ئەم وتارە ڕاستیی خەوی ٨ کاتژمێر دەخاتەڕوو و پێویستیی زیستیی مێژوویی لەگەڵ ڕاسپاردە تەندروستییەکانی ئێستا بۆ تەمەنە جیاوازەکان بەراورد دەکات.
ڕاستیی خەوی ٨ کاتژمێر چییە؟
لە کۆمەڵگاکاندا باوەڕێک هەبووە کە مرۆڤ دەبێت هەشت کاتژمێر بەردەوام بخەوێت، بەڵام هەندێک توێژینەوەی مێژوویی و زانستی ئاماژە بە شێوازی جیاواز دەکەن. مێژوونووس ڕۆجەر ئەکیرچ، بە پشتبەستن بە توێژینەوەی سەدان سەرچاوە وەک ڕۆژنامە و کتێبی پزیشکی، دۆزییەوە کە مرۆڤەکانی ڕابردوو شێوازی «خەوی پارچەپارچە»یان پەیڕەو دەکرد.
ئەم شێوازە لە دوو پارچە پێکدەھات:
- خەوی یەکەم: دوای دوو کاتژمێر لە خۆرئاوابوون دەستی پێدەکرد.
- ماوەی بەئاگایی: بۆ یەک یان دوو کاتژمێر بەردەوام دەبوو؛ خەڵک ئەو کاتەیان بە نوێژکردن، نووسین یان پەیوەندیکردن لەگەڵ خێزاندا بەسەر دەبرد.
- خەوی دووەم: پارچەی دووەمی خەو بوو کە ماوەی پشوودان تەواو دەکرد.
باوەڕ وایە دەرکەوتنی ڕووناکیی شەقام لە شارەکانی وەک پاریس و لەندەن لە سەدەی حەڤدەهەم، لەگەڵ شۆڕشی پیشەسازی، بووە هۆی ئەوەی ئەم عادەتە هێواش هێواش لەناو بچێت و بیرۆکەی خەوی بەردەوام ببێتە شێوازی باو. هەندێک پسپۆڕ پێیان وایە بێخەویی کە هەندێک کەس ئەمڕۆ تووشی دەبن، لەوانەیە بەهۆی هەوڵدان بێت بۆ ناچارکردنی جەستە بە خەوی بەردەوام، لە کاتێکدا جەستە بە زیست‌شێوە بۆ خەوی پارچەپارچە ئاراستەیە.
ژمارەی کاتژمێری خەوی پێشنیارکراو بەپێی تەمەن
پێویستیی جەستە بە خەو بەپێی قۆناغی تەمەن دەگۆڕێت؛ ئەمانە ڕێنمایییە گشتییەکانن:
- تازە لەدایکبووان (٠-٣ مانگ): لە ١٤ بۆ ١٧ کاتژمێر.
- ساواکان (٤-١٢ مانگ): لە ١٢ بۆ ١٦ کاتژمێر.
- منداڵانی بچووک (١-٢ ساڵ): لە ١١ بۆ ١٤ کاتژمێر.
- قۆناغی پێش قوتابخانە (٣-٥ ساڵ): لە ١٠ بۆ ١٣ کاتژمێر.
- قوتابیانی قوتابخانە (٦-١٢ ساڵ): لە ٩ بۆ ١٢ کاتژمێر.
- هەرزەکاران (١٣-١٨ ساڵ): لە ٨ بۆ ١٠ کاتژمێر.
- گەورەساڵان (١٨ ساڵ و زیاتر): ٧ کاتژمێر یان زیاتر.
هۆکارە کاریگەرەکان لەسەر ماوە و کوالێتیی خەو
تەنها ژمارەی کاتژمێرەکان گرنگ نین؛ هۆکاری دیکەش هەن کە پێویستیی جەستە دیاری دەکەن:
- جینەکان: کەمتر لە ٣%ی مرۆڤەکان جینێکی دەگمەن هەیە کە ڕێگەیان پێدەدات تەنها دوای ٦ کاتژمێر خەو بە کارامەیی کار بکەن.
- دۆخی تەندروستی: کاتێک جەستە تووشی ئەنفلۆنزا یان سەرماخواردن دەبێت، بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە پێویستی بە کاتژمێری خەوی زیاترە.
- دووگیانی: گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان کاریگەری لەسەر کوالێتیی خەو دادەنێن و پێویستی بە پشوودان زیاد دەکەن.
- شێوازی ژیان و ژینگە: وەرزشکاران و ئەوانەی پیشەی قورس دەکەن، پێویستیان بە خەوی زیاترە؛ لە بەرامبەردا دەنگ و ڕووناکی کاریگەریی نەرێنی لەسەر کوالێتیی خەو دادەنێن.
مەترسییەکانی کەمی خەو و نیشانەکانی
خەوتنی بەردەوام بۆ ماوەی کورت دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی تەندروستی، لەوانە زیادبوونی کێش، بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، شەکرە و خەمۆکی. هەروەها توێژینەوەیەک ئاماژەی بەوە کردووە کە لە کەسانی ناوەڕاست‌تەمەن و بەساڵاچوودا، ئەوانەی ڕۆژانە کەمتر لە ٦ کاتژمێر دەخەون، لەوانەیە ئەگەری تووشبوونیان بە جەڵتەی مێشک زیاد بێت، بە تایبەتی ئەوانەی کێشی ئاساییان هەیە.
لە نیشانەکانی کەمی خەو:
- ڕۆژانە بێ مەبەست بۆ ماوەیەکی کورت خەوتن.
- کاتی لەخەستنان هەستکردن بە ماندوویی زۆر.
- خەوتن لە کەمتر لە ٥ خولەکدا، هەرکە پاڵ دەکەویت.
چۆن بۆ ماوەیەکی کەم بخەویت و بە چالاکی لە خەو هەستیتەوە؟
ئەگەر بۆ ماوەیەکی کاتی ناچاریت کاتژمێرەکانی خەوت کەم بکەیتەوە، دەتوانیت بۆ باشترکردنی کوالێتیی خەو ئەمانە پەیڕەو بکەیت:
- ئامادەکردنی ژینگە: لە تاریکیی تەواودا بخەوە، ژوورەکە فێنک بکەوە (لە نێوان ١٥-٢٠ پلەی سەدی) و دەنگ کەم بکەرەوە.
- عادەتە خۆراکییەکان: پێش خەوتن کافایین و خواردنی چەور کەم بکەرەوە و لە کحول دوور بکەوە، چونکە دەبێتە هۆی پارچەپارچەبوونی خەو.
- ڕەفتار پێش خەوتن: یەک کاتژمێر پێش خەوتن ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان دابخە بۆ دوورکەوتنەوە لە ڕووناکیی شین، و ڕاهێنانی سووک بکە یان بە ئاوی گەرم خۆت بشۆ.
- ڕێکاری هەستانەوە: دەستبەجێ لە جێخەو هەستە، ژوورەکە ڕووناک بکەوە و بە ئاوی سارد خۆت بشۆ بۆ زیادکردنی چاڵاکی.
پرسیارە باوەکان
بۆ تەندروستیی باش چەند کاتژمێر خەو پێویستە؟
بەپێی تەمەن دەگۆڕێت؛ منداڵ و ساوا پێویستیان بە کاتژمێری زۆری خەوە و دەکرێت بگاتە ١٧ کاتژمێر، بەڵام گەورەساڵان بۆ پاراستنی تەندروستیی جەستەیی و دەروونی پێویستیان بە ٧ کاتژمێر یان زیاترە.
چۆن بۆ ماوەیەکی کەم بخەویت و بە چالاکی لە خەو هەستیتەوە؟
بە باشترکردنی کوالێتیی خەو، لە ڕێگەی جێگیرکردنی کاتی خەوتن، دوورکەوتنەوە لە شاشەکان پێش خەوتن، دڵنیابوون لە تاریکی و فێنکی ژینگەکە، و زوو هەستان لە جێخەو دوای بێداربوون.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیگەرانیت لەبارەی بڕی خەوی خۆت یان منداڵەکەت هەیە، یان تووشی کێشەی بەردەوام وەک بێخەویی یان وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەودا دەبیت، ڕاوێژ لەگەڵ پزیشک بکە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ بۆ دەستنیشانکردنی دۆخی تەندروستی یان دیاریکردنی چارەسەری گونجاو ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- زۆرخەوی: نیشانەکان، هۆکارەکان و چارەسەر
- ئامێری نەمکەرەوە و خەو: ڕێنمایی بەکارهێنان
- ژێلی بیلدر بۆ عادەتی خەوی باشتر
- هەمان کات هەڵسان بۆ خەوی باشتر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team