کەمخوێنی لە کاتی دووگاییدا واتە خوێن ئۆکسجینی پێویست ناگەیەنێتە شانەکان و منداڵی ناو سک؛ زۆرجار بە کەمبوونی خۆراک و پاشکۆکان پەیوەستە.
کەمخوێنی لە کاتی دووگاییدا چییە و چ جۆرێکی هەیە؟
ئەم دۆخە بەهۆی نەبوونی بڕی پێویستی گەردیلە سوورەکانی خوێنەوە دروست دەبێت و بەگوێرەی پاشەکەوتی ئاسن و ڤیتامینەکان دەتوانێت سووک یان توند بێت. جۆرە باوەکانی بریتین لە:
- کەمبوونی ئاسن: ئەمە باوترین جۆرە و ڕێژەکەی دەگاتە ٩٥%؛ کاتێک ڕوودەدات کە جەستە نەتوانێت هیمۆگڵۆبین، کە بەرپرسی گواستنەوەی ئۆکسجینە، بەرهەم بهێنێت.
- کەمبوونی فۆلیک ئەسید: لە ئەنجامی کەمبوونی ئەم ڤیتامینەی ناو سەوزە پەڕەسەوزەکانەوە ڕوودەدات و بەرهەمهێنانی گەردیلە سوورەکانی خوێن تێکدەدات.
- کەمبوونی ڤیتامین B12: زۆرجار لە ژنانی ئەوەی هێلکە، گۆشت و بەرهەمەکانی شیر ناخۆن دەردەکەوێت؛ ئەم ڤیتامینە بۆ دروستبوونی خانەی خوێنی تەندروست پێویستە.
هۆکارەکانی کەمخوێنی لە دووگاییدا و هۆکارەکانی مەترسی
لە کاتی دووگیانیدا پێویستی ژن بە ئاسن و فۆلیک ئەسید زیاد دەبێت بۆ پشتگیری لە گەشەی منداڵ، بەڵام هەندێک هۆکار ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن، لەوانە:
- دووگیانبوون لە تەمەنی هەرزەکاریدا، یان دووگیانبوونەوە لە ماوەیەکی کورتدا.
- دووگیانیی چەند منداڵی (تووانە).
- ڕشانەوەی توند یان تووشبوون بە نەخۆشییەکانی سیستەمی گەدە و ڕوودەکان، وەک کۆلایتیسی قورحی.
- ئەنجامدانی نەشتەرگەری بڕینی ڕوودە کە کاریگەری لەسەر هەڵمژینی ماددە خۆراکییەکان دەکات.
- خۆراکخواردنی ناتەندروست یان تووشبوون بە ئەنیمیا پێش دووگیانبوون.
نیشانە و مەترسییەکانی تووشبوون
نیشانەکانی کەمخوێنی لەوانەیە لەگەڵ نیشانە ئاساییەکانی دووگیانی تێکەڵ بن. گرنگترینیان بریتین لە:
- کاڵبوونەوەی ناخن، لێو و پێست.
- هەناسەتەنگی، سەرگێژە و خێرابوونی لێدانی دڵ.
- ماندووبوونی گشتی و سەختی لە سەرنجڕاکێشان.
مەترسییەکان بەگوێرەی جۆرەکە دەگۆڕێن؛ کەمبوونی ئاسن لەوانەیە ببێتە هۆی خەمۆکی دوای لەدایکبوون یان لەدایکبوونی منداڵ بە کێشی نزم. بەڵام کەمبوونی فۆلیک ئەسید و ڤیتامین B12 لەوانەیە ببێتە هۆی نەشێوەیی لولەی دەمارەکانی منداڵ یان نەخۆشی سپینا بیفیدا، هەروەها ئەگەری لەدایکبوونی پێشوەختە زیاد بکات.
پشکنین و چارەسەری کەمخوێنی
لە ڕێگەی پشکنینی ڕۆتینی لە سەردانی یەکەم و لە هەفتەی ٢٨دا ئەم دۆخە دەستنیشان دەکرێت. پشکنینەکان تاقیکردنەوەی هیمۆگڵۆبین و هیماتۆکریت دەگرنەوە. ئەگەر تووشبوون پشتڕاست بکرێتەوە، لەوانەیە پزیشک پشکنینی زیاتر وەک فێریتین و ترانسفێرین داوا بکات.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری کەمخوێنی بەگوێرەی هۆکارەکە جیاوازن:
١. کەمبوونی ئاسن: حەبی سولفاتی ئاسن بەکاردەهێنرێت (کە لەوانەیە ڤیتامین Cی تێدا بێت). پێشنیار دەکرێت شەربەتی پرتەقاڵ بخۆیتەوە بۆ زیادکردنی هەڵمژین، و خواردنی حەبەکان بۆ ماوەی ٣ مانگ دوای گەڕانەوەی هیمۆگڵۆبین بۆ ئاستی ئاسایی بەردەوام بێت.
٢. ئاسنی وریدی: بە ڕێگەی سیرکولەیشن لە دانیشتنێکدا دەدرێت کە ١٠-١٥ خولەک دەخایەنێت؛ پاشان بۆ ماوەی هەفتەیەک حەب دەخورێت.
٣. گواستنەوەی خوێن: بۆ دۆخە زۆر توندەکان یان دۆخی خوێنڕشتن بەکاردەهێنرێت.
٤. پاشکۆی ڤیتامین: خواردنی حەب یان دەرزی B12 و پاشکۆی فۆلیک ئەسید.
پێشگیری کەمخوێنی بۆ ژنی دووگیان
پێشگیری بە تێخستنی خواردنی پڕلە ماددە خۆراکییەکان لە ژەمە ڕۆژانەکاندا دەبێت:
- سەرچاوەکانی ئاسن: گۆشتی سوور، مریشک، ماسی، نیسک، لوبیا، گوێز و سپێناخ.
- یارمەتیدەرەکانی هەڵمژین (ڤیتامین C): کیوی، تووت‌فرەنگی، تەماتە و شەربەتی میوە ترشەکان.
- سەرچاوەکانی فۆلیک ئەسید: دانەوێڵەی دەوڵەمەندکراو، سەوزە پەڕەسەوزەکان و دانەوێڵەی وشککراو.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری کەمخوێنی لە دووگاییدا چییە؟
هۆکاری سەرەکی زیادبوونی پێویستی جەستە بە ئاسن و فۆلیک ئەسیدە بۆ پشتگیری لە منداڵ، هەروەها هۆکارگەلێکی وەک خۆراکخواردنی ناتەندروست یان کێشەی هەڵمژینی ئاسن لە ڕوودەکان.
نیشانەکانی کەمخوێنی لە دووگاییدا چین؟
بە ماندووبوونی گشتی، کاڵبوونەوەی پێست، هەناسەتەنگی، خێرابوونی لێدانی دڵ و هەستکردن بە سەرگێژە دەردەکەوێت.
لە سەرەتای دووگیانیدا کەمخوێنی چۆن دەناسرێتەوە؟
بە پشکنینی ڕۆتینی لە سەردانی یەکەم و لە هەفتەی ٢٨دا دەستنیشان دەکرێت؛ پشکنینەکان تاقیکردنەوەی هیمۆگڵۆبین و هیماتۆکریت دەگرنەوە.
دەرمانی کەمخوێنی بۆ ژنی دووگیان چییە؟
پزیشک بەگوێرەی ئەنجامی پشکنینەکان دەرمان دیاری دەکات؛ لەوانەیە حەبی سولفاتی ئاسن، پاشکۆی فۆلیک ئەسید و ڤیتامین B12، یان لە هەندێک دۆخدا ئاسنی وریدی بێت.
زیانەکانی کەمخوێنی بۆ ژنی دووگیان چین؟
لەوانەیە ببێتە هۆی لەدایکبوونی پێشوەختە، کێشی نزم بۆ منداڵی تازە لەدایکبوو، نەشێوەیی لە سیستەمی دەمارەکانی منداڵ، یان دواخستنی گەشە و پەرەسەندنی منداڵ.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانە توندەکان دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینیت، وەک:
- هەناسەتەنگیی توند یان خێرابوونی بەرچاوی لێدانی دڵ.
- کاڵبوونەوەی زۆری پێست و پەردە موکۆزییەکان.
- سەرگێژەی بەردەوام یان لەدەستدانی سەرنج.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- گرژبوونی ماسولکەی قاچ لە دووگیانیدا: هۆکار و پێشگیری
- ئاسانکردنی لەدایکبوونی سروشتی بۆ سکپڕی
- ئاڵۆزییەکانی دووگیانی لە سێیەمی سێیەم
- خەواڵوویی لە دووگیانیدا: هۆکار و ڕێگاکانی مامەڵەکردن
- زیاتر دەربارەی سکپڕی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team