کۆکەی دیک واگیردارە؟ بە دڵۆپەکانی هەناسەوە دەگوازرێتەوە، و واکسینکردنی دووگیانان و شیرخۆران باشترین ڕێگای پاراستنە لە ئاڵۆزییە مەترسیدارەکان.
سروشتی نەخۆشی: کۆکەی دیک واگیردارە؟ و چۆن دەگوازرێتەوە
هۆکاری ئەم نەخۆشییە باکتریایەکە بە ناوی «بۆردێتیلا پێرتوسیس». نەخۆشییەکە بە ئاسانی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگوازرێتەوە، بە تایبەتی لە نێوان منداڵانی بچووکدا، لە ڕێگەی دڵۆپەکانی هەواوە. ماوەی حەشاردانی باکتریاکە ٩ بۆ ١٠ ڕۆژە دوای تووشبوون. ئەگەر منداڵی تووشبوو لە کاتی خۆیدا چارەسەر نەکرێت، لە سەرەتای دەستپێکردنی کۆکەوە بۆ ماوەی سێ هەفتە یان زیاتر دەتوانێت نەخۆشییەکە بگوازێتەوە.
نیشانەکانی تووشبوون لای منداڵان و گەورەکان
نیشانەکان بە پێی تەمەنی کەسەکە جیاوازن و زۆرجار وەک سەرماخواردنێک دەست پێدەکەن؛ لەوانە پشوو، ئاوی لووت و تاوی سووک.
نیشانەکانی تووشبوون لای منداڵان
دوای یەک یان دوو هەفتە لە نیشانە سەرەتاییەکان، کۆکەی توند دەردەکەوێت کە ئەم تایبەتمەندییانەی هەیە:
- دەنگی هەڵمژین: لە کۆتایی هەر نۆبەیەکی کۆکەدا، کاتێک هەوا هەڵدەکێشرێت، دەنگێک دەردەچێت کە لە هاوارکردنی کۆتر دەچێت.
- نۆبەی بەردەوام: کۆکەی دووبارەبووەوە کە کۆنترۆڵکردنی سەختە و ماندووبوونی زۆر دروست دەکات.
- ڕشانەوە و بلغم: کۆکەی توند دەتوانێت ببێتە هۆی ڕشانەوەی هاوڕێی بلغمی ئەستوور، کە ڕەنگە ببێتە هۆی وشکبوونەوەی جەستە.
- گۆڕانی ڕەنگی ڕووخسار: ڕەنگە ڕووخساری منداڵ بەهۆی سەختیی هەناسەدان لە کاتی نۆبەکاندا سوور یان شین بێت.
نیشانەکانی تووشبوون لای گەورەکان
نیشانەکان لای گەورەکان زۆرجار سووکترن و ئەمانە دەگرنەوە:
- ماندووبوونی گشتی و فرمێسککردنی چاو.
- کۆکەی سووک و ئاوی لووت.
- بەرزبوونەوەی کەم لە پلەی گەرمیی جەستە.
دەستنیشانکردن و چارەسەری کۆکەی دیک
لەوانەیە دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە لە سەرەتادا سەخت بێت، چونکە نیشانەکانی لە نیشانەکانی ئەنفلۆنزا دەچن. بۆیە ڕەنگە پزیشک ئەمانە بکات:
- پشکنینەکان: وەرگرتنی نموونەیەک لە بەشی پشتەوەی لووت و قوڕگ، یان ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی خانەکانی سپیی خوێن، یان داواکردنی وێنەی ڕادیۆلۆژیی سنگ بۆ دۆزینەوەی هەوکردنی سییەکان.
- چارەسەری دەرمانی: نووسینی دژەباکتریا بۆ لەناوبردنی باکتریاکە و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی.
- چاودێری لە ماڵەوە: خواردنەوەی شلەی گەرم (وەک بابوونە و یانسون)، خواردنی ژەمەی بچووک و دووبارەبووەوە بۆ ڕێگریکردن لە ڕشانەوە، و پشوودان لە ژوورێکی بێدەنگ و سارددا.
ڕێگاکانی پێشگیری و واکسینەکان
واکسینەکان ڕێگای سەرەکیی پێشگیریین؛ ئەگەری تووشبوونی منداڵانی واکسیننەکراو ٨ هێندەی منداڵانی واکسینکراوە.
- واکسینکردنی دووگیانان: بۆ پاراستنی منداڵانی تازە لەدایکبوو، پێشنیار دەکرێت دایک لە ماوەی دووگیانیدا واکسین بکرێت؛ ئەم هەنگاوە ڕەنگە کاریگەرییەکەی بگاتە ٩٠%.
- واکسینکردنی کەسانی دەوروبەر: ئەگەر واکسینکردنی دایک ئەنجام نەدرێت، باشترە ئەندامانی خێزان و چاودێرانی منداڵ واکسین بکرێن.
- واکسینی منداڵان (DTaP): بە پێنج دۆز دەدرێت (لە تەمەنی دوو مانگ، ٤ مانگ، ٦ مانگ، ١٢-١٥ مانگ و ٤-٦ ساڵ).
- تێبینی لەبارەی کاریگەری: هەندێک داتا ئاماژە بەوە دەکەن کە کاریگەریی واکسین لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا کەم دەبێتەوە؛ لە ساڵانی یەکەمدا ٩٨%ە و دوای پێنج ساڵ یان زیاتر دەگاتە ٧١%. ئەمە ڕەنگە منداڵانی نێوان ٧ و ١٠ ساڵ تووشبوون بکات. هەروەها دیدگا جیاوازەکان لەبارەی جۆرەکانی واکسین هەن؛ توێژینەوەیەک دۆزییەوە کە جۆری خانەیی کۆن ڕەنگە پاراستنێکی درێژخایەنتر لە جۆری ناخانەیی نوێ دابین بکات.
پرسیارە باوەکان
ئایا کۆکەی دیک واگیردارە بۆ منداڵان و شیرخۆران؟
بەڵێ، زۆر واگیردارە و لە ڕێگەی دڵۆپەکانەوە دەگوازرێتەوە؛ شیرخۆران و منداڵانی بچووک ئەو گرووپەیە کە زۆرتر لە مەترسیدان.
ئایا کۆکەی دیک بۆ گەورەکانیش دەگوازرێتەوە؟
بەڵێ، گەورەکانیش دەتوانن تووشی ببن و بیگوازنەوە بۆ کەسانی تر، هەرچەندە نیشانەکانیان زۆرجار سووکترە.
کۆکەی دیک کەی واگیردارە؟
کەسەکە لە سەرەتای دەرکەوتنی نیشانەکانەوە واگیردارە. ئەگەر چارەسەر نەکرێت، توانای گواستنەوەی نەخۆشییەکە ڕەنگە بۆ ٣ هەفتە یان زیاتر لە دەستپێکی کۆکەوە بەردەوام بێت.
ئایا کۆکەی دیک بۆ ژنی دووگیان واگیردارە؟
بەڵێ، ژنی دووگیان دەتوانێت تووشی ببێت؛ بۆیە پێشنیار دەکرێت واکسین بکرێت بۆ پاراستنی کۆرپەکە لە تووشبوون دوای لەدایکبوون.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
لەو حاڵەتانەدا دەبێت بۆ چاودێریی پەلەیی یان نەخۆشخانە بچن:
- کاتی کۆکەکردندا ڕووخساری منداڵ شین یان زۆر سوور ببێت.
- سەختیی توندی هەناسەدان.
- منداڵ نەتوانێت خواردن یان شلە لە گەدەیدا ڕابگرێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئازاری قوڕگ لە وەرزی سەرماخۆردن و ئەنفلۆنزا
- کۆرۆنای نوێ: کێ زیاتر مەترسیی هەیە؟
- دەرمانی هیدرۆکسی کلۆرۆکین و کۆرۆنا؛ زانیاریی گرنگ
- واکسن ئەنفلوەنزا بۆ کەسانی مەترسیدار
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
approved by: Medica Health team