چەندین جۆری ڤایرۆسی ڕێگای هەناسەدان هەوکردن دروست دەکەن؛ لە سەرماخواردنی سووکەوە تا هەوکردنی مەترسیداری سییەکان، و بۆ منداڵانی شیرخۆر و بەساڵاچووان مەترسیدارن.
جۆرە باوەکانی ڤایرۆسی ڕێگای هەناسەدان
زۆربەی ئەم تووشبوونانە بە هۆی وردەئاوەی دەرچوو لە کۆکە یان پژمینەوە دەگوازنەوە؛ هەندێکیانیش لە ڕێگەی بزاق یان دەستدان لە ڕووی پیسبووەوە دەگوازنەوە.
- کۆرۆناڤایرۆسی نوێ (کۆڤید-١٩): تا، کۆکەی وشک و ماندووبوون دروست دەکات و ڕەنگە ببێتە هۆی ئاڵۆزییە توندەکان وەک لەکارکەوتنی توندی ڕێگای هەناسەدان، یان نیشانەی فشاری توندی هەناسەدان (ARDS)، زیانی جگەر یان دڵ، یان شۆکی گەندەڵبوونی خوێن.
- ڕاینۆڤایرۆسەکان: هۆکاری سەرەکی سەرماخواردنن لە بەهار و پاییزدا. نیشانەکانی بریتین لە ئاوی لووت کە سەرەتا ڕوونە و دواتر ئەستوور و ڕەنگدار دەبێت، لەگەڵ سەرئێشە و تبی سووک.
- ڤایرۆسەکانی ئەنفلۆنزا: بە خێرایی بڵاودەبنەوە و بە سێ جۆر دابەش دەبن (A، B، C). جۆرەکانی A و B ئەنفلۆنزای وەرزیی توند دروست دەکەن، بەڵام جۆری C کەمتر توندە.
- ڤایرۆسی سنسیشیالی هەناسەدان (RSV): زۆربەی منداڵان پێش تەمەنی دوو ساڵی تووشی دەبن و زۆرجار وەک سەرماخواردنی ئاسایی دەردەکەوێت، بەڵام ڕەنگە بگاتە هەوکردنی سییەکان یان برۆنشیۆلایتیس.
- ڤایرۆسەکانی تری ڕێگای هەناسەدان: ڤایرۆسەکانی پارائەنفلۆنزا لەخۆدەگرن کە لە منداڵاندا نەخۆشیی خانوق دروست دەکەن، هەروەها ئەدێنۆڤایرۆس کە لە ڕێگەی هەوا و ئاو و خواردنەوە دەگوازرێتەوە، و ڤایرۆسی ئێپشتاین-بار.
دەستنیشانکردن و چارەسەری هەناسەدان بۆ ڤایرۆسی سنسیشیالی
دەستنیشانکردن زۆرجار پشت بە پشکنینی جەستەیی و گوێگرتن لە دەنگی سییەکان بە گوێگر دەبەستێت. پزیشک لە کاتی پێویستدا ڕەنگە وێنەیەکی ئێکسڕەی سییەکان، تاقیکردنەوەی خوێن یان سوابەکانی لووت بەکاربهێنێت.
سەبارەت بە چارەسەری هەناسەدان بۆ ئەم ڤایرۆسە، هیچ دەرمانێکی دیاریکراوی بۆ نییە و چاودێرییەکان لەمانەدا کورت دەبنەوە:
- بەکارهێنانی دڵۆپی ئاوی خوێیی بۆ هەڵمژینی ترشحاتەکانی لووت.
- شێدارکردنی هەوا بە ئامێری بەخۆرکردن.
- پێدانی شلە بە بڕی کەم و پشوودان.
- بەکارهێنانی ئەسیتامینۆفین بۆ کەمکردنەوەی تا (لەگەڵ خۆپاراستن لە پێدانی ئەسپیرین بە منداڵان).
- لە حاڵەتە قورسەکاندا، ئۆکسجین و شلەی ناوڕەگی لە نەخۆشخانە پێشکەش دەکرێن.
چۆن سییەکان بپارێزین و تەندروستی ڕێگاکانی هەناسەدان باشتر بکەین؟
دەتوانرێت بە باشترکردنی کارایی سییەکان، توندی نەخۆشی یان ئەگەری تووشبوون کەم بکرێتەوە:
١. وازهێنان لە جگەرەکێشان: چونکە جگەرە شانەکانی سییەکان تێکدەدات و بەرگریی جەستە لاواز دەکات.
٢. دوورکەوتنەوە لە پیسبوونەکان: دوورکەوتنەوە لە دووکەڵی تۆپ و مۆم، کە ڕەنگە زیانی سییەکان بگەیەنن.
٣. چالاکیی جەستەیی: ئەنجامدانی یۆگا و ڕاهێنانی دڵ و هەناسەدانی قووڵ ڕێگری لە کۆبوونەوەی کیسە هەواییەکان دەکەن و هەوکردن کەم دەکەنەوە.
٤. کۆنترۆڵکردنی بلغم: ڕێگری لە کۆبوونەوەی ترشحاتی زیادە بکە، چونکە ژینگەیەکی گونجاو بۆ میکرۆبەکان دروست دەکەن.
پرسیارە باوەکان
کۆرۆناڤایرۆس چۆن هێرش دەکاتە سەر سییەکان؟
ڤایرۆسەکە دەگوازرێتەوە بۆ پەردە موکۆسییەکان و دواتر بۆ سییەکان. ئەمەش جەستە هان دەدات هەوکردن دروست بکات، کە ڕێگری لە ئۆکسجین‌پێدانی خوێن و دەرکردنی دوو ئۆکسیدی کاربۆن لەلایەن سییەکانەوە دەکات؛ بۆیە نەخۆش هەستی بە تەنگەنەفەسی دەکات.
نیشانەکانی ڤایرۆسی RSV لە منداڵان چین؟
نیشانەکانی وەک سەرماخواردن دەردەکەون، وەک کۆکە و ئاوی لووت؛ ڕەنگە پەرە بسەنن و ببنە هۆی فیشەفیشی لە کاتی هەناسەدان، بێهێزیی توند، یان کۆکە لەگەڵ بلغمی ڕەنگدار (زەرد یان سەوز).
ئایا ڤایرۆسی ڕێگای هەناسەدان گوازراوە؟
بەڵێ، زۆربەیان بە وردەئاوەی ناو هەواوە لە کاتی کۆکە یان پژمین گوازرێنەوە، یان لە ڕێگەی دەستدان لە ڕووی پیسبوو و پاشان دەستدان لە چاو یان لووت یان دەم.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەین؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەردەکەون، داوای چاودێریی پزیشکیی خێرا بکە:
- سەختیی توند لە هەناسەدان یان هەناسەبڕکێ.
- شینبوونی لێو یان نینۆکەکان (بەتایبەتی لە منداڵاندا).
- کۆکەی بەردەوام کە باش نابێت.
- ئازاری گوێ.
- ماندووبوونی زۆر توند یان هەناسەدانی خێرا.
بەرپرسیارێتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکاریی پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری کۆکە: ڕێگاکانی ماڵەوە و پزیشکی
- چارەسەری جۆرەکانی کۆکە و ڕێگاکانی
- هۆکارەکانی تەنگی هەناسە لە منداڵان
- نیشانەکانی ئەسمە لە منداڵان و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team