ئەم بابەتە باس لە ڕۆیشتن لە خەودا، هۆکار و نیشانەکانی دەکات و ڕێگاکانی پاراستنی کەسی تووشبوو و دابینکردنی ژینگەیەکی سەلامەتی خەوتن ڕوون دەکاتەوە.
ڕۆیشتن لە خەودا چییە؟
بە زاراوەی زانستی پێی دەوترێت خەوڕەوی، و ئەو دۆخەیە کە زۆرجار لە قۆناغەکانی خەوی قووڵدا ڕوودەدات؛ کەسەکە دەجووڵێت یان هەڵسوکەوتی نامۆ دەکات. ئەگەری ڕوودانی ئەم دۆخە لە کاتی بێبەشبوون لە خەو بۆ ماوەیەک زیاد دەبێت.
لەو قۆناغەدا زەحمەتە کەسەکە لە خەو هەڵبێت، هەروەها دوای بەئاگابوونەوە بیر ناکەوێتەوە چی کردووە. باوە کە چالاکییەکانی دیکە وەک بازدان، قسەکردن یان پێکەنین لەگەڵی ڕووبدەن. بە پێچەوانەی هەندێک باوەڕ، لە هەندێک کاتدا پێویست دەبێت کەسەکە لە خەو هەڵبێندرێت بۆ خۆپاراستن لە مەترسییەکانی کە ڕەنگە ژیانی بخەنە مەترسییەوە.
ڕێژەی خەوڕەوی و ئەو کەسانەی زیاتر تووشی دەبن
ڕێژەی خەوڕەوی لە نێوان ١% و ١٥%ی دانیشتوواندایە. ئەم دۆخە لە تەمەنی منداڵیدا بە ئاشکرایی دەردەکەوێت و لە تەمەنی سێ تا حەوت ساڵیدا دەگاتە لوتکە.
هەندێک هۆکار ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن، لەوانە:
- هۆکارە وەراثییەکان: ئەم ناڕێکییە لە خێزانەکاندا باوە؛ ئەگەر منداڵێک تووشی ببێت، ئەگەری تووشبوونی برا یان خوشکەکەی زیاترە.
- کێشەکانی خەو: خەوڕەوی لە منداڵاندا زیاتر لەو منداڵانەدا ڕوودەدات کە شەوانە میز دەکەن یان ناڕێکییەکی دیکەی خەویان هەیە.
- دۆخی دەروونی و هەڵسوکەوتی: دووبارەبوونەوەی ئەم دۆخە لە کەسانی تووشی نیگەرانی و فشار زیاترە، هەروەها لە کەسانێک کە زۆر کحول دەخۆنەوە.
نیشانەکانی خەوڕەوی
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا کەسەکە تەنها دەڕوات و بە ئارامی دەگەڕێتەوە سەر جێخەوەکەی. بەڵام لە کەمینەیەک لە کەسانی تووشبوودا، نیشانەکانی خەوڕەوی دەتوانن توندتر بن، وەک:
- هاوارکردن یان هەڵسوکەوتی توندوتیژانە.
- ئەنجامدانی کارێکی ناشیاو (وەک میزکردن لە ناو دۆڵابەکەی جل).
- هەوڵدان بۆ هێرشکردنە سەر ئەو کەسەی هەوڵ دەدات لە خەوی هەڵیبێنێت.
- زەحمەتییەکی زۆر لە هەڵبوون لە خەو و بیرنەکەوتنەوەی ڕووداوەکان دواتر.
ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵ خەوڕەوی
چارەسەری پزیشکیی دیاریکراو بۆ ئەم دۆخە نییە، بەڵام دەتوانرێت بەمانە دووبارەبوونەوەی کەم بکرێتەوە:
- ڕێکخستنی خەو: پابەندبوون بە کاتژمێری خەوی پێویست و خۆپاراستن لە شەونووڕەوی.
- بەڕێوەبردنی فشار: دوورکەوتنەوە لە فشار، چونکە هۆشی ناهۆشیار ڕەنگە فشارەکە لە ڕێگەی هەڵسوکەوتی توندوتیژانە یان ڕۆیشتن لە کاتی خەودا دەرببڕێت.
- خۆپاراستن لە کحول: بەهۆی کاریگەرییە نەرێنییەکەی لەسەر مێشک.
بۆ گونجان لەگەڵ ئەم ناڕێکییە، پێشنیار دەکرێت ژووری خەو بپارێزرێت و دەرگاکانی ماڵ بە باشی دابخرێن. ئەگەر کەسە تووشبووەکە منداڵ بێت، پێویستە دایک و باوک هەستیارییەکانی لەبەرچاو بگرن و وای لێ نەکەن هەست بکات هەڵسوکەوتەکەی ترسناک یان نائاساییە.
پرسیارە باوەکان
ڕۆیشتن لە خەودا چییە؟
ناڕێکییەکە لە قۆناغی خەوی قووڵدا ڕوودەدات و وای لە کەسەکە دەکات بەبێ ئاگایی بڕوات یان کردارێکی نامۆ ئەنجام بدات.
هۆکاری خەوڕەوی لە منداڵاندا چییە؟
زۆرجار پەیوەندی بە هۆکارە وەراثییەکان، هەبوونی کێشەی خەو یان شەوانە میزکردنەوە هەیە.
چارەسەری خەوڕەوی چییە؟
چارەسەری دیاریکراوی نییە، بەڵام بۆ کەمکردنەوەی ڕوودانی پێشنیار دەکرێت کاتژمێری خەو ڕێکبخرێت، لە فشار دوور بکرێتەوە و کحول نەخورێتەوە.
نیشانەکانی خەوڕەوی چین؟
نیشانەکان بریتین لە ڕۆیشتن بەبێ ئاگایی، زەحمەتی لە هەڵبوون لە خەو و بیرنەکەوتنەوەی ڕووداوەکان؛ لە هەندێک حاڵەتی کەمدا ڕەنگە هاوارکردن یان توندوتیژییش ڕووبدات.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر کەسەکە لە ئەنجامی ئەم نۆبەتانەدا خۆی یان کەسانی دیکە بریندار بکات، پێویستە دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەون‌نەبردن دوای کۆرۆنا لە حاڵەتە سووکەکاندا
- ١١ ئامۆژگاری بۆ خەوتنی باشتر لە شەودا
- پۆتاسیۆم لە ئێوارەدا و بێخەوی: توێژینەوە
- ڕێکخستنی خەوتن دوای ڕەمەزان: ڕێنمایی کرداری
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team