چاوەکان ئاوێنەی تەندروستین؛ گۆڕانکارییەکانیان دەتوانن ئاماژە بە کێشەیەکی سادە یان نەخۆشییەکی ئاڵۆزی جەستە بکەن کە پشکنینی وردی دەوێت.
چاو چۆن لە دۆزینەوەی نەخۆشییەکاندا یارمەتیدەرە؟
پزیشکان لە پشکنینی بینایی بۆ دۆزینەوەی نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی نەخۆشیی جۆراوجۆری جەستە سوود وەردەگرن. ئەمانە هەندێکن لە نەخۆشییەکان کە پشکنینی چاو دەیانخاتەڕوو:
- نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان: دەرکەوتنی خاڵی سووری دووبارەبووەوە لە سپیی چاوەکاندا دەتوانێت نیشانەی بەرزبوونەوەی فشاری خوێن بێت؛ هەروەها هەبوونی بازنەیەکی سپیی شیری لە دەوری پێوەکەدا دەتوانێت ئاماژە بە بەرزبوونەوەی کۆلێسترۆڵ بکات.
- ناڕێکییە ژێنی و بەرگرییەکانی جەستە: لە نەخۆشیی ویلسۆندا بازنەیەکی مسی لە دەوری چاوەکە دەردەکەوێت؛ نەخۆشیی بەرگریی شۆگرنیش دەبێتە هۆی وشکیی زۆری چاو و دەم.
- نەخۆشییەکانی مێشک و دەمار: پشکنینی بینایی دەتوانێت لە ڕێگەی لەدەستدانی لەناکاوی بەشێک لە بینینەوە نیشانەکانی سکته‌ی مێشک بدۆزێتەوە؛ هەروەها دەکرێت سکڵێرۆزی فرەگۆڵەیی ئاشکرا بکات، کە بە تەم‌گرتنی بینین و ئاوسانی دەمی بینین دەست پێدەکات.
- شەکرە: شەکرە دەتوانێت بەهۆی کۆبوونەوەی گلوکۆز لە ناو لەنسدا ببێتە هۆی تەم‌گرتنی بینین، یان ببێتە هۆی ڕیتینۆپاتی و زیانی خوێنبەرەکان.
هۆکارە باوەکانی سووربوونی چاو و ئاوسان
هۆکاری گۆڕانی ڕەنگ یان ئاوسانی چاو جۆراوجۆرە، لەوانە:
- تووشبوونی ڤایرۆسی: ڤایرۆسی هێرپێسی تا دەتوانێت ببێتە هۆی ئاوسانی چاو، لەگەڵ ئازاری لێدەر و هەستیاری بە ڕووناکی.
- ئاوسانی پێوە: بە شێوەی سووربوونێکی قووڵ دەردەکەوێت کە لە ناوەڕاستی چاوەوە دەست پێدەکات و لە ماوەی ٢٤ تا ٤٨ کاتژمێردا وەک بازنەیەک بڵاودەبێتەوە.
- خوێنبەربوون لە ژێر پەردەی ملتحمە: بەهۆی دزەکردنی خوێنەوە، بە لەناکاوی یەک چاو سوور دەبێتەوە. زۆرجار هۆکارەکە کۆکەی توند یان ڕشانەوەیە و بە شێوەی ئاسایی لە ماوەی دوو هەفتەدا ون دەبێت.
- هەستیاری: بەهۆی بەرکەوتن بە تۆز، پەڕی ئاژەڵ یان تۆوی گوڵەوە، خارش (ئاوسانی ئەلێرژیی پەردەی ملتحمە) دروست دەبێت.
هۆکار و چارەسەری وشکی چاو
وشکیی چاو بەهۆی کەمبوونی شلەی خوێیی ڕوودەدات کە ڕووی چاو پاک دەکاتەوە. هۆکارەکانی بریتین لە:
- هۆکارە ژینگەیی و هۆرمۆنییەکان: قۆناغی وەستانی مانگانە لە ژنان کاریگەری لەسەر تەڕکردنەوەی چاو دەکات؛ هەروەها هەوای وشکی زستان یان کارکردن لە ئۆفیسە کەندێنەکراوەکان وشکی زیاد دەکات.
- هۆکارە دەرەکییەکان: بەکارهێنانی لەنسە پەیوەستەکان بۆ ماوەیەکی درێژ وای دەکات شێی چاو بمژرێتەوە.
- شێوازی مامەڵەکردن: پێشنیار دەکرێت هەر ١٠ خولەک جارێک بۆ ٢٠ چرکە چاو دابخرێت، فرمێسکی دەستکرد بەکاربهێنرێت (باشترە جۆرەکانی بێ ماددەی بنزالکۆنیۆم کلۆراید بەکاربهێنرێن)، و تەواوکەرەکانی ئۆمێگا ٣ و ٦ و ٩ بخورێن.
کێشەکانی ئاودانی چاو و ئازاری چاو
چاو دەتوانێت بەهۆی چەندین حاڵەتەوە تووشی زیادبوونی دەرچوون یان ئازاری توند بێت:
- گرتنی ڕێڕەوی فرمێسک: کەمبوونەوەی پرۆتینی کۆلاجین بە پێشکەوتنی تەمەن یان تووشبوون بە سەرماخۆردن دەبێتە هۆی مانەوەی شلەکان؛ ئەمەش ئاودانی چاو و ئاوسان لە تەنیشت لووت دروست دەکات.
- خراشی قورنیە: ئازاری توند و داخستنی خۆکارانەی پلک دروست دەکات و زۆرجار بەخۆی چاک دەبێتەوە.
- قورحەی قورنیە: وەک خاڵێکی سپی دەردەکەوێت و ئازاری بەردەوام دروست دەکات؛ لە بەکارهێنەرانی لەنسە پەیوەستەکاندا زیاتر ڕوودەدات.
- گلوکۆما: بە ئازارێکی قووڵ و تێپەڕبوو ناسراوە کە بەهۆی گرتنی ڕێڕەوەکانی دەرچوونەوە دروست دەبێت و ئەگەر چارەسەر نەکرێت دەتوانێت ببێتە هۆی کوێربوون.
پرسیارە باوەکان
تووتی بیلبێری چییە؟
جۆرێک تووتە (Bilberry) کە ئەنتۆسیانین و ماددەی دژە ئۆکسیدانی تێدایە. باوەڕ وایە یارمەتی پاراستنی تەندروستی تۆڕەی چاو دەدات، ڕەنگدانەوەی ڕۆدۆپسین بۆ گونجاندن لەگەڵ ڕووناکی چالاک دەکات و بەرەنگاری ماندووبوونی چاو و گلوکۆما دەبێتەوە.
کێ گونجاوە بۆ نەشتەرگەریی لیزەری چاو؟
ئەو کەسانەی نزیک‌بینین، دووربینین، دووربینیی پەیوەست بە تەمەن یان کێشەیەکیان لە فوکەسکردنی لەنسدا هەیە (ئاستیگماتیزم).
چۆن دەتوانرێت بینایی بە ڕاهێنان بەهێز بکرێت؟
ڕاهێنانی ماڵەوە هەن، وەک «جوڵاندنی قەڵەم»، کە تێیدا نەخۆشەکە پیتێکی دیاریکراو لەسەر قەڵەمەکە بە چاو شوێن دەکەوێت و قەڵەمەکە بەرەو چاو نزیک دەکاتەوە و لێی دووری دەخاتەوە، بۆ ئەوەی هەوڵ بدات بە ڕوونی بیبینێت.
کەی پێویستە دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، پێویستە دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- دابەزینی لەناکاوی پلکی چاو.
- لەدەستدانی لەناکاوی بینین یان زەحمەتییەکی زۆر لە بینین بە یەک چاو.
- ئازاری توند و بەردەوامی چاو لەگەڵ دەرکەوتنی خاڵی سپی لەسەر قورنیە.
- بەردەوامبوونی ئازاری خراشی چاو بۆ زیاتر لە هەفتەیەک.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چاوە گەورەکان و چاودێریی بینایی ژنان
- نەخۆشییەکانی چاو و پاراستنی بینایی
- نەخۆشییەکانی چاو و پاراستنیان لە هاوین
- کێشەکانی چاو: نیشانە و ڕێگاکانی پاراستن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی چاو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team