیی بینین بە نرخی ١٢/٦ لەگەڵ بوونی شێواندن.
ئایا پێویستە چاوەڕێ بکرێت تا دۆخەکە بگاتە قۆناغە پێشکەوتووەکان؟
چاوەڕوانکردن پێشنیار ناکرێت، چونکە نەشتەرگەرییە نوێکان (وەک شلەکردنی لەینزی چاو) لە کلینیکی دەرەوەی نەخۆشخانە و بە بێهۆشکردنی ناوخۆیی ئەنجام دەدرێن و ڕێژەی سەرکەوتنیان دەگاتە ٩٥%؛ هەروەها پێویستە لەینز و بەستەرەکان لە دۆخێکدا بن کە گونجاو بێت. لە بەرامبەردا، حاڵەتە پێشکەوتووەکان پێویستیان بە برینی نەشتەرگەریی گەورەتر و دڕانەوە هەیە و ئەگەری ڕوودانی ئاڵۆزییەکان زیاد دەکەن، بەتایبەتی بۆ ئەوانەی تووشی شەکرە یان زەرق (گلوکۆما)ن.
پرسیارە باوەکان
ئاوی سپی چاو چییە؟
دۆخێکی پزیشکییە کە لەینزی چاو لە جیاتی ئەوەی شەفاف بێت، ناڕوون دەبێت و ئەمەش دەبێتە هۆی تێکچوونی بینین.
هۆکاری ئاوی سپی لە چاو چییە؟
چەندین هۆکاری هەیە؛ گرنگترینیان تەمەندابوون، فاکتەرە بۆماوەییەکان، برینی جەستەییی چاو، هەندێک نەخۆشی وەک شەکرە، یان بەکارهێنانی ستێرۆیدە.
نیشانەکانی ئاوی سپی لە چاو چین؟
لەوانەیە تەمومژاویبوونی بینین، بینینی بازنە لە دەوری ڕووناکییەکان، سەختی لە بینینی شەوانە، و گۆڕانی ڕەنگی شتەکان بۆ دۆخی کاڵ یان بۆ لای زەردبوونەوە لەخۆ بگرن.
چارەسەری ئاوی سپی لە چاو چییە؟
چارەسەرکردن بە نەشتەرگەری و بە گۆڕینەوەی لەینزی ناڕوون ئەنجام دەدرێت؛ لە سەرەتادا چاویلکە و گەورەکەرەوە وەک چارەسەری کاتی بۆ باشترکردنی بینین بەکاردەهێنرێن.
کەی پێویستە دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت:
- خراپبوونی خێرا و لەناکاوی توانای بینین.
- دووبینین کە دەبێتە هۆی سەرگێژی.
- نەتوانینی شۆفێریکردن لە شەودا بەهۆی بریقەی توندی ڕووناکی یان بازنەکانی ڕووناکی.
- تێبینی کردنی خاڵێکی سپی لە ناوەندی چاو.
بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕاهێنانی چاو و شێوازەکانی
- هەڵاوسانی پەڵکی چاو و چارەسەرەکانی
- چارەسەری لاوازی چاو لە منداڵان
- هۆکار و چارەسەری ئازاری چاو
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی چاو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team