کاتێک پلەی جەستە بگاتە خوار ٣٥°C یان ٩٥°F، کەمبوونەوەی پلەی گەرمی جەستەیە؛ دۆخێکی پزیشکییە و دەستێوەردانی خێرای دەوێت.
هۆکار و فاکتەرەکانی مەترسیی کەمبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە
ئەم دۆخە کاتێک ڕوودەدات کە جەستە خێراتر لەوەی بتوانێت گەرمی بەرهەم بهێنێت، گەرمی لەدەست بدات. لە گرنگترین هۆکارە ژینگەییەکاندا ئەمانە هەن:
- بەرکەوتن بە سەرمای زۆر یان ماوەیەکی درێژ لە کەشوهەوای سارددا مانەوە.
- کەوتنە ناو ئاوی زۆر سارد یان لەبەرکردنی جل‌وبەرگی تەڕ.
- ژیان لە خانوویەکدا کە گەرمیی پێویستی تێدا نییە.
- برسێتی و تینوێتیی زۆر؛ جەستە بۆ دروستکردنی وزە و گەرمی پێویستی بە خۆراک هەیە.
ئەو کەسانەی زیاتر لە مەترسی ساردبوونەوەی جەستەدان، ئەمانەن:
- بەتەمەنەکان: بەهۆی کەمبوونەوەی کارایی ڕێکخستنی گەرمیی جەستە و کەمبوونەوەی هەستکردن بە سەرما.
- منداڵان: چونکە گەرمیی جەستەیان خێراتر لە گەورەساڵان لەدەست دەچێت.
- ئەوانەی تووشی هەندێک نەخۆشی بوون: وەک شەکرە، کەمکاریی غوددەی تیروئید، نەخۆشیی پارکینسۆن و خراپ‌خۆراکی.
- ئەوانەی کێشەی دەروونییان هەیە: وەک تووشبووان بە خەرفە، کە ڕەنگە تێنەگەن پێویستە جل‌وبەرگی گەرم لەبەر بکەن.
- بەکارهێنەرانی هەندێک دەرمان: وەک دەرمانی ئارامکەرەوە، دژەخەمۆکی و ئازارشکێن؛ هەروەها ئەوانەی کحول یان ماددەی هۆشبەر بەکاردەهێنن.
- ماندووان: چونکە کاتێک کەسێک ماندوو و بێهێز دەبێت، توانای جەستە بۆ بەرگەگرتنی سەرما کەم دەبێتەوە.
نیشانەکانی نزمبوونەوەی پلەی گەرمی لە منداڵان و گەورەساڵان
نیشانەکان زۆرجار بە لەرزین و سەرماکردن دەست پێدەکەن، کە هەوڵێکی بەرگریی جەستەیە؛ دواتر ئەم نیشانانەش دەردەکەون:
- گۆڕانکاریی جەستەیی: پەڵەبوونی پێست، یان سوور و بریقەدار و ساردبوونی پێست (بەتایبەتی لە شیرخۆرەکاندا)، هەروەها لێدانی هێواش و لاوازی دڵ.
- تێکچوونی هزری: سەرلێشێواوی، ئاڵۆزی، لەبیرچوون و سەرگێژە.
- کێشەی جووڵە و قسەکردن: هەناسەدانی قورس، هەنگاوی ناڕێک، لەدەستدانی کۆنترۆڵی دەستەکان و قسەی تێنەگەیشتوو.
- دۆخی پێشکەوتوو: خەواڵوویی زۆر، لەدەستدانی وزە، تا دەگاتە لەدەستدانی هۆش.
ڕێگاکانی پێشگیری و چارەسەر
دەتوانرێت لەم دۆخە خۆپارێزی بکرێت بە لەبەرکردنی جل‌وبەرگی گەرم بە چەند چینێک (نەک تەنگ، بۆ ئەوەی خوێن بە باشی بگاتە ئەندامەکان)، داپۆشینی سەر و دەست و پێ، گرنگیدان بە خۆراکی باش و گەرمیی ماڵ.
ئەگەر یارمەتیی سەرەتایی بە تووشبووەکە دەدرێت، ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ بکەن:
١. کەسەکە ببەنە شوێنێکی گەرم و وشک و جل‌وبەرگە تەڕەکەی بگۆڕن بە جل‌وبەرگی وشک.
٢. بە هێواشی جەستەی گەرم بکەنەوە، بە بەکارهێنانی پەتوو یان لەڕێگەی پەیوەندیی جەستەییەوە.
٣. ئەگەر کەسەکە هۆشیار بوو، خواردنەوەی گەرم و شیرین (وەک چاوی سووک)ی پێ بدەن؛ خۆراکاندنی کحولیش مەکەن.
٤. لە بەکارهێنانی سەرچاوەی گەرمیی ڕاستەوخۆ، وەک کیسەی ئاوی گەرم یان گەرماکەری کارەبایی، خۆ بپارێزن.
پرسیارە باوەکان
کەمبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە واتای چییە؟
دۆخێکی پزیشکییە کە تێیدا پلەی گەرمی جەستەی مرۆڤ لە سنووری ئاسایی (کە زۆرجار لە نێوان ٣٦.١ و ٣٧.٢ پلەی سەدییە) کەمتر دەبێتەوە و دەگاتە خوار ٣٥ پلەی سەدی.
هۆکاری نزمبوونەوەی پلەی گەرمی لە منداڵان چییە؟
هۆکارە سەرەکییەکەی ئەوەیە کە منداڵان گەرمیی جەستەیان بە خێراییەکی زیاتر لە گەورەساڵان لەدەست دەدەن؛ بۆیە زیاتر کاریگەریی سەرما لەسەر دەبێت.
لە دۆخی تونددا کەمبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە چۆن چارەسەر دەکرێت؟
لە نەخۆشخانەدا یارمەتیی پزیشکی بە ڕێگەی دەرزیی شلەی گەرم بۆ ناو ڕەگ، یان دابینکردنی ئۆکسجینی گەرم بۆ نەخۆش، یان بەکارهێنانی ئامێری تایبەت بۆ گەرمکردنی خوێن و گەڕاندنەوەی بۆ ناو جەستە دەدرێت.
کەی پێویستە دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، داوای چاودێریی پزیشکیی فریاکەوتن بکەن:
- لەدەستدانی هۆش یان کۆما.
- هەناسەدانی زۆر هێواش یان لاوازیی دیاری لە لێدانی دڵ.
- نەتوانین لە قسەکردن یان سەرلێشێواویی توند.
- بەردەوامبوونی نزمبوونەوەی پلەی گەرمی، سەرەڕای هەوڵە سەرەتاییەکانی گەرمکردنەوە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هەوکردنی گۆشەی لێو: نیشانە و چارەسەر
- ساردی پێ؛ هۆکار و چارەسەر
- زیانەکانی سەرما بۆ جەستە: نیشانە و پاراستن
- پاشەڕۆی چەور و هۆکارەکانی
- زیاتر دەربارەی تەندروستی گشتی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team