لەبارەی چارەسەرە تەواوکەرەکان بۆ شکستی گورچیلە، نیشانە سەرەکییەکان و چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمکاریی گورچیلە بە خۆراک و پزیشکی بزانە.
گورچیلەکان چین و چ کاریانە؟
گورچیلەکان وەک پاڵاوتەیەکی سروشتی کار دەکەن و لە هەردوو لای ستوونی پشتەوە هەڵکەوتوون. ئەرکی سەرەکییان پاککردنەوەی خوێنە لە پاشماوە و ژەهراوییەکان، وەک یوریا، و دەرکردنی ئاوی زیادە لە ڕێگەی میزەوە. هەروەها فشاری خوێن ڕێک دەخەن، هاوسەنگی کانزاکانی سۆدیۆم و پۆتاسیۆم و کالسیۆم دەپارێزن و بەشداری لە سیستەمی هۆرمۆنی جەستەدا دەکەن.
جۆرەکان و هۆکارەکانی شکستی گورچیلە
شکستی گورچیلە کاتێک ڕوودەدات کە شانەکانی گورچیلە زیان ببینن و توانای پاڵاوتنی خوێن لەدەست بدەن. ئەم نەخۆشییە دوو جۆری هەیە:
- شکستی توند: زیانێکی لەناکاو و گشتگیرە کە لەوانەیە کاتی بێت یان ببێتە درێژخایەن؛ وشکبوونەوە، سووتانی توند، ژەهراویبوون بە دەرمان، یان لەدەستدانی بڕێکی زۆر لە خوێن و شلەکان دەبنە هۆی.
- شکستی درێژخایەن: خراپبوونێکی هێواش و ناتوانرێت چاک بکرێتەوە لە کارکردنی گورچیلە. زۆرجار نەخۆشیی شەکرە، بەرزبوونەوەی فشاری خوێن، نەخۆشییەکانی بەرگریی خۆی وەک لوپوس، یان بەرد و هەوکردنی گورچیلە دەبنە هۆی.
نیشانەکانی شکستی گورچیلە
نیشانەکان بەپێی قۆناغی نەخۆشییەکە دەگۆڕێن؛ لە سەرەتاوە تەنها لە ڕێگەی پشکنینی تاقیگەییەوە دەردەکەون، وەک بەرزبوونەوەی کراتینین و یوریا و پرۆتین لە میزدا. بەڵام نیشانە پێشکەوتووەکان ئەمانەن:
- گۆڕانکاری لە میزکردندا: کەمبوونەوەی بڕی میز یان میزکردنی نائاسایی.
- نیشانە جەستەییەکان: دڵتێکچوون، ڕشانەوە، لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ماندووبوونی گشتی و ئاوسان (ئۆدێما) لە ئەندامە خوارەوەکان یان دەوروبەری چاوەکان.
- نیشانەکانی تر: خوران لە جەستەدا، سەختی هەناسەدان، بێ‌هەستیی ئەندامەکان و گۆڕانی بۆنی هەناسە. ژنان لەوانەیە بۆ ماوەیەکی درێژ سووڕی مانگانەیان نەبێت.
چارەسەرە تەواوکەرەکان بۆ شکستی گورچیلە بە گیا و پزیشکی جێگرەوە
بۆ هەڵبژاردەکانی پزیشکی جێگرەوە، سەرەتا پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت بۆ دیاریکردنی دۆزەکان و خۆپاراستن لە کاریگەرییە لاوەکییەکان. لەو هەڵبژاردانە:
- سەقەز بۆ چارەسەری شکستی گورچیلە: ڕیشاڵی تێدایە کە لە ئاو دەتوێتەوە و یارمەتی کەمکردنەوەی نایتڕۆجین و کراتینین لە خوێندا دەدات؛ هەروەها میزکردن ئاسان دەکات و یارمەتی پاککردنەوەی ڕێڕەوی میز لە پاشماوەکان دەدات.
- ڕەگی شیرین‌بیان بۆ چارەسەری شکستی گورچیلە: وەک دژە سپازم و دژە هەستیاری و دژە ئۆکسیدبوون کار دەکات، بەڵام خواردنەوەی بڕێکی زۆری لەوانەیە دۆخی گورچیلە خراپتر بکات.
- خار مریم: دژە ئۆکسیدبوونی تێدایە کە پارێزگاری لە کارکردنی جەگەر و گورچیلە دەکەن و یارمەتی کەمکردنەوەی کۆلیسترۆڵ دەدەن.
- ڕووەکی ئاستراگالوس: وەک کەمکەرەوەی فشاری خوێن، زیادکەری میز و دژە هەوکردن بەکاردێت.
- چاوی زەنجەفیل: بۆ یارمەتیدانی پاککردنەوەی گورچیلە بەکاردێت.
ئامۆژگاریی خۆراکی بۆ نەخۆشەکان
ئامانجی خۆراک کەمکردنەوەی بار لەسەر گورچیلەکانە، بە کۆنترۆڵکردنی ئەم ماددانە:
١. پرۆتینەکان: پێشنیار دەکرێت بڕەکەیان کەم بکرێتەوە، چونکە سووتاندنیان یوریا دروست دەکات کە بار لەسەر گورچیلەکان زیاد دەکات.
٢. کانزاکان: ئاستی سۆدیۆم (خوێی خواردن)، پۆتاسیۆم (لە پەتاتە و مۆزدا هەیە)، فۆسفۆر (لە خواردنەوەی گازدار و بەرهەمە شیرییەکاندا هەیە) و کالسیۆم چاودێری بکە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک ئەم نیشانانەی مەترسیدارە دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکرێت:
- وەستان یان کەمبوونەوەی زۆری بڕی میز.
- ئاوسانی لەناکاوی پێکان یان تەنگەنەفەسیی توند.
- بەرزبوونەوەی فشاری خوێن بە شێوەیەک کە کۆنترۆڵ نەکرێت.
- خوێنچوون یان شینبوونەوەی بێ‌هۆ.
پرسیارە باوەکان
شکستی درێژخایەنی گورچیلە چییە؟
کەمکارییەکی هێواشە لە کارکردنی گورچیلە کە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی ئاو و ماددە ژەهراوییەکان لە جەستەدا، چونکە گورچیلەکان ناتوانن پاڵاویان بکەنەوە.
ئایا شکستی درێژخایەنی گورچیلە بە تەواوی چارەسەر دەکرێت؟
زیانی شکستی درێژخایەنی گورچیلە ناتوانرێت چاک بکرێتەوە؛ بۆیە ئامانجی چارەسەرەکە هێواشکردنەوەی پێشکەوتنی نەخۆشییەکەیە، یان لە قۆناغە پێشکەوتووەکاندا پەنابردنە بەر گواستنەوەی گورچیلە و دیالیز.
کێ زیاتر مەترسیی تووشبوونی هەیە؟
ئەوانەی جگەرە دەکێشن، ئەوانەی کێشیان زیادە، نەخۆشانی شەکرە و فشاری خوێن، یان ئەوانەی مێژووی خێزانیی نەخۆشیی گورچیلەیان هەیە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری بەردی گرانبەها: بۆچوونی زانست
- شکاندنەوەی بەردی گورچیلە بە گیا
- چارەسەری لوپوس و ڕێگاکانی کۆنترۆڵکردنی
- زەردی لە منداڵاندا: چارەسەری سروشتی
- زیاتر دەربارەی چارەسەرە تەواوکەرەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team