توێژینەوەکان نیشان دەدەن ڤاکسینی ئەنفلۆنزا و نەخۆشی دڵ پەیوەندییان هەیە؛ ڤاکسینەکە مەترسی هێرشی دڵ، سکته‌ی مێشک و مردنی پەیوەست بەوانە کەم دەکاتەوە.
ڤاکسینی ئەنفلۆنزا و نەخۆشی دڵ چۆن یارمەتی دەدات؟
تووشبوون بە ئەنفلۆنزا دەبێتە هۆی دروستبوونی هەوکردنی بڵاو لە جەستەدا و ئاستی نیشاندەرەکانی هەوکردن لە خوێندا بەرز دەکاتەوە. ئەم هەوکردنە لەوانەیە کاریگەری لەسەر کۆبوونەوە چەورییەکان (پڵاکە کۆلێستێرۆڵییەکان) لە دیواری خوێنبەرەکان هەبێت و کەلێنی بچووک دروست بکات. ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی پەڵەی خوێن کە ڕێگە لە ڕەوتی خوێن دەگرن و ڕێگاخۆشکەر دەبن بۆ هێرشی دڵ یان سکته‌ی مێشک.
بە پێشگرتن لەم تووشبوونە، ڤاکسین مەترسییەکان کەم دەکاتەوە. توێژینەوەیەک کە ٣٠٠٠ کەسی لەخۆگرتبوو دۆزییەوە وەرگرتنی ڤاکسین مەترسی تووشبوون بە هێرشی دڵ یان سکته‌ی مێشکی تا ٥٠% کەم کردووەتەوە؛ هەروەها ئەگەری مردن بەهۆی ئەم نەخۆشییانەوەی بە ٤٠% کەم کردووەتەوە، جا کەسەکە پێشتر نەخۆشی دڵی هەبووبێت یان نا.
پەیوەندیی ئەنفلۆنزا بە کێشەکانی دڵ
داتاکانی پزیشکی ئاماژە بە پەیوەندییەکی نزیک لە نێوان تووشبوون بە ڤایرۆس و زیادبوونی مەترسییەکانی دڵ دەکەن:
- توێژینەوەیەک دۆزییەوە ئەو نەخۆشانەی بەهۆی ئەنفلۆنزایەوە لە نەخۆشخانە بستران، لە ساڵانی دیکەدا زیاتر تووشی هێرشی دڵ بوون.
- داتای ٨٠ هەزار گەورەساڵ نیشانی دا ١٢%یان لەو هەفتەیەی دوای دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکەدا تووشی هێرشی دڵ یان ناتوانایی دڵ بوون.
- لە توێژینەوەیەکی دیکەدا کە کەسانی سەرووی ٥٠ ساڵی لەخۆگرتبوو، دەرکەوت تووشبوونی سووک مەترسیی سکته‌ی مێشک و هێرشی دڵ لە دوو هەفتەی یەکەمدا دوو هێندە دەکات؛ لە نەخۆشانی دڵدا ئەم مەترسییە دەگاتە چوار هێندە.
سەلامەتی و کاریگەرییە لاوەکییەکانی ڤاکسین
ڤاکسین بۆ زۆربەی کەسان سەلامەتە، لەوانەش ژنانی دووگیان، چونکە جۆری دروستکراو لە ڤایرۆسی مردوو نەخۆشی دروست ناکات. کاریگەرییە لاوەکییە باوەکان سووکن و لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا نامێنن، وەک:
- ئاوسان یان سووربوونەوە لە شوێنی دەرزی.
- سەرئێشە، تا یان دڵتێکچوون.
- ئازاری ماسولکەکان.
دەتوانرێت ئەم نیشانانە بە جوڵاندنی بەردەوامی باڵ یان بەکارهێنانی دەرمانەکانی کەمکردنەوەی ئازار، وەک ئیبۆپرۆفین یان پاراسیتامۆڵ، دوای ڕاوێژکردن بە پزیشک کەم بکرێنەوە.
پرسیارە باوەکان
ئەنفلۆنزا چۆن کاریگەری لەسەر تەندروستی دڵ دەکات؟
تووشبوون هەوکردن دروست دەکات کە لەوانەیە ببێتە هۆی شکانەوەی پڵاکە چەورییەکانی ناو خوێنبەرەکان. ئەمەش پەڵەی خوێن دروست دەکات کە ڕەوتی خوێن دەبەستن و هێرشی دڵ دروست دەکەن.
ئەگەر هەستیاری بە هێلکەم هەبێت، دەتوانم ڤاکسینی ئەنفلۆنزا وەربگرم؟
بەڵێ، زۆربەی ڤاکسینەکان بڕێکی زۆر کەمی پرۆتینی هێلکەیان تێدایە (کەمتر لە ١.٢ مایکرۆگرام/مل) کە بە گشتی کاردانەوەی مەترسیدار دروست ناکات. هەروەها بۆ هەندێک بارودۆخی تەندروستی و تەمەن، جۆری جێگرەوەی ڤاکسین بەردەستە کە بە تەواوی بێ پرۆتینی هێلکەیە.
ئایا ڤاکسین دەبێتە هۆی تووشبوون بە ئەنفلۆنزا؟
نەخێر، چونکە ڤاکسینی دەرزیکراو ڤایرۆسی مردووی تێدایە و ناتوانێت نەخۆشی دروست بکات. بەڵام سپرەی لووت ڤایرۆسی لاوازکراوی تێدایە و تەنها لەوانەیە نیشانەی وەک سەرماخۆردن دروست بکات.
کەی دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینیت؟
ئەگەر دوای وەرگرتنی ڤاکسین کاردانەوەی هەستیاریی توندت هەبوو، دەبێت بە خێرایی داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت. نیشانەکانی ئەمانەن:
- هەناسەتەنگی یان هەناسەی فیشەفیش و خشەی دەنگ.
- ئاوسانی بەرچاو لە دەوری لێوەکان یان چاوەکان.
- خێرا لێدانی دڵ، سەرگێژە یان کاڵبوونەوەی لەناکاو.
- دەرکەوتنی کەڵەکە (ڕەشەڵەک) یان لاوازیی گشتی.
بەرپرسیاریی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کۆکەی سیاه: نیشانەکان و چارەسەر
- زکام یان هەستیاری؟ جیاوازییە سەرەکییەکان
- ٥ جیاوازی ئەنفلۆنزا و کۆرۆنا: نیشانە و چارەسەر
- ئەنتیبیۆتیک بۆ زکام؛ ڕاستییەکان
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team