بزانە کۆڤید و وەستانی هەناسەی خەو چۆن پەیوەندییان هەیە، کاریگەرییان لەسەر توندی نەخۆشی چییە و بەکارهێنانی ئامێری هەناسەدان لە کاتی تووشبووندا چەندە سەلامەتە.
تێگەیشتن لە پەیوەندیی کۆڤید و وەستانی هەناسەی خەو
وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەر (OSA) و کۆرۆناڤایرۆس، هەردووکیان کاریگەری لەسەر سیستەمی هەناسەدان و دڵ و خوێن دەکەن. هەردوو دۆخەکە دەتوانن ببنە هۆی کەمئۆکسجینیی خوێن، کە کاتێک ڕوودەدات ئاستی ئۆکسجینی خوێن زۆر دادەبەزێت. هەروەها، هەردووکیان دەتوانن کوالێتیی خەو تێکبدەن و لەوانەیە پەیوەندییان بە کێشەکانی دڵەوە هەبێت، وەک سکتەی مێشک یان فشاری خوێنی بەرز.
ڤایرۆسەکە هۆکاری وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەر نییە—کە لە ڕاستیدا بەهۆی تەسکبوونی ڕێگای سەرەوەی هەناسەدانەوە دروست دەبێت—بەڵام نیشانەکانی کۆڤید وەک گیرانی لووت دەتوانن هەناسەدان قورس‌تر بکەن. سەبارەت بە وەستانی هەناسەی ناوەندیی خەو (CSA)، ڕاپۆرتی سنوورداری کەیسەکان پێشنیار دەکەن کە ئەم دوو دۆخە لەوانەیە کاریگەریی خراپی یەکتری زیاد بکەن، هەرچەندە پێویستە لێکۆڵینەوەی فراوانتر بکرێت.
کاریگەری لەسەر توندی کۆڤید-١٩
بەڵگەکان سەبارەت بە مەترسیی تووشبوون جیاوازن. هەندێک داتا ئاماژە بەوە دەکەن کە وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەر مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسەکە زیاد ناکات، لە کاتێکدا لێکۆڵینەوەی تر نیشانی زیادبوونی مەترسیی تووشبوون دەدەن. بەڵام، نیگەرانییەکی یەکگرتووتر سەبارەت بە توندی نەخۆشی هەیە.
ئەوانەی وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەریان چارەسەر نەکراوە، لەوانەیە مەترسیی نیشانەکانی توندی کۆڤید زیاتر بێت؛ لەوانە ئەگەری زیاتر بۆ نەخۆشخانەیی‌کردن یان وەرگرتن لە بەشی چاودێریی چڕ (ICU). چەند هۆکارێک دەتوانن بەشدار بن لەمەدا:
- سووتانەوە: وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەری چارەسەرنەکراو دەتوانێت ببێتە هۆی سووتانەوەی درێژخایەن، کە لەوانەیە وەڵامی بەرگریی جەستە بەرامبەر ڤایرۆسەکە توندتر بکات.
- ئاستی ئۆکسجین: وەستانەکانی هەناسەدان لە کاتی خەودا دەتوانن کەمبوونەوەی ئاستی ئۆکسجینی خوێن زیاتر بکەن؛ ئەو کەمبوونەوەیەی کە ڤایرۆسەکە خۆی پێشتر دروستی دەکات.
- نەخۆشییە هاوبەشەکان: وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەر زۆرجار پەیوەندی بە قەڵەوی، لەکارکەوتنی دڵ و شەکرەوە هەیە؛ هەموو ئەمانەش هۆکاری مەترسین بۆ نەخۆشیی توند.
بەکارهێنانی ئامێری وەستانی هەناسەی خەو لە کاتی تووشبووندا
بۆ ئەوانەی ئامێری فشاری بەردەوامی هەوای ڕێگای هەناسەدان (CPAP) بەکاردەهێنن، بە گشتی ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ دەبن:
سەلامەتی و گواستنەوەی ڤایرۆس
ئەگەر وەڵامی تاقیکردنەوەت ئەرێنی بوو، بە گشتی بەردەوامبوون لە چارەسەرەکە سەلامەتە، بەڵام پێویستە ڕاوێژ بە پزیشکەکەت بکەیت. بەڵگەی کەم هەیە کە ئەم ئامێرانە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆس زیاد بکەن. لێکۆڵینەوەیەک ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم ئامێرانە زیاتر لە قسەکردن یان کۆکەکردن، وردە تەنۆلکەی هەڵم دروست ناکەن. بۆ ڕێگریکردن لە گواستنەوەی ڤایرۆس بۆ ئەندامانی خێزان، پێشنیار دەکرێت لە ژوورێکی جیاوازدا بخەویت.
چاودێری و چارەسەر
بەکارهێنەران پێویستە ئامێرەکانیان بەپێی ڕێنماییەکانی بەرهەمهێنەر پاک بکەنەوە. لە هەندێک ژینگەی کلینیکیدا، ئامێری CPAP وەک ئامێرێکی هەناسەدانی نادەرچوون بەکاردەهێنرێت، بۆ یارمەتیدانی نەخۆشانی نەخۆشخانە لە بەرزکردنەوەی ئاستی ئۆکسجینیان. هەندێک بەڵگەش ئاماژە بەوە دەکەن کە بەکارهێنانی ئامێرەکە لەوانەیە یارمەتی بدات نیشانەکان خراپتر نەبن.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت
نیشانەکانی کۆرۆنا کە پێویستە ئاگادار بیت
ئەگەر ئەم نیشانانەت هەبوو، داوای چاودێریی پزیشکی بکە:
- هەناسەتەنگی یان پەستان لە سنگ
- تا، لەرز یان کۆکەی بەردەوام
- لەدەستدانی تامی خواردن یان بۆنکردن
- ماندووبوونی توند یان ئازاری جەستە
نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی وەستانی هەناسەی خەو
ئەگەر ئەمانەت بینی، ڕاوێژ بە پسپۆڕێک بکە:
- خڕەخڕیی بەهێز یان هەناسەهەڵکێشان لە کاتی خەودا
- بە سەرئێشەوە لە خەو هەستانەوە
- خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا
ئەگەر گومان دەکەیت کێشەیەکی هەناسەدانت هەیە، پزیشک دەتوانێت تاقیکردنەوەی ئەپنێی خەوت بۆ داوا بکات تا دڵنیایی لە دەستنیشانکردنەکە بکرێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا وەستانی هەناسەی خەو مەترسیی کۆڤید-١٩ زیاد دەکات؟
ڕاوێژەکان جیاوازن؛ هەندێک لێکۆڵینەوە ئاماژە بە نەبوونی پەیوەندی بە مەترسیی تووشبوون دەکەن، لە کاتێکدا توێژینەوەی تر نیشانی زیادبوونی مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەدەن. بەڵام وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەری چارەسەرنەکراو پەیوەندی بە مەترسیی زیاتر بۆ نەخۆشیی توندەوە هەیە.
ئایا ئامێری CPAP کۆڤید-١٩ بڵاودەکاتەوە؟
بەڵگەی کەم هەیە کە ئەم ئامێرانە بڵاوبوونەوە زیاد بکەن، چونکە ئاستی تەنۆلکەی هەڵمیان هاوشێوەی هەناسەدانی ئاساییە. بەڵام هەوای دەرچوو لە هەناسەدان لەوانەیە لە ماسکەکەوە دەر بکەوێت، بۆیە پێشنیار دەکرێت لە ژوورێکی جیاوازدا خۆت جیا بکەیتەوە.
ئایا کۆڤید دەتوانێت ببێتە هۆی وەستانی هەناسەی خەو؟
نەزانراوە کە ڤایرۆسەکە ببێتە هۆی وەستانی هەناسەی خەوی گیرکەر. لەوانەیە ببێتە هۆی گیرانی لووت و ڕێگای هەوا تنگ بکات، بەڵام ئەو تەسکبوونە جەستەییەی ڕێگای هەناسەدان دروست ناکات کە پێناسەی OSA دەکات.
ئایا دەتوانرێت CPAP بۆ چارەسەری کۆڤید-١٩ بەکاربهێنرێت؟
لە ژینگەی نەخۆشخانەدا، لەوانەیە ئەم ئامێرانە وەک هەناسەدانی نادەرچوون بەکاربهێنرێن بۆ پشتیوانی لە هەناسەدان و بەرزکردنەوەی ئاستی ئۆکسجینی خوێن لە نەخۆشانی تووشبوو بە لەکارکەوتنی هەناسەدان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە پێش دەستپێکردنی چارەسەری نوێ یان گۆڕینی دەرمان، ڕاوێژ بە پزیشکەکەت بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێگاکانی بەئاگا مانەوە: ڕێنمایی بۆ ڕۆژێکی چالاک
- ئایا بیمە تاقیکردنەوەی خەو دەگرێتەوە؟
- دۆخی فڕۆکە بۆ خەو و سەرنج
- بێخەوی و کەمخەوی: هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team