ڤاکسینی ئینفلۆنزای وەرزی دەتوانێت توندی نیشانەکان و مەترسیی چوونە نەخۆشخانە کەم بکاتەوە و یارمەتی پاراستنی ئەو کەسانە بدات کە زیاتر لە مەترسیی ئاڵۆزی‌دان.
ڤاکسینی ئینفلۆنزای وەرزی چییە و چۆن کار دەکات؟
ئەم ڤاکسینە بە بەکارهێنانی ڤایرۆسی بێ‌کارکراو یان لاوازکراو دروست دەکرێت، واتە ناتوانێت ببێتە هۆی تووشبوون بە نەخۆشییەکە. زاناکان پێش دەستپێکردنی وەرز، ٣ یان ٤ جۆری ڤایرۆس دیاری دەکەن کە چاوەڕوان دەکرێت بڵاو ببنەوە؛ پاشان ڤاکسینەکە لەسەر ئەو بنەمایە دروست دەکرێت.
جۆرەکانی ڤاکسینی بەردەست جیاوازن:
- ڤاکسینی سێ‌جۆری: پاراستن لە دوو جۆری (A) و یەک جۆری (B) دابین دەکات.
- ڤاکسینی چوارجۆری: جۆرێکی دووەمی (B) زیاد دەکات بۆ فراوانکردنی مەودای پاراستن.
جۆرەکانی ڤاکسین و شێوازی بەکارهێنانیان
شێوازی پێدانی ڤاکسینی ئینفلۆنزا بەپێی جۆری ڤاکسین و دۆخی تەندروستی جیاوازە:
- ڤاکسینی بێ‌کارکراو: بە دەرزی لە ماسولکە دەدرێت و بۆ کەسانی تەمەنی ٦ مانگ و زیاتر گونجاوە.
- ڤاکسینی لاوازکراو: بە شێوەی سپرەی لووت بۆ کەسانی تەمەنی ٢ تا ٤٩ ساڵ بەردەستە و بۆ ژنانی دووگیان پێشنیار ناکرێت.
- ڤاکسینی نوێ‌دروستکراو: بۆ کەسانی تەمەنی ١٨ ساڵ و زیاترە.
کێ زیاتر پێویستی بە وەرگرتنی ڤاکسین هەیە؟
هەندێک گرووپ زیاتر لە مەترسیی کێشە تەندروستییەکان دان؛ بۆیە پێشنیار دەکرێت ڤاکسین وەربگرن، لەوانە:
- کەسانی بەساڵاچوو (٦٥ ساڵ و زیاتر).
- ژنانی دووگیان، منداڵان و منداڵانی شیرخۆری تەمەنیان لە ٦ مانگ زیاترە.
- ئەو کەسانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک شەکرە، نەخۆشیی دڵ، گورچیلە، جگەر و نەخۆشیی درێژخایەنی سییەکان.
- ئەو کەسانەی کەمبوونی بەرگریی جەستەیان هەیە یان دۆخی دەمار و مێشکیان هەیە، وەک سکەلەرۆزی فرەگۆشەیی.
- کارمەندانی بواری تەندروستی.
لە چ دۆخێکدا نابێت ڤاکسین وەربگیرێت؟
هەندێک دۆخ هەن کە تێیاندا دەبێت لە وەرگرتنی ڤاکسین خۆ بپارێزرێت یان وەرگرتنی دوا بخرێت:
- منداڵانی تەمەنیان کەمتر لە ٦ مانگە.
- ئەو کەسانەی هەستیاریی توندیان بەرامبەر پێکهاتەکانی ڤاکسین هەیە، وەک جێلاتین یان دژەزیندەکان.
- ئەو کەسانەی پێشینەی نەخۆشیی گیلەن‌بارییان هەیە و مەترسیی تووشبوونی توندیان بە ئینفلۆنزا نییە.
- ئەگەر تا هەبێت، دەبێت وەرگرتنی ڤاکسین دوا بخرێت؛ بەڵام ئەگەر نەخۆشیی ڕێگای هەناسەدان هەبێت و تا نەبێت، دەتوانرێت ڤاکسین وەربگیرێت.
- سەبارەت بە هەستیاریی هێلکە، ئەو کەسانەی هەستیارییەکی سووکیان هەیە دەتوانن ڤاکسین وەربگرن؛ بەڵام هەستیاریی توند پێویستی بە چاودێریی وردی پزیشکی هەیە.
کاریگەرییە لاوەکییەکان و ڕاسپاردەکان دوای ڤاکسین
کاریگەرییە لاوەکییەکانی ڤاکسین زۆرجار سووکن، وەک ئازار و ئاوسان لە شوێنی دەرزییەکە، سەرئێشە و ماندووبوونی گشتی. سپرەی لووتیش ڕەنگە ببێتە هۆی ئاوسانی لووت یان ئازاری قوڕگ.
بۆ دروستبوونی بەرگری، جەستە پێویستی بە ماوەی دوو هەفتە هەیە (یان بەپێی هەندێک سەرچاوە، ٥ تا ١٠ ڕۆژ). بۆیە لەم ماوەیەدا پێشنیار دەکرێت:
- بەردەوام دەست بشۆردرێت و پاک‌کەرەوە بەکاربهێنرێت.
- لە دەستدان لە ڕووخسار، لووت و دەم خۆ بپارێزرێت.
- لە شوێنە قەرەباڵغەکان دوور بکرێتەوە.
پرسیارە باوەکان
کاریگەرییە لاوەکییەکانی ڤاکسینی چوارجۆری چین؟
لەوانەیە ئازار لە شوێنی دەرزی، تای سووک و ئازاری ماسولکە دروست ببێت. ئەگەر سپرەی لووت بەکاربهێنرێت، ڕەنگە لووت بڕژێت، کۆکە یان سەرئێشە دروست ببێت.
ئایا پێشنیار دەکرێت هەموو ساڵێک ڤاکسینی ئینفلۆنزا وەربگیرێت؟
بەڵێ، پێشنیار دەکرێت هەموو ساڵێک وەربگیرێت، چونکە جۆرەکانی ڤایرۆس هەموو ساڵێک نوێ دەکرێنەوە بۆ دڵنیابوون لە کاریگەریی ڤاکسین دژی ئەو ڤایرۆسانەی چاوەڕوان دەکرێت لە هەر وەرزێکدا بڵاو ببنەوە.
ئایا ڤاکسین لە ئینفلۆنزای گەدە دەپارێزێت؟
نەخێر. ڤاکسین تەنها بۆ ڤایرۆسەکانی تووشکەری سیستەمی هەناسەدانە و لە ئاوسانی گەدە و ڕوودەکان کە ڤایرۆسی دیکە، وەک «نۆرۆ» و «ڕۆتا»، دەیبنە هۆکار، ناپارێزێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر دوای وەرگرتنی ڤاکسین نیشانەکانی هەستیاریی توند دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت، وەک:
- تەنگەنەفەسی.
- وەرەمی ئەنجیۆئیدی یان سەرگێژەی توند.
- ڕشانەوەی بەردەوام.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- تێستۆستیرۆن و ڤاکسینی ئەنفلوەنزا؛ وەڵامی بەرگری
- ئەنفلوەنزا و دووگیانی: مەترسی و خۆپاراستن
- نیشانەکانی ئەنفلۆنزای باڵندە و مەترسییەکانی
- نیشانەکانی ئەنفلۆنزا و چارەسەرەکەی
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team