توێژینەوەیەک دەریدەخات کەمخەوی و زیادبوونی کێش پەیوەندییان هەیە؛ خەوی شەوانەی کەمتر دەتوانێت ئارەزووی خواردن و چالاکی جەستەیی بگۆڕێت.
کەمخەوی و زیادبوونی کێش چۆن کاریگەری دەکات؟
کاتێک ماوەی خەو کەم دەبێتەوە، هاوسەنگیی نێوان ئەو کالۆرییانەی جەستە بەکاریان دەهێنێت و ئەوانەی دەیسووتێنێت تێک دەچێت. لە تاقیکردنەوەیەکدا کە ٩٥ گەورەساڵی تێدا بەشدار بوون، تێکڕای زیادبوونی کێش بە ٠.٥ کیلۆگرام تۆمار کرا؛ ئەمەش تەنها لە ماوەی ٦ هەفتەدا ڕوویدا، کاتێک ماوەی خەوی ڕاستەقینەیان شەوانە نزیکەی ٧٨ خولەک کەم بووەوە.
کەمخەوی بە چەند ڕێگایەک دەبێتە هۆی زیادبوونی کێش:
- گۆڕانی ئاستی هۆرمۆنەکان: ئاستی هۆرمۆنی «گرێلین» کە برسێتی هان دەدات بەرز دەبێتەوە، لە کاتێکدا ئاستی هۆرمۆنی «لێپتین» کە بەرپرسی هەستی تێربوونە دادەبەزێت؛ ئەمەش وا دەکات کەسەکە خواردنی زیاتر بخوات.
- کەمبوونەوەی چالاکی جەستەیی: جووڵە کەم دەبێتەوە و کاتی بێ‌جووڵەیی زیاد دەکات؛ ئەنجامەکان نیشانیان دا کە تێکڕای کاتی دانیشتن ڕۆژانە ١٧ خولەک زیاد بوو، و لە پیاوان و ژنانی دوای یائسەییدا گەیشتە ٣٠ خولەک.
- زیادبوونی خواردنی کالۆری: توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوانەی کاتی کەمتر دەخەون، زۆرتر بەرەو هەڵبژاردنی خواردنی چەور و پڕکالۆری دەچن.
کاریگەرییە تەندروستییەکانی دیکە، جگە لە زیادبوونی کێش
زیانەکانی کەمبوونەوەی پشوودان تەنها بە قەبارەی جەستەوە سنووردار نین، بەڵکو مەترسییە تەندروستییە درێژخایەنەکانی دیکەش لەخۆ دەگرن:
- بەرگریی ئینسولین: کەمخەوی هەستیاریی جەستە بەرامبەر ئینسولین کەم دەکاتەوە، ئەمەش مەترسیی تووشبوون بە پێش‌دیابێت و دیابێتی جۆری دوو زیاد دەکات.
- تەندروستیی دڵ: خەوتنی کەمتر لە ٦ کاتژمێر لەگەڵ بەرزبوونەوەی نیشاندەرەکانی هەوکردن پەیوەندی هەیە؛ ئەمە دەتوانێت مەترسیی نەخۆشییەکانی دڵ و ڕەگەکان زیاد بکات، بە تایبەتی لە ژنان دوای تەمەنی یائسەیی.
- قەڵەوی منداڵان: منداڵانی کە شەوانە کەمتر لە ٩ کاتژمێر دەخەون، مەترسیی زیاتر بۆ تووشبوون بە قەڵەویان هەیە؛ بەکارهێنانی شاشەش پێش خەوتن دەتوانێت بەشداری لە خراپبوونی کوالێتی پشوودانیان بکات.
ئامۆژگاری بۆ باشترکردنی کوالێتی خەو
بۆ پاراستنی شێوازی ژیانی تەندروست و خۆپاراستن لە نەخۆشییە درێژخایەنەکان، ئەمانە پێشنیار دەکرێن:
- ڕۆژانە ٧ تا ٩ کاتژمێر بخەون.
- پابەند بن بە کاتی جێگیری خەوتن و هەستان.
- لە چەند کاتژمێری پێش خەوتندا، لە خواردنی قورس و خواردنەوەی کافایین‌دار دوور بکەونەوە.
- پێش خەوتن، بەکارهێنانی شاشە ئەلیکترۆنییەکان کەم بکەنەوە.
پرسیارە باوەکان
ئایا خەوی کەم دەبێتە هۆی زیادبوونی کێش؟
بەڵێ، پەیوەندییەکی بەهێز لە نێوان کەمبوونی خەو و زیادبوونی کێشدا هەیە؛ هۆکارەکە تێکچوونی هۆرمۆنەکانی برسێتی و تێربوون و کەمبوونەوەی توانای ئەنجامدانی چالاکیی جەستەییە، کە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی چەوری.
کەمبوونی خەو چۆن کاریگەری لەسەر هۆرمۆنەکان و ئاشتها دەکات؟
ئاستی هۆرمۆنی لێپتین دادەبەزێت؛ ئەم هۆرمۆنە نیشانەی تێربوون بۆ مێشک دەنێرێت. بە پێچەوانەوە، ئاستی هۆرمۆنی گرێلین بەرز دەبێتەوە و ئارەزووی خواردن هان دەدات.
پەیوەندیی نێوان خەو و نەخۆشیی شەکر چییە؟
کەمبوونی خەو دەبێتە هۆی «بەرگریی ئینسولین»؛ واتە خانەکانی جەستە کەمتر وەڵامی ئەم هۆرمۆنە دەدەنەوە، کە بەرپرسی ڕێکخستنی ئاستی شەکری خوێنە. ئەمەش ئەگەری تووشبوون بە دیابێتی جۆری دوو زیاد دەکات.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەن؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەردەکەون، پێویستە ڕاوێژ بە پسپۆڕان بکەن:
- بەردەوامیی سەختی لە خەوتن یان بەردەوام لە شەودا لە خەو هەستان.
- زیادبوونی خێرا و بێ‌هۆکاری کێش، سەرەڕای پابەندبوون بە ڕێژەیەکی خواردنی دیاریکراو.
- هەستکردن بە بێ‌حاڵیی زۆر یان تووڕەیی و نیگەرانیی بەردەوام بەهۆی تێکچوونی خەوەوە.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی پەیوەست بە بەرگریی ئینسولین یان بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوتنی درەنگ: زیانەکان و کاریگەرییەکانی
- ژنان و خەوتن: هۆکارە سەرەکییەکان
- باکتریای ڕوودە و ڕێکخستنی خەو
- خەوی باش و کەمکردنەوەی کێش: پەیوەندییەکی گرنگ
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team