بەپێی توێژینەوەکان، کەمی ڤیتامینی D لە سعودیەکان بڵاوە و پەیوەندی بە لاوازی ئێسک و زیادبوونی مەترسی نەخۆشییە درێژخایەنەکانەوە هەیە.
بڵاوبوونەوەی کەمی ڤیتامینی D لە سعودیەکان
توێژینەوە ناوخۆییەکان ڕێژەیەکی زۆر بەرزی ئەم کەمییەیان دۆزیوەتەوە؛ هەندێک توێژینەوە لە شاری جەددا ئاماژەیان بەوە کردووە کە ڕێژەکە لەنێو هاووڵاتیان گەیشتووەتە ١٠٠% و زۆرینەی ڕەهایان ژن بوون. ئەم دیاردەیە هەروەها لە نێو گرووپە جیاوازەکاندا هەیە:
- هەرزەکاران: ٥٩%ی هەرزەکارانی تووشبوو بە ڕیکێتس ئاستێکیان لە خوار ئاستی ئاسایی هەیە، لە کاتێکدا ٨٠%ی کچانی هەرزەکار کەمییان هەیە و ئاستەکەیان کەمترە لە ٢٥ نانۆمۆڵ/لیتر (ئاستی ئاسایی ٧٥ە).
- وەرزشکاران: دەرکەوتووە ٩١%ی پیاوانی وەرزشکاری تەندروست کەمییان هەیە و ئاستەکان گەیشتوونەتە ٢٠ نانۆگرام/مل.
- ساواکان: لە حاڵەتەکانی ڕیکێتسدا تێکڕای ڤیتامینەکە لە خوێندا کەمتر بووە لە ٨ نانۆگرام/مل، لە کاتێکدا ئاستی ئاسایی نابێت کەمتر بێت لە ٣٠ نانۆگرام/مل.
- گرووپەکانی تر: کەمییەکە لەنێو گەنجان، تەمەنداوان و تووشبووان بە شەکری جۆری دووەمدا بڵاوە.
هۆکارەکان و ئەو فاکتەرانەی ئەگەری کەمییەکە زیاد دەکەن
چەندین فاکتەر بەشداری لە کەمبوونەوەی ئاستی ئەم ڤیتامینە لە جەستەدا دەکەن، لەوانە:
- قەڵەوی زۆر.
- بەکارهێنانی جل یان ڕووپۆش کە ڕێگە لە گەیشتنی تیشکی خۆر بە پێست دەگرن.
- کێشەکانی سیستەمی هەرس کە ڕێگری لە هەڵمژین دەکەن، یان کێشەی کارکردنی جگەر و گورچیلەکان، یان تووشبوون بە فیبرۆزی کیسیتیک.
- پشت نەبەستن بە شیردانی سروشتی بۆ منداڵان.
مەترسییە تەندروستییە پەیوەستەکان بە کەمی ڤیتامینەکە
نەبوونی بڕی پێویستی ئەم ڤیتامینە دەبێتە هۆی چەندین کێشەی تەندروستی:
- ئێسک و ماسولکەکان: دەبێتە هۆی لاوازی و پووکبوونەوەی ئێسک، گرژبوونی ماسولکە و مورمورە. لە منداڵاندا ڕیکێتس دەردەکەوێت و دەبێتە هۆی چەماوەی ئێسک؛ لە گەورەساڵاندا ڕەنگە ببێتە هۆی قرحەی ئێسک، ڕژانی قژ و کێشەی ددان.
- نەخۆشییە درێژخایەنەکان: کەمییەکە پەیوەندی بە زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە شەکرە، بەرزبوونەوەی فشاری خوێن، نەخۆشییەکانی دڵ (لە ڕێگەی زیادکردنی بەرگریی ئینسولینەوە) و نەخۆشییەکانی سییەکانەوە هەیە.
- تەندروستی دەروونی و بەرگریی جەستە: توێژەران پەیوەندی لەنێوان کەمییەکە و خەمۆکی، شیزۆفرینیا، سکلیروزیسی چەندجارە، هەندێک نەخۆشیی بەرگریی خۆیی و پسۆریازیسدا دەبینن.
- شێرپەنجە: توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کەمیی بەرکەوتن بە خۆر ڕەنگە ڕێژەی تووشبوون بە هەندێک جۆری شێرپەنجە زیاد بکات، وەک شێرپەنجەی مەمک، کۆلۆن، پرۆستات و هێلکەدان.
ڕێگاکانی قەرەبووکردنەوەی کەمییەکە و چارەسەر
دەتوانرێت ڤیتامینەکە لە سێ سەرچاوەی سەرەکییەوە بەدەست بهێنرێت:
١. تیشکی خۆر: ڕۆژانە بۆ ماوەی ١٠ تا ١٥ خولەک (لە سەرەتای بەیانی یان پێش خۆرئاوابوون) ئەندامەکان و ئەو بەشانەی پێستیان ئاشکرایە بخەیتە بەر تیشکی خۆر، ٩٠%ی پێویستی ڕۆژانە دابین دەکات.
٢. خواردن: بە بڕی کەم لە ڕۆنی جگەرەماسی، سەلمۆن، ساردین، تۆن، ماکەرێل و زەردەی هێلکەدا هەیە. هەروەها لە جگەرەی مانگا، پەنیر، بەرهەمەکانی شیر و دانەوێڵە پیتێندراوەکاندا هەیە.
٣. پاشکۆکان: بە شێوەی حەب یان کەپسول بەردەستن (وەک D٣ی ئاژەڵی یان D٢ی ڕووەکی).
بڕی ڕۆژانە:
لەبارەی بڕی پێشنیارکراوەوە ڕای جیاواز هەیە؛ کەمترین بڕ بۆ گەورەساڵان ٤٠٠ یەکەی نێودەوڵەتییە و هەندێک بڕەکەیان کردووە بە ٨٠٠ یەکە، لە کاتێکدا ناوەندەکانی تری توێژینەوە ١٠٠٠ یەکەی نێودەوڵەتی (٢٥ مایکرۆگرام) وەک بڕێکی سەلامەت و بەس پێشنیار دەکەن.
پرسیارە باوەکان
جیاوازی نێوان ڤیتامینی D2 و D3 چییە؟
ڤیتامینی D2 (ئەرگۆکالسیفێرۆڵ) لە سەرچاوە ڕووەکییەکان بەدەست دێت، لە کاتێکدا D3 (کۆلیکالسیفێرۆڵ) لە سەرچاوە ئاژەڵییەکانەوە بەدەست دێت و سەرچاوەی سەرەکیی هەڵگرتنی ڤیتامینەکە لە جەستەدایە.
ئایا ئەم ڤیتامینە لە ئاو تواوە؟
نەخێر، ئەمە ڤیتامینێکە کە لە چەوریی جەستەدا دەتوێتەوە، و ئەمەش وا دەکات جەستە بۆ چەند مانگێک بیپارێزێت.
کەمیی توند چۆن چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەرەکە بە کەپسولی بڕبەرز و بە شێوەیەکی هێواش‌هێواش ئەنجام دەدرێت، چونکە بڕی بەرزی لەناکاو ڕەنگە کەلسیم لە خوێندا زیاد بکات و زیان بە گورچیلەکان بگەیەنێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
پێشنیار دەکرێت لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- چەماوەی ئێسک لە منداڵاندا.
- هەستکردنی بەردەوام بە گرژبوونی ماسولکە یان مورمورە.
- لاوازیی زۆری ماسولکەکان یان ڕژانی بەرچاوی قژ.
- دەستنیشانکردنی پووکبوونەوەی ئێسک یان نەرمبوونی ئێسک.
بەردەستکردنی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڤیتامینەکان و گرنگییان بۆ تەندروستی
- ئۆمێگا ٣ لەگەڵ ڤیتامین C: سوود و سەرچاوەکان
- سوود و مەترسییەکانی ڤیتامین C بە ورید
- نیشانەکانی کەمی ڤیتامین و چارەسەری
- زیاتر دەربارەی ڤیتامین و کانزاکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team