کۆرۆنا و خەو: بزانە پەتاکە و خودی ڤایرۆسەکە چۆن کاریگەری لەسەر پشوودان دادەنێن؛ لەوانە مەترسییەکان بۆ خاوەنانی ئەپنەی خەو و ڕێگاکانی باشتر خەوتن.
چۆن پەتاکە کاریگەری لەسەر خەو دانا
قەیرانە تەندروستییە جیهانییەکە ڕۆتینی ڕۆژانە و تەندروستی دەروونیی تێکدا و بووە هۆی بڵاوبوونەوەی کێشەکانی خەو. هەندێک کەس تووشی «کۆرۆناسۆمنیا» بوون؛ ئەمە زاراوەیەکی ناپزیشکییە بۆ بێخەوییەک کە پەتاکە دەیهێنێتە ئاراوە. هۆکارەکانی ئەمانەن:
- تەندروستیی دەروونی: زیادبوونی دڵەڕاوکێ، خەمۆکی و هەستی تەنیایی.
- گۆڕانکارییەکانی شێوازی ژیان: فێربوونی دوورەوە، دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی و زۆر بەکارهێنانی شاشەی مۆبایل یان تەلەڤیزیۆن.
- فشاری کار: کارمەندانی خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان و ئەوانەی لە پێشەوەی کارەکەدان، زۆرجار ڕووبەڕووی شیفتی درێژتر و گۆڕانی کاتی کارەکانیان دەبوونەوە.
- تەندروستیی جەستەیی: تووشبوونی ڕاستەوخۆ بە ڤایرۆسەکە.
کۆرۆنا و خەو: ئەپنەی خەو
پەیوەندیی نێوان ڤایرۆسەکە و ئەپنەی خەوی ڕێگای هەناسەیی سەرەوە (OSA) ئاڵۆزە. بەڵگەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هەبوونی ئەپنەی خەو کەسێک بە ئەگەری زیاتر تووشی ڤایرۆسەکە ناکات، بەڵام لەوانەیە کاریگەری لەسەر توندی نەخۆشییەکە هەبێت.
توێژینەوەیەک لەسەر زیاتر لە ٤,٥٠٠ گەورەساڵدا دۆزییەوە کە ئەوانەی OSAیان هەبوو، دوو هێندە ئەگەریان هەبوو تووشی حاڵەتی توند ببن کە بە مردن یان نەخۆشخانەخستن کۆتایی دێت. ئەمە لەوانەیە بەهۆی کەمبوونی ئۆکسجینی خوێن یان وەڵامی بەرگرییی بەرزکراوەوە بێت کە لەلایەن هەوکردنی ئاست‌نزمەوە دروست دەبێت.
سەبارەت بە چارەسەر، ئەوانەی ئامێری CPAP بەکاردەهێنن، بە گشتی دەتوانن لە ماوەی تووشبوون بە ڤایرۆسەکەدا بە چارەسەرەکەیان بەردەوام بن؛ بەڵام پێویستە لەگەڵ دابینکەری چاودێریی تەندروستی ڕاوێژ بکەن و هەنگاو بنێن بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە بۆ کەسانی تر. هەندێک توێژەر پێشنیار دەکەن کە بەکارهێنانی CPAP لەوانەیە مەترسیی ئەنجامی توند لە نەخۆشانی OSAدا کەم بکاتەوە.
کاریگەریی تووشبوون لەسەر کوالێتیی خەو
تێکچوونی خەو لە ماوەی نەخۆشی و دوای ئەودا باوە. نزیکەی ٥٢%ی ئەو کەسانەی تووشی ڤایرۆسەکە بوون کێشەی خەویان هەبوو. ئەم کێشانە لەوانەیە بەهۆی ئەمانەوە بن:
- نیشانەکانی کۆرۆنا لە جەستەدا: کۆکە، تا و قورسایی هەناسەدان دەتوانن خەوتن و لەخەو هەستان قورس بکەن.
- دەرمانەکان: هەندێک دەرمانی بەکارهاتوو بۆ چارەسەرکردنی ڤایرۆسەکە لەوانەیە تێکچوون لە پشوودان دروست بکەن.
- کۆرۆنای درێژخایەن: تا ٣١%ی ئەو کەسانەی کاریگەرییە درێژخایەنەکانی ڤایرۆسەکەیان هەیە، لە تێکچوونی خەو دەدوێن.
پاراستنی خولی خەوی تەندروست گرنگە، چونکە پشوودان پشتگیریی کارکردنی مێشک و توانای سیستەمی بەرگریی جەستە دەکات بۆ چاککردنەوەی جەستە.
ئامۆژگاری بۆ باشترکردنی خەو
بۆ پشتگیریکردن لە تەندروستیی خۆت لە ماوەی پەتای کۆرۆنادا، ئەم ڕێکارانە لەبەرچاو بگرە:
- ڕۆتینێک بپارێزە: هەموو ڕۆژێک لە هەمان کاتدا لە خەو هەستە و بخەوە.
- ڕووناکی بەڕێوەببە: لە ڕۆژدا ڕووناکیی سروشتی وەربگرە و پێش خەوتن ڕووناکیی شینی شاشەکان کەم بکەرەوە.
- چالاک بمێنەوە: ڕاهێنانی ڕۆژانە بکە.
- هەڵبژاردەی خواردن و خواردنەوە: لە چەند کاتژمێرێک پێش خەوتندا بەکارهێنانی کافایین و ئەلکۆل کەم بکەرەوە.
- تەندروستیی دەروونی: تەکنیکەکانی ئارامبوونەوە بەکاربهێنە و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانت بپارێزە.
پرسیارە باوەکان: بابەتەکان دەربارەی کۆرۆنا و خەو
کۆرۆناسۆمنیا چییە؟
زاراوەیەکی گفتوگۆییە بۆ وەسفکردنی بێخەویی و کێشەکانی تری خەو کە پەتاکە دەیانخاتە ئاراوە؛ جا بەهۆی خودی تووشبوونەکەوە بێت یان بەهۆی فشار و گۆڕانی ڕۆتینەوە.
ئایا کووید دەتوانێت ببێتە هۆی ئەپنەی خەو؟
نازانرێت ڤایرۆسەکە ببێتە هۆی ئەپنەی خەوی ڕێگای هەناسەیی سەرەوە. بەڵام دەتوانێت ببێتە هۆی گیربوونی لووت، کە لەوانەیە هەناسەدان قورس‌تر بکات.
ئایا کێشەکانی خەو نیشانەی کووید-١٩ن؟
بەڵێ، نزیکەی ٥٢%ی ئەو کەسانەی تووشبوون، تێکچوونی خەویان هەیە؛ زۆرجار بەهۆی نیشانەکانی وەک تا یان کۆکەوە.
ئایا ئەپنەی خەو مەترسیی کووید-١٩ زیاد دەکات؟
بەڵگەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەپنەی خەو مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسەکە زیاد ناکات، بەڵام OSAی چارەسەرنەکراو لەوانەیە مەترسیی نەخۆشیی توند زیاد بکات.
ئایا بەکارهێنانی ئامێری CPAP لە کاتی کووید-١٩دا سەلامەتە؟
بە گشتی، بەڵێ؛ بەڵام بەکارهێنەران پێویستە لەگەڵ پزیشکەکەیان بدوێن و دڵنیابن کە ئامێرەکە پاکە، بۆ ئەوەی ڤایرۆسەکە بۆ ئەندامانی خێزان بڵاو نەکەنەوە.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر یەکێک لەم دۆخانەی خوارەوەت هەبوو، پەیوەندی بە دابینکەری چاودێریی تەندروستییەوە بکە:
- کێشەی نوێ یان خراپتربووی خەو کە کاریگەری لەسەر ژیانی ڕۆژانەت دادەنێت.
- هەناسەتەنگیی بەردەوام.
- گۆڕانکاریی بەرچاو لە تەندروستیی دەروونیتدا.
- نیشانە توندەکانی ڤایرۆسەکە.
تێبینیی بەرپرسیاریەتی: ئەم زانیارییانە تەنها بۆ مەبەستی زانیاری پێشکەش کراون. بۆ ڕاوێژی تەندروستیی تایبەت بە خۆت، ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی پزیشکی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دۆزینەوەی نەخۆشی بە کاتژمێری زیرەک؛ ڕاستییەکان
- ترس لە خەوتن: نیشانە و چارەسەر
- خەوتن لەسەر سک و کاریگەرییە تەندروستییەکانی
- هێشتا تەلەفزیۆن دەبینیت؟ | کاریگەری لە خەوتن
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team