ڕۆیشتن لە کاتی خەودا کاتێک ڕوودەدات کە کەسێک لە خەودا هەڵدەستێت و دەگەڕێت؛ ئەم دۆخە لە منداڵاندا زیاترە و زۆرجار لە تەمەنی هەرزەکاریدا ون دەبێت.
ڕۆیشتن لە کاتی خەودا چییە و نیشانەکانی چین؟
ئەم ناڕێکییە لە جۆری «پاراسۆمنیا»یە و لە قووڵترین قۆناغی خەوی بێ‌جووڵەی چاو (N3)دا دەردەکەوێت. هێرشەکان زۆرجار یەک یان دوو کاتژمێر دوای خەوتن دەست پێدەکەن و ڕەنگە چەند خولەکێک یان زیاتر بخایەنن.
نیشانە و چالاکییەکانی ئەم دۆخە جۆراوجۆرن، لەوانە:
- لە جێگا هەڵدەستن و بە چاوە کراوە و سەیری جێگیرەوە دەگەڕێن.
- هەستانەوەیان سەختە یان وەڵامی دەوروبەریان نادەنەوە.
- ئەنجامدانی کارە ڕۆتینییەکان، وەک قسەکردن، خواردن یان جل لەبەرکردن.
- لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، کەسەکە ڕەنگە ڕەفتاری نائاسایی بکات؛ وەک لێخوڕینی ئۆتۆمبێل، دەرچوون لە ماڵ یان میزکردن لە شوێنی ناتەواو.
- دوای هەستانەوە بۆ ماوەیەکی کورت سەرلێشێواو دەبن و بەیانییەکەی هێرشەکەیان بیر نایەتەوە.
هۆکارەکان و فاکتەرەکانی مەترسیی ڕۆیشتن لە خەودا
هۆکارەکانی ئەم دۆخە جۆراوجۆرن، لە گرنگترینیان:
- فاکتەرەکانی شێوازی ژیان: فشار، تا، ناڕێکیی کاتی خەوتن یان کەمبوونی ژمارەی کاتژمێرەکانی خەو.
- دۆخە تەندروستییە بنەڕەتییەکان: وەک سندرۆمی نائارامی لاق، نەخۆشیی گەڕانەوەی ترشیی گەدە بۆ مری و ناڕێکییەکانی هەناسەدان لە خەودا، وەک «وەستانی هەناسەدانی خەوی ڕێگر».
- دەرمان و ماددەکان: هەندێک دەرمانی خەوتێنەر، ئارامکەرەوە، دەرمانی تەندروستی دەروونی یان بەکارهێنانی کحول.
- فاکتەرە بۆماوەییەکان: ئەگەر یەکێک لە دایک‌وباوک یان هەردووکیان مێژووی ئەم ناڕێکییەیان هەبێت، ئەگەری تووشبوون زیاد دەبێت.
دەستنیشانکردن و چارەسەری دۆخەکە
دەستنیشانکردن پشت بە پێداچوونەوە بە مێژووی نەخۆشی و پشکنینی جەستەیی دەبەستێت، بۆ ئەوەی هێرشە شەوانەکانی سەرەتا یان هێرشەکانی پانیک لاببرێن. پزیشک ڕەنگە «تۆمارکردنی خەو» لە تاقیگەیەکی تایبەتدا داوا بکات، بۆ چاودێریکردنی شەپۆلەکانی مێشک، خێرایی لێدانی دڵ، ئاستی ئۆکسجین و جووڵەکانی چاو و لاق.
سەبارەت بە چارەسەر، لە حاڵەتەکانی کە بە دەگمەن ڕوودەدەن پێویست بە چارەسەر نییە؛ بەڵام ئەگەر هێرشەکان دووبارە ببنەوە یان ببنە هۆی برینداربوون، چارەسەرەکە ڕەنگە ئەمانە بگرێتەوە:
- دەستێوەردانە ڕەفتارییەکان: وەک «هەستاندنی پێشوەختە» (هەستاندنی کەسەکە ١٥ خولەک پێش کاتی چاوەڕوانکراوی هێرشەکە)، یان فێربوونی خەوتاندنی مێگناتیسیی خۆیی.
- چارەسەری دەرمانی: بەکارهێنانی هەندێک دەرمانی دژەخەمۆکی یان بنزۆدیازەپین بۆ کەمکردنەوەی چالاکیی سیستەمی دەمار.
- پشتگیریی دەروونی: ڕێنماییی دەروونی بۆ کەمکردنەوەی فشار و باشترکردنی کوالێتی خەو.
ڕێنمایی ماڵانە بۆ زیادکردنی سەلامەتی
ئەگەر تۆ یان منداڵەکەت تووشی ئەم دۆخە بوون، دەتوانن ئەمانە جێبەجێ بکەن:
- پاراستنی ژینگە: داخستنی تەواوی پەنجەرەکان و دەرگاکانی دەرەوە، دوورخستنەوەی شتە تیژەکان و وایە کارەباییەکان، و خۆبواردن لە بەکارهێنانی جێگای دوو نهۆم بۆ منداڵان.
- باشترکردنی کوالێتی خەو: دڵنیابوون لەوەی شەوانە لانیکەم ٧ کاتژمێر دەخەون و پابەندبوون بە ڕۆتینێکی ئارامبەخش پێش خەوتن، وەک خوێندنەوە یان خۆشۆردن بە ئاوی گەرم.
- مامەڵەکردن لەگەڵ هێرشەکە: بە نەرمی کەسەکە بگەڕێننەوە بۆ جێگاکەی، بێ ئەوەی پێویست بێت لە خەو هەڵیبستن؛ بۆ ئەوەی سەرلێشێواوی نەکەن.
- چاودێریکردنی شێوازەکان: کاتی ڕوودانی هێرشەکان تۆمار بکەن بۆ دیاریکردنی کاتی هەستاندنی پێشوەختە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە حاڵەتەکانی خوارەوە پێشنیار دەکرێت ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی چاودێریی تەندروستی بکرێت:
- دووبارەبوونەوەی هێرشەکان (زیاتر لە جارێک تا دوو جار لە هەفتەیەکدا، یان چەند جارێک لە شەوێکدا).
- ڕوودانی ڕەفتاری مەترسیدار کە دەبێتە هۆی برینداربوونی کەسەکە یان کەسانی تر.
- کاریگەریی دۆخەکە لەسەر ئەنجامدانی کار یان خوێندن، یان بوونە هۆی ماندووبوونی زۆر لە ڕۆژدا.
- دەستپێکردنی دۆخەکە بۆ یەکەم جار لە تەمەنی پێگەیشتندا، یان بەردەوامبوونی لای منداڵان دوای تەمەنی هەرزەکاری.
پرسیارە باوەکان
ئایا هەستاندنی کەسێک لە کاتی ڕۆیشتن لە خەودا مەترسیدارە؟
مەترسیدار نییە، بەڵام ڕەنگە بۆ کەسەکە ناخۆش بێت و وای لێبکات سەرلێشێواو و ئاڵۆز بێت.
ئایا ڕۆیشتن لە خەودا خۆی بەخۆی لەناو دەچێت؟
بەڵێ، منداڵان زۆرجار تا ساڵانی هەرزەکاری لەم دۆخە ڕزگار دەبن.
تۆمارکردنی خەو چۆن یارمەتیی دەستنیشانکردن دەدات؟
سێنسەر بەکاردەهێنێت بۆ تۆمارکردنی شەپۆلەکانی مێشک، هەناسەدان و جووڵەکانی جەستە؛ ڕەنگە تۆمارکردنی ڤیدیۆییش لەخۆبگرێت بۆ تۆمارکردنی ڕەفتار لە ماوەی خولەکانی خەودا.
بەرپرسیاریەتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژگرتن لە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کەمی ئاسن و خەو: پەیوەندیی نێوانیان
- ئۆرتۆسۆمنیا و بەدواداچوونی خەوی تەواو
- خوێ لە میزدا و کاریگەری خوێ لەسەر خەو
- دۆزی مەلاتۆنین: بڕی گونجاو بۆ خەوتن
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team