ئەم ڕێنماییە لە دووگیانی تا چاودێریی تەندروستی منداڵ، خەوتنی سەلامەت و چارەسەرکردنی گاز و نەخۆشییە باوەکان زانیاری دەدات.
قۆناغەکانی دووگیانی و چاودێریی تەندروستی منداڵ
ئامادەبوون بۆ هاتنی منداڵ پێش دووگیانبوون دەست پێ دەکات. خواردنی ڤیتامینەکانی پێش لەدایکبوون ماددە کانیراڵی و ڤیتامینە پێویستەکان بۆ دووگیانییەکی تەندروست دابین دەکات. زۆربەی ئەو ژنانەی دوای تەمەنی ٣٥ ساڵی یان لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا دووگیان دەبن، هێشتا منداڵی تەندروستیان دەبێت.
ماوەی دووگیانی دابەش دەبێت بە سێ سێ‌ماوە:
- سێ‌ماوەی یەکەم: ئەم قۆناغەی سەرەتایی گەشەکردنی منداڵدانی و دەرکەوتنی نیشانە سەرەتاییەکانی دووگیانی لەخۆ دەگرێت. خۆراکی گونجاو بۆ گەشەکردنی کۆرپە زۆر گرنگە.
- سێ‌ماوەی دووەم (هەفتەکانی ١٣-٢٨): زۆرجار لەم قۆناغە ناوەڕاستەدا وزە زیاتر دەبێت. زیادبوونی کێشی باو لە نێوان هەفتەکانی ١٧ و ٢٠دا ٥-١٠ پاوندە.
- سێ‌ماوەی سێیەم (هەفتەکانی ٢٩-٤٠): منداڵدان بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان دەبێت و لە هەفتە کۆتاییەکاندا نزیکەی ٦ ئینچ لە سەرووی ناوکەوە دەگات. کۆی زیادبوونی کێش تا ئەم قۆناغە زۆرجار لە نێوان ٢١ و ٢٩ پاوندە. هەندێک ژن ئازاری برێکستۆن هیکس دەبینن، کە ئازاری «هەڵەی» منداڵبوونن.
منداڵبوون و لەدایکبوون
منداڵبوون پرۆسەیەکی سروشتییە کە لە سێ قۆناغ پێک دێت. لە یەکەم منداڵبووندا، ئەم پرۆسەیە بە گشتی لە نێوان ١٢ و ٢٤ کاتژمێر دەخایەنێت. هەرچەندە چاوەڕوانی ئازار دەکرێت، بڕی وردی ئازار لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە.
هەندێک لە ئاڵۆزییە باوەکان کە ڕەنگە ڕووبدەن:
- کەمخوێنی: حاڵەتە سووکەکان ئاسایین، بەڵام کەمخوێنیی توند ڕەنگە بەهۆی کەمبوونی ڤیتامین یان ئاسنەوە دروست ببێت.
- پێش‌ئاکلامپسیا: زۆرجار لە کۆتایی دووگیانیدا ڕوودەدات، بەڵام ڕەنگە زووتر یان دوای لەدایکبوونیش ڕووبدات.
- دابەشبوونی ماسولکەکانی سک (Diastasis recti): فراوانبوونی بۆشایی نێوان ماسولکەکانی لای چەپ و ڕاستی سکە.
خەوتن و سەلامەتیی کۆرپە
کۆرپەکان ڕۆژانە نزیکەی ٩ تا ١٢ کاتژمێر خەوتن، لەگەڵ خەوتنی کورت لە ڕۆژدا، پێویستیانە. ڕاهێنانی خەوتن ــ فێرکردنی منداڵ بۆ ئارامکردنەوەی خۆی و خەوتنی سەربەخۆ ــ بە گشتی لە تەمەنی ٤ تا ٩ مانگیدا پێشنیار دەکرێت.
ڕێنمایییەکانی خەوتنی سەلامەت
بۆ ڕێگریکردن لە کۆچی لەناکاوی کۆرپە (SIDS)، هەمیشە کۆرپەکە بە پشت بخەوێنە.
- دوورکەوتنەوە لە تاب: تابەکانی کۆرپە بۆ یاریکردنن، نەک بۆ خەوتن. خەوتن لە تابدا ڕەنگە ببێتە هۆی داخستنی ڕێگای هەناسەدان، برینداربوونی سەر یان خنکان.
- شوێنی خەوتن: هەرگیز مەهێڵە کۆرپەکە بەسەر سک یان لەسەر لا بخەوێت. کاتێک بەئاگایە، بە چاودێرییەوە خستنەسەر سک دەتوانێت یارمەتی هەرسکردن بدات.
چارەسەرکردنی گازی کۆرپە
گازی گیرخواردوو ڕەنگە ببێتە هۆی ئاوسان و گرژبوون. بۆ یارمەتیدان:
- دوای شیرخواردن، نزیکەی ٣٠ خولەک کۆرپەکە بە شێوەی ڕاست ڕابگرە.
- بەردەوام و پێش کاتی خەوتن، هەوای کۆرپەکە دەربهێنە.
- لە شیرپێدانی زۆر دووربکەوە و ئەگەر پێویست بوو، بوتڵی جیاواز تاقی بکەرەوە.
نەخۆشییە باوەکانی کۆرپە
کۆرپەکان لە یەکەم ساڵی ژیانیاندا ڕەنگە هەشت جار یان زیاتر سەرما بخۆن، بەهۆی ئەوەی سیستەمی بەرگریی جەستەیان هێشتا گەشە دەکات. نیشانەکان بریتین لە لووتی ئاوساو یان پڕ لە شلە، کۆکە، تا و ماندووبوون.
چارەسەر و سووککردنەوەی نیشانەکان:
- شلەمەنی: شیردانی زیاد بکە یان پێدیاڵایت بدە. بۆ کۆرپەی تەمەنی زیاتر لە ٦ مانگ، ئاو دروستە.
- گرفتەکانی هەناسەدان: محلولی ئاوی خوێ و ئامێری مەکیشین بەکاربهێنە بۆ پاککردنەوەی موخاط. ئامێری شێدارکەری هەوای ساردیش دەتوانێت یارمەتیدەر بێت.
- دەرمان: بۆ کەمکردنەوەی تا، ئەسیتامینۆفین یان ئیبۆپرۆفین دەتوانرێت بۆ کۆرپەی تەمەنی زیاتر لە ٦ مانگ بەکاربهێنرێت. هەرگیز ئاسپیرین بەکارمەهێنە، چونکە ڕەنگە ببێتە هۆی نەخۆشیی ڕای. FDA پێشنیار دەکات دەرمانی بێ پێویستی بە ڕەچەتەی پزیشکی بۆ کۆکە و سەرما بۆ منداڵانی خوار ٤ ساڵ بەکارنەهێنرێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا شوێنی خەوتن کاریگەری لە گازی کۆرپە دەکات؟
پاڵکەوتن ڕەنگە ببێتە هۆی ئەوەی هەوا زیاتر بچێتە قوڵایی سیستەمی هەرسکردنەوە، کە دەتوانێت گازی زیاد بکات. بە هەر حاڵ، سەلامەتترین شوێنی خەوتن هەمیشە لەسەر پشتە.
چۆن گازی کۆرپە سووک بکەمەوە؟
دەتوانیت گاز سووک بکەیتەوە بەوەی بەردەوام هەوای کۆرپەکە دەربهێنیت، بە جووڵەی ئارامکەرەوە یارمەتی بدەیت، یان دوای خواردن بۆ نیو کاتژمێر بە شێوەی ڕاست ڕایبگریت.
چۆن بزانم کۆرپەکەم گازی هەیە؟
گازی کۆرپە بە هەستی ئازارناک ناسراوە کە لە گازی گیرخواردوو لە ڕێگای هەرسکردندا دروست دەبێت و زۆرجار دوای خواردن دەبێتە هۆی ئاوسان و گرژبوون.
هۆکاری گاز لە کۆرپەدا چییە؟
زۆرجار دوای خواردنی کۆرپە، گاز لە سیستەمی هەرسکردندا کۆدەبێتەوە.
کەی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکەین
ئەگەر ئەمانەی خوارەوەت بینی، پەیوەندی بە دابینکەری چاودێریی تەندروستییەوە بکە:
- کەمخوێنیی توند لە ماوەی دووگیانیدا.
- نیشانەکانی پێش‌ئاکلامپسیا.
- کۆرپەیەک کە سەرمای خواردووە و تاوەکەی بەرزە یان بە توندی هەناسەدان بۆی قورسە.
- گازی بەردەوام کە بە دەرهێنانی هەوا یان ڕاگرتن بە شێوەی ڕاست باش نابێت.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکیی پیشەیی نییە. بۆ هەر نیگەرانییەکی پزیشکی، هەمیشە ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هەڵوەرینی پێستی منداڵ: هۆکار و چاودێری
- تاوی سوور؛ نیشانە، چارەسەر و ڕێگریکردن
- خواردنی تەندروست بۆ هەرزەکاران و بنەماکانی
- تایم ئاوت بۆ منداڵ: سوود و شێوازی بەکارهێنان
- زیاتر دەربارەی ساوا و تازە لەدایکبووان
Photo: Liane Metzler, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team