نزیکەی نیوەی منداڵان تووشی تێکچوونی خەوتن دەبن. زانینی کێشەی خەوتنی منداڵان یارمەتی دایک‌وباوکان دەدات کاریگەرییەکانی لەسەر گەشە و ڕەفتار بناسن.
جۆرە باوەکانی کێشەی خەوتنی منداڵان
منداڵان ڕەنگە تووشی جۆرە جیاوازەکانی تێکچوونی خەوتن ببن کە پشوودان و کارکردنیان لە ماوەی ڕۆژدا کاریگەری لێ وەردەگرێت. هەندێکیان ڕەفتاریین، بەڵام هەندێکی تریان جەستەیی یان دەمارین.
- بێخەوی: ئەم کێشەیە ٢٠% تا ٣٠%ی منداڵان دەگرێتەوە و بریتییە لە سەختی لە خەوتن یان بەخەبەرهێنان. لە منداڵانی خوار ٥ ساڵدا زۆرجار ڕەفتارییە. منداڵانی گەورەتر ڕەنگە بێخەوی مەرجدار، کە پەیوەندی بە دڵەڕاوکێوە هەیە، یان هەبێت.
- وەستانی هەناسەدان لە خەودا بەهۆی گیرانی ڕێگای هەوا (OSA): ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە شانەکانی قوڕگ ڕێگای هەوا دەگرن و دەبنە هۆی وەستانی کورت لە هەناسەدان. ١% تا ٥%ی منداڵان تووشی دەبن و زۆرجار پەیوەندی بە قەڵەوی یان گەورەبوونی بادەڵەکانی قوڕگەوە هەیە.
- پاراسۆمنیا: ئەمانە ڕەفتاری تێکدەرن کە لە کاتی خەوتندا ڕوودەدەن.
- خەوڕۆیشتن: نزیکەی ٥%ی منداڵان لە کاتی خەوتندا ڕەفتاری ئاڵۆز ئەنجام دەدەن.
- ترسی شەوانە: نزیکەی ٣٠%ی منداڵان تووشی دەبن (زۆرجار لە تەمەنی ٣ تا ٧ ساڵیدا)؛ لەوانەیە منداڵەکە لەناکاو بترسێت، بەبێ ئەوەی دواتر بیرەوەرییەکی لە ڕووداوەکە هەبێت.
- سندرۆمی پێی نائارام: ئەمە نەخۆشییەکی جووڵەییە کە ٢% تا ٤%ی منداڵان دەگرێتەوە و بە ئارەزوویەکی بەهێز و کۆنترۆڵ‌نەکراو بۆ جووڵاندنی قاچەکان لە شەودا ناسراوە.
- دڕکاندنی ددان: ئەمە بریتییە لە ڕەفتاری دڕکاندن یان پێکداگرتنی ددانەکان. خەمڵێنراوە ١٥%ی هەرزەکاران تووشی ببن و ڕەنگە پەیوەندی بە سترێسەوە هەبێت.
تێگەیشتن لە جیاوازی نێوان کابووسی منداڵان و ترسی شەوانە
جیاکردنەوەی ئەم دوو ئەزموونە لە یەکتر سوودبەخشە. کابووس زۆرجار لە قۆناغی خەوی REM، کە قۆناغی خەونبینینە، ڕوودەدات و زۆرجار سترێس دەیبێتە هۆکار. بە پێچەوانەوە، ترسی شەوانە لە قۆناغی خەوی نا-REM ڕوودەدات و منداڵ زۆرجار دوای بەخەبوهاتن بیرەوەرییەکی لە ڕووداوەکە نابێت.
خورە لە منداڵاندا و نیشانەکانی ڕۆژانە
لە کاتێکدا ١٠% تا ١٧%ی منداڵان خورە دەکەن، ئەمە هەمیشە بەو مانایە نییە کە وەستانی هەناسەدانیان هەیە. بەڵام ئەگەر خورەکردن زۆر دووبارە ببێتەوە، پێویستە پشکنینی پزیشکی بکرێت.
بە پێچەوانەی گەورەساڵان کە زۆرجار هەست بە ماندوویی دەکەن، منداڵانی تووشبوو بە کێشەی خەوتن ڕەنگە نیشانەی «پێچەوانە» پیشان بدەن. لە جیاتی ئەوەی خەواڵوو دیار بن، ١٠% تا ٢٠%ی منداڵان ڕەنگە لە ڕۆژدا چالاکیی زۆر، تووڕەیی یان بێئارامی پیشان بدەن.
ڕێکارەکانی خەواندنی منداڵ
باشترکردنی ژینگە و ڕۆتینی منداڵ دەتوانێت یارمەتی چارەسەرکردنی زۆرێک لە کێشەکانی خەوتن بدات.
- پاکوخاوێنی خەوتن: کاتی خەوتنی دیاریکراو و پابەندبوون بە ڕۆتینێکی توند جێبەجێ بکەن و هانی چالاکیی جەستەیی ڕۆژانە بدەن.
- بەڕێوەبردنی بەکارهێنانی شاشە: بەکارهێنانی ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان لە ئێواراندا سنووردار بکەن.
- ژینگە: پلەی گەرمی ژووری خەوتن لە ئاستێکی مامناوەنددا بهێڵنەوە و دەنگ و ڕووناکی کەم بکەنەوە.
- کەمکردنەوەی سترێس: تەکنیکەکانی هۆشیاری یان ئارامبوون بەکاربهێنن بۆ ئەوەی یارمەتی منداڵانی دڵەڕاوکێ‌دار بدەن ئارام ببنەوە.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری کێشەی خەوتن لە منداڵاندا چییە؟
هۆکارەکان بە پێی جۆری کێشەکە دەگۆڕێن. قەڵەوی هۆکارێکی سەرەکیی مەترسیدارە بۆ وەستانی هەناسەدان لە خەودا، لە کاتێکدا ڕۆتینی نائاسایی زۆرجار دەبێتە هۆی بێخەوی لە منداڵانی ساوا و بچووکدا. بۆماوە دەتوانێت ڕۆڵی هەبێت لە سندرۆمی پێی نائارامدا و سترێس زۆرجار پەیوەندی بە دڕکاندنی ددانەوە هەیە.
ناڕێکی خەوتن لە منداڵان و هەرزەکاراندا چۆن چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەر بە پێی دەستنیشانکردنی کێشەکە دەگۆڕێت. بێخەویی ڕەفتاری بە ڕۆتینی جێگیر بەڕێوە دەبرێت. بۆ OSA ڕەنگە چارەسەری CPAP، پارێزەری دەم یان نەشتەرگەری بۆ لابردنی بادەڵەکانی قوڕگ پێویست بێت. دڕکاندنی ددان ڕەنگە بە پارێزەری ددان بۆ شەو و دەروون‌چارەسەری چارەسەر بکرێت.
کەی دەبێت نیگەران بم لە خەوڕۆیشتن؟
هەرچەندە زۆرجار بە گەورەبوونی منداڵ کەم دەبێتەوە، ئەگەر ئەو دۆخانە بەردەوام یان زۆر دووبارە بن، پێویستە ڕاوێژ بە پزیشکی منداڵان بکەیت بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی و لابردنی گومان لە هۆکاری بنەڕەتی.
کەی پزیشک ببینین
ئەگەر ئەم نیشانە ئاگادارکەرەوانەیەی خوارەوەت بینی، ڕاوێژ بە پزیشکی منداڵان یان پسپۆڕی خەوتن بکە:
- خورەی بەرز یان زۆر دووبارەبووەوە.
- هەناسەبڕکێ یان وەستانی هەناسەدان لە شەودا.
- خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا یان گۆڕانی لەناکاوی ڕەفتار (وەک چالاکیی زۆر).
- سەختیی بەردەوام لە خەوتن یان بەخەبەرهێشتن.
- ئارەزووی کۆنترۆڵ‌نەکراو بۆ جووڵاندنی قاچ کە پشوودان تێکدەدات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە، دەستنیشانکردن یان چارەسەرکردن نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کاریگەری قۆناغەکانی مانگ لەسەر خەو
- خەواڵووبوون دوای خواردن؛ هۆکار و چارەسەر
- چەند کاتژمێر دەتوانرێت بێ خەو بمێنرێتەوە؟ ڕاستییەکان
- خەو و کاریگەری لەسەر ئەدای قوتابخانە
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team