زانیارییە پزیشکییەکان دەڵێن ڤاکسینێکی تایبەت بە تەنها بۆ ئەم نەخۆشییە نییە؛ بەڵام لە وەڵامی «ڤاکسینی ئەنفلۆنزای بەراز هەیە؟»دا، ڤاکسینی وەرزی ساڵانە باس دەکرێت.
وردەکارییەکان دەربارەی ڤاکسینی ئەنفلۆنزای بەراز
ڤاکسینێکی جیاواز کە تەنها بۆ ڤایرۆسی ئەنفلۆنزای بەراز بێت بوونی نییە؛ بەڵکو پشت بە ڤاکسینی وەرزی ئەنفلۆنزا دەبەسترێت کە چەند جۆرێکی ڤایرۆس لەخۆ دەگرێت. پسپۆڕان هەموو ساڵێک نموونەی جیهانی لێکۆڵینەوە لێ دەکەن بۆ دیاریکردنی جۆرەکانی ڤایرۆس کە چاوەڕوان دەکرێت بڵاوببنەوە. لەسەر ئەو بنەمایە، ڤاکسینەکە بەرهەم دەهێنرێت و ڕەنگە جۆری H1N1 (کە بە ئەنفلۆنزای بەراز ناسراوە) لەگەڵ جۆرەکانی تری وەک H3N3 و ئەنفلۆنزای B لەخۆ بگرێت.
کاریگەریی ئەم ڤاکسینە دوای نزیکەی دوو هەفتە لە وەرگرتنی دەست پێ دەکات و چەندین هۆکار کاریگەرییەکەی دەگۆڕن، لەوانە:
- بارودۆخی گشتیی تەندروستیی کەسەکە و تەمەنی.
- ڕادەی هاوتەریبونی ڤایرۆسی ناو ڤاکسینەکە لەگەڵ ئەو ڤایرۆسەی دەبێتە هۆی تووشبوون.
کەسانی پێشنیارکراو بۆ وەرگرتنی ڤاکسین
پێشنیار دەکرێت ئەم گرووپانە ڤاکسین وەربگرن:
- ژنانی دووگیان، بۆ یارمەتیدان بە پاراستنی دایک و کۆرپەکە و کەمکردنەوەی مەترسی لەدەستدانی دووگیانی.
- کەسانی بەساڵاچوو، لە تەمەنی ٦٥ ساڵ و زیاتر.
- منداڵان لە تەمەنی ٦ مانگ تا ٢٤ ساڵ.
- کەسانی تەمەنی ٢٥ تا ٦٤ ساڵ کە تووشی کێشەی بەرگریی لەش یان نەخۆشیی درێژخایەنن.
- پێشکەشکارانی چاودێریی تەندروستی لە بەشی فریاکەوتن و نەخۆشخانەکان.
- ئەوانەی لەگەڵ منداڵی شیرخۆر دەژین کە تەمەنی لە ٦ مانگ کەمترە.
حاڵەتەکانی قەدەغەی بەکارهێنانی ڤاکسین
لە حاڵەتەکانی خوارەوە نابێت ڤاکسین وەربگیرێت:
- منداڵانی خوار تەمەنی ٦ مانگ.
- ئەوانەی هەستیارییەکی توندیان بە هێلکەی مریشک هەیە.
- ئەوانەی پێشتر وەڵامدانەوەیەکی هەستیاریی توندیان بە ڤاکسینی ئەنفلۆنزا هەبووە.
- ئەوانەی تاوی مامناوەند یان توندیان هەیە (دەبێت تا چاکبوونەوە چاوەڕێ بکەن).
- ئەوانەی لە ماوەی ٦ هەفتەدا دوای وەرگرتنی ڤاکسینێکی پێشووتر تووشی سندرۆمی گیلان-باری بوون.
ئەنفلۆنزای بەراز چ نیشانەیەکی هەیە؟
نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە زۆر لەگەڵ نیشانەکانی ئەنفلۆنزای وەرزی هاوشێوەن و زۆرجار لە ماوەی یەک تا سێ ڕۆژ دوای تووشبوون دەردەکەون.
نیشانە باو و گشتییەکان:
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی (تاو) و لەرز.
- کۆکە و ئازاری قوڕگ.
- سەرئێشە و ئازاری جەستە.
- ئاوبوونی لووت یان گرتنی لووت.
- دڵتێکچوون و ڕشانەوە یان سکچوون لە هەندێک حاڵەتدا.
- ماندووبوونی زۆر و سووربوونەوەی چاوەکان لەگەڵ فرمێسک.
نیشانە مەترسیدارەکان (کە بە دەگمەن ڕوودەدەن):
- هەناسەتەنگی یان خێراهەناسەدان.
- گۆڕانی ڕەنگی پێست بۆ خۆڵەمێشی یان شین.
- ئازار یان فشار لە سنگ یان سکدا.
- سەرلێشێواوی، سەرگێژە یان بێتاقەتیی توند.
- ڕشانەوەی بەردەوام یان نەبوونی توانای خواردنەوەی شلە.
- دەرکەوتنی پەڵەی پێست لەگەڵ تاو.
ڕێگاکانی پاراستن و چاکبوونەوە
تووشبوون بە پەڵەی وردی دەرچوو لە کۆکە یان پژمینەی کەسی تووشبوو، یان بە دەستدان بە ڕووکاری پیسبوو دەگوازرێتەوە. بۆ پاراستن، پێشنیار دەکرێت:
- بەردەوام دەستەکان بە ئاو و سابون بشۆردرێن.
- لە کاتی کۆکە و پژمین، دەستماڵی کاغەزی یان ماسک بەکاربهێنرێت.
- ڕووکەرەکان بە مادەی پاککەرەوە پاک بکرێنەوە.
- پابەندبوون بە ڤاکسینی ساڵانە.
سەبارەت بە چاکبوونەوە، دەتوانرێت هەنگاوی سادە بگیرێتەبەر، وەک پشووی پێویست، خواردنەوەی بڕێکی زۆر شلە و ئاو، و بەکارهێنانی دەرمانی کەمکردنەوەی ئازار کە بەبێ ڕەچەتەی پزیشک بەردەستە بۆ چارەسەری سەرئێشە و ئازاری قوڕگ.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی خوارەوە دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی داوا بکرێت:
- هەستکردن بە هەناسەتەنگیی توند یان ئازاری سنگ.
- ڕوودانی سەرلێشێواوی دەروونی یان سەرگێژەی لەناکاو.
- ڕشانەوەی توند کە ڕێگە نادات شلە لە جەستەدا بمێنێتەوە.
- دەرکەوتنی ڕەنگی شین یان خۆڵەمێشی لەسەر پێست.
پرسیارە باوەکان
چۆن تووشی ئەنفلۆنزای بەراز دەبیت؟
تووشبوون کاتێک ڕوودەدات کە کەسەکە هەناسەی پەڵە وردەکانی ڤایرۆس بدات کە کەسی تووشبوو لە کاتی کۆکە یان پژمین دەریان دەدات، یان دەستی بە ڕووکاری پیسبوو بە ڤایرۆسدا بدات و پاشان دەستی لە ڕووخساری بدات.
ئایا بە خواردنی گۆشتی بەراز تووشی نەخۆشییەکە دەبیت؟
نەخێر، بە خواردنی گۆشتی بەراز یان هیچ بەرهەمێکی تری ئەو ئاژەڵەوە تووشی ئەم نەخۆشییە نابیت.
ئایا ڤاکسین لە کاتی دووگیانیدا سەلامەتە؟
بەڵێ، داتاكان ئاماژە بەوە دەکەن کە ڤاکسین بۆ ژنانی دووگیان سەلامەتە و دایک و کۆرپەکە دەپارێزێت، و ئەگەری ڕوودانی سکچوون زیاد ناکات.
بەرپرسیارییەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دەرمانی هیدرۆکسی کلۆرۆکین و کۆرۆنا؛ زانیاریی گرنگ
- پاراستنی کارمەندانی تەندروستی لە کۆرۆنا
- ماوەی سەرماخۆردن چەند ڕۆژە؟
- ئازاری قوڕگ لە وەرزی سەرماخۆردن و ئەنفلۆنزا
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
approved by: Medica Health team