بزانە چۆن خۆت لە کۆرۆنای نوێ بپارێزیت، نیشانەکانی بناسیت و لە کاتی تووشبووندا، بە تایبەتی ئەگەر هەناسەتەنگیت وەک ئەسمە هەبێت، چی بکەیت.
ڕاستییەکان دەربارەی خۆپاراستن لە کۆرۆنای نوێ
باوەڕی نادروست دەربارەی پاراستن لە تووشبوون هەیە؛ پێویستە ڕاستی لە خەیاڵ جیا بکرێتەوە:
- پێکهاتەی خۆراکی و گیاکان: خواردنی زینک و ڤیتامین C، یان سیر و گیا، پاڵپشتی سیستەمی بەرگریی جەستە دەکات، بەڵام ئەگەر ڤایرۆس بگوازرێتەوە بۆ جەستە، ڕێگری لە تووشبوون ناکات. لەگەڵ ئەوەشدا، لەوانەیە ڤیتامین C بە دۆزی بەرز وەک چارەسەر بۆ نەخۆشییەکە بەکاربهێنرێت، بە پشتبەستن بە تاقیکردنەوە کلینیکییەکان؛ بەڵام وریا بە، چونکە دۆزی بەرز لەوانەیە ببێتە هۆی سکچوون و ناسازیی گەدە.
- گەرما و ئاو: گەرمکردنەوەی زۆری جەستە (وەک بەکارهێنانی وشککەرەوەی قژ یان ئاوی گەرم) ڕێگری لە تووشبوون بە ڤایرۆسەکە ناکات، بەڵکو لەوانەیە زیانی تەندروستی بگەیەنێت. هەروەها، خواردنەوەی ئاو هەر ١٥ خولەکێک ڤایرۆسەکە ناکوژێت و ڕێگری لە گەیشتنی بۆ سییەکان ناکات.
- ماسکی نەشتەرگەری: ئەم ماسکانە بۆ ئەوە دروستکراون کە ڕێگری لە دەرچوونی وردە تڕیشک لە کەسی تووشبوو بکەن، بەڵام پاراستنی تەواو بۆ کەسی لەبەری دەکات لە گواستنەوەی تووشبوون دابین ناکەن؛ لە بەرامبەردا، ماسکی N95 ڕێگری لە گەیشتنی ڤایرۆسەکان بە لووت دەکات.
- شۆردنەوە بە ئاوی خوێ: شۆردنەوەی لووت و غرغڕەکردن بە خوێ لەوانەیە نیشانەکانی سەرماخۆردن کەم بکاتەوە، بەڵام لە تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا پارێزگاری ناکات، و بەکارهێنانی زۆری لەوانەیە زیان بە پێکهاتەکانی بەرگریی سروشتی بگەیەنێت.
نیشانەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا و چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵیان
نیشانەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا زۆرجار لە ماوەی دوو تا ١٤ ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون، و ئەمانە لەخۆدەگرن:
- تا و لەرز.
- کۆکەی وشک و هەناسەتەنگی.
- ماندووبوونی زۆر، سەرئێشە و ئازاری ماسولکەکان.
- لەدەستدانی هەستی بۆنکردن یان تامکردن.
- کێشەی هەرسکردن، وەک ڕشانەوە یان سکچوون.
سەبارەت بە دەرمانەکان، توێژینەوەکان هێشتا بەردەوامن لەسەر کاریگەریی دژەهەوەکان وەک ئیبۆپرۆفین، چونکە بۆچوونەکان جیاوازن؛ هەندێک ئاگادارکردنەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە تووشبوون خراپتر بکەن، لە کاتێکدا هەندێک لایەنی تەندروستی بەڵگەی پێویستیان نییە کە پشتڕاست بکاتەوە بەکارهێنانیان مەترسیی تووشبوون زیاد دەکات.
نەخۆشی ئەسمە و کۆرۆنای نوێ
ئەو کەسانەی کێشەی توندی هەناسەدانیان هەیە، وەک ئەسمە، زیاتر لە مەترسیی تووشبوون بە ئاڵۆزییە مەترسیدارەکان دان، چونکە کارکردی سییەکانیان لە ئاستی ئاسایی کەمترە؛ ئەمەش لە کاتی تووشبووندا پاشەکەوتی ئۆکسجینیان کەم دەکاتەوە.
سەبارەت بە دەرمانەکان، بەڵگەی بەشی پێویست نییە کە ستیرۆیدی هەناسەدراو یان مۆنتیلوکاست مەترسیی تووشبوون زیاد دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، لەوانەیە هەندێک جۆری هۆرمۆنی ستیرۆیدی (Glucocorticoids) مەترسییەکە بۆ کەسەکە زیاد بکەن، چونکە وەڵامی سروشتیی کۆرتیزۆنی جەستە بەرامبەر تووشبوون لاواز دەکەن.
ئامۆژگاریی زیاتر بۆ نەخۆشانی ئەسمە:
- پابەندبوون بە دەرمانە پێشنیارکراوەکان بە شێوەی ڕۆژانە، بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی هێرشەکانی ئەسمە.
- دابینکردنی بڕێکی پێویست لە ئامێرەکانی هەناسەدان.
- وازهێنان لە جگەرەکێشان و بەرەنگاربوونەوەی سترێس.
ڕێگاکانی خۆپاراستن و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی
پاراستن لە ڤایرۆسی کۆرۆنا پشت بە ڕێکارەکانی خوارەوە دەبەستێت:
١. پاکوخاوێنیی کەسی: دەست بشۆ بە ئاو و سابون بۆ ماوەی ٢٠ چرکە، یان پاککەرەوەی دەستیی ئەلکۆلی بە ڕێژەی لانیکەم ٦٠% بەکاربهێنە.
٢. دوورکەوتنەوەی جەستەیی: دووریی ٦ پێ لە نێوان کەساندا بپارێزە، و لە دەستدان و ماچکردن خۆت ببوێرە.
٣. ژینگەی دەوروبەر: شوێنە داخراوەکان باش هەواگۆڕکێ بکە، لە گواستنەوەی گشتی خۆت ببوێرە و ڕووە پەیوەندیکراوەکان پاک بکەرەوە.
٤. ڤاکسینەکان: وەرگرتنی دۆزە نوێکراوەکانی ڤاکسین یارمەتی دەدات لە ڕوودانی حاڵەتە توندەکانی نەخۆشی خۆت بپارێزیت و پێویستی چوونە نەخۆشخانە کەم بکەیتەوە.
پرسیارە باوەکان
پەیوەندیی نێوان نەخۆشی ئەسمە و نیشانەکانی نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنا چییە؟
تووشبوون بە ڤایرۆس کێشەی هەناسەدان دروست دەکات، و چونکە نەخۆشانی ئەسمە توانای سییەکانیان کەمترە، لەوانەیە بە بەراورد بە کەسانی تەندروست تووشی نیشانەی توندتر و ئاڵۆزیی مەترسیدارتر ببن.
ئایا دەرمانەکانی ئەسمە مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا زیاد دەکەن؟
بەڵگەی بەشی پێویست نییە کە ئاماژە بکات دەرمانە پارێزەرەکان، وەک ستیرۆیدی هەناسەدراو، مەترسییەکە زیاد دەکەن؛ بەڵام لەوانەیە هەندێک جۆری ستیرۆیدی هۆرمۆنی توانای جەستە بۆ وەڵامدانەوە بە سترێس و تووشبوون کەم بکەنەوە.
کێ پێویستە نوێترین وەشانی ڤاکسینی کۆڤید ١٩ وەربگرێت؟
پێشنیار دەکرێت پابەند بیت بە وەرگرتنی ڤاکسینە نوێکراوەکان، بۆ خۆپاراستن لە تووشبوون بە حاڵەتە توندەکانی نەخۆشی و کەمکردنەوەی ئەگەری مردن یان پێویستی بە چاودێری لە نەخۆشخانە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر هەر یەکێک لە نیشانەکانی خوارەوە دەرکەوت، دەستبەجێ داوای یارمەتیی فریاکەوتن بکە:
- بۆ گەورەساڵان: هەناسەتەنگیی توند، ئازار یان پەستانی بەردەوام لە سنگ، گۆڕانی ڕەنگی لێوەکان یان ناخنەکان بۆ شین یان خۆڵەمێشی، یان تێکچوونی هۆشیاریی لەناکاو.
- بۆ منداڵان: سەرگێژە، نیشانەکانی وشکبوونەوە (وەک کەمبوونی فرمێسک یان کەمبوونی میزکردن)، ڕشانەوە و سکچوونی بەردەوام بۆ زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر، یان تایەک کە دادەبەزێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئەسمی هەستیاری و جیاوازییەکانی
- نیشانەکانی سینه‌په‌لووی بەکتریایی
- کۆنترۆڵی هێرشەکانی ئەسم
- ڕێنمایی بۆ پاراستنی خێزان لە کۆرۆنا
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team