چەندایەتی و چۆنایەتیی خەو ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر تەندروستیی سیستەمی سووڕانی خوێن هەیە؛ تێکچوونی درێژخایەنی خەو مەترسیی جەڵتەی دڵ و مێشک زیاد دەکات.
پەیوەندیی چەندایەتی و چۆنایەتیی خەو بە نەخۆشییەکانی دڵەوە
ماوە و کوالیتیی خەو پەیوەندییان بە ئاستی مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانەوە هەیە. خەوی ئاسایی ئەوەیە کە لە نێوان ٧ تا ٨ کاتژمێردا بێت؛ خەوی کورت ئەوەیە کە ٦ کاتژمێر یان کەمتر بێت، و خەوی درێژ ئەوەیە کە ٩ کاتژمێر یان زیاتر بێت.
ئامارەکان جیاوازیی مەترسییەکان بەپێی ئەمانە دەردەخەن:
- ئەو کەسانەی خەوی کورت دەکەن، ١٥% مەترسیی زیاتر بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان و ٢٣% مەترسیی زیاتر بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵی تاجییان هەیە، بە بەراورد بەوانەی خەوی ئاسایی دەکەن.
- کاتێک ماوەی کورت و کوالیتیی خراپی خەو پێکەوە کۆدەبنەوە، مەترسیی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان دەگاتە ٦٥% و مەترسیی نەخۆشییەکانی شەریانە تاجییەکان دەگاتە ٨٥%.
چۆن بزانیت کوالیتیی خەوت باشە؟
کوالیتیی خەو پشت بە ئەزموونی کەسیی تاک دەبەستێت، و نیشانەیەک هەن کە خەوی باش یان خراپ دەردەخەن:
نیشانەکانی خەوی باش:
- لە ماوەی ٣٠ خولەک یان کەمتر خەوتن.
- شەو تەنها یەک جار بە خەبەر هاتنەوە، بۆ ماوەیەک کە لە ٥ خولەک زیاتر نەبێت.
- ٨٥% یان زیاتر لەو کاتەی لە جێگا بەسەردەبرێت، بە خەو بێت.
- کۆی کاتی بەخەبەربوون لە شەودا لە ٢٠ خولەک زیاتر نەبێت.
نیشانەکانی خەوی خراپ:
- دوای چوونە جێگا، زیاتر لە کاتژمێرێک خایەنێت تا خەوتن.
- شەو ٤ جار یان زیاتر بە خەبەر هاتنەوە.
- خەوتن بۆ کەمتر لە ٧٤%ی کۆی کاتی بەسەربردوو لە جێگا.
- ماوەی بەخەبەربوون لە شەودا بگاتە ٤١ خولەک یان زیاتر.
ڕێگاکانی باشترکردنی کوالیتیی خەو
بە گۆڕانکارییە سادەکان لە شێوازی ژیاندا دەتوانرێت خەو باشتر بکرێت:
- خووی ڕۆژانە: لە کاتە درەنگەکانی ڕۆژدا خۆت لە خواردنەوەی کافایین‌دار بپارێزە و پێش خەوتن تەلەفزیۆن مەبینە.
- چالاکیی جەستەیی: چالاکیی جەستەیی لە ماڵەوە و چالاکیی جەستەیی لە کاتی بەتاڵیدا یارمەتیی ژنان دەدات، بە تایبەتی ژنانی تەمەنی پچڕانی مانگانە، بۆ کەمکردنەوەی تێکچوونی خەو و زیادکردنی ئاسوودەیی خەو.
- بەڕێوەبردنی کێش: لەدەستدانی چەوریی سک بەهۆی ڕێژیمی خۆراک و وەرزشەوە، کوالیتیی خەو لای ئەو کەسانەی زۆر قەڵەون بە ڕێژەی ٢٠% باشتر دەکات.
پشکنینی نەرمونیانی شەریانەکان و پێشگیری
جگە لە خەو، پشکنینی بەردەوام یارمەتیی پێشبینیکردنی مەترسیی لەختەی خوێن دەدات. ئامێری pOpmètre بۆ پێوانەکردنی خێرایی شەپۆلی لێدانی خوێن بەکاردێت، بۆ دیاریکردنی ئاستی سەختبوونی شەریانەکان و نەرمونیانی شەریانی ئەبهەر. ئەم پێوانەیە لە پێوانەکردنی شەکر، کۆلێسترۆڵ و پەستانی خوێن وردترە بۆ پێشبینیکردنی جەڵتەی دڵ و مێشک. پێشنیار دەکرێت ساڵانە بۆ ئەوانەی تەمەنیان لە ١٥ ساڵ زیاترە، یان لە تەمەنی ١٠ ساڵییەوە بۆ ئەوانەی مێژووی خێزانیی نەخۆشیی دڵیان هەیە، ئەنجام بدرێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەتوانرێت چۆنایەتیی خەو بپێورێت؟
بەڵێ، بەڵام ئاسان نییە، چونکە ئەزموونێکی کەسییە. هەڵسەنگاندنەکە بەپێی چوار توخم دەکرێت: چەندایەتی، چۆنایەتی، کات‌بەندی و دۆخی دەروونی. سەرەڕای بوونی ئامێری چاودێریی مچ، وردییان لە گونجاندنی ئەنجامەکان لەگەڵ تێگەیشتنی کەس لە خەوی خۆیدا، لەوانەیە مامناوەند بێت.
مەترسییەکانی تێکچوونی درێژخایەنی خەو چین؟
ئەم تێکچوونانە ئەگەری بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، ناڕێکیی لێدانی دڵ، جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشک زیاد دەکەن.
لەدەستدانی کێش چۆن کاریگەری لەسەر خەو دەکات؟
توێژینەوەکان سەلماندوویانە کە لەدەستدانی ١٥%ی چەوریی سک بەهۆی ڕێژیمی خۆراک و وەرزشەوە، لای ئەو کەسانەی قەڵەون دەبێتە هۆی باشبوونێکی بەرچاوی کوالیتیی خەو.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- هەستکردنی بەردەوام بە ماندووبوونی گشتی یان خەواڵوویی زۆر، سەرەڕای خەوتن.
- دووبارەبوونەوەی بەخەبەربوونەوەی شەوانە بە شێوەیەک کە کاریگەری لەسەر چالاکیی ڕۆژانە دابنێت.
- بوونی مێژووی خێزانیی جەڵتەی دڵ یان سەختبوونی شەریانەکان.
- دەرکەوتنی نیشانە جووڵەیی و ڕەگەییە پەیوەستەکان بە پچڕانی مانگانە، کە کاریگەری لەسەر خەو دادەنێن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەو و تەندروستی دڵ | ڕێکخراوی دڵ پشتڕاستی دەکاتەوە
- کەمبوونەوەی هەناسە لە خەودا؛ نیشانە و چارەسەر
- کۆرۆنا و خەو: کاریگەریی پەتاکە لەسەر خەو
- هۆکاری لەرزینی شەوانە و ڕێگای کەمکردنەوە
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team