ئەم وتارە چارەسەری کۆکەی ڕەش لە منداڵان، چاودێری پزیشکیی پێویست و ڕێگاکانی پاراستن بە ڤاکسین باس دەکات بۆ کۆنترۆڵکردنی کۆکە توندەکان.
زانیاری دەربارەی کۆکەی ڕەش: کۆکەی دێکی چییە؟
بەکتریای «بۆردێتیلا پێرتۆسیس» ئەم تووشبوونە دروست دەکات. ئەم نەخۆشییە دەبێتە هۆی هەڵمەتی بەهێز و بەدوایەکدا هاتنی کۆکە کە ڕاگرتنیان دژوارە؛ دوای ئەوەش کاتێک هەوا هەڵدەکێشرێت، دەنگێکی قووڵی هەناسەدان دێت کە لە بانگی کەڵەشێر دەچێت. نەخۆشییەکە سێ قۆناغی هەیە: لە قۆناغی سەرماخۆردن (نیشانەکانی وەک سەرماخۆردن) دەست پێدەکات، پاشان دەگاتە قۆناغی هەڵمەتی کۆکە کە ڕەنگە تا ١٠ هەفتە بخایەنێت، و بە قۆناغی چاکبوونەوە کۆتایی دێت. نیشانەکانی کۆکەی ڕەش لەم قۆناغانەدا دەردەکەون.
ئەو کەسانەی لەم گرووپانەدان ئەگەری تووشبوونیان زیاترە:
- منداڵی شیرخۆر و منداڵانی خوار تەمەنی شەش مانگ.
- منداڵانی وەرگری نەکردووی ڤاکسین.
- هەرزەکارانی تەمەنی ١١ تا ١٨ ساڵ کە بەرگریی جەستەیان لاواز بووەتەوە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری کۆکەی ڕەش لە منداڵان
چاودێریی پزیشکی بەپێی تەمەنی منداڵ و توندیی حاڵەتەکە دیاری دەکرێت؛ زۆرجار پێشنیار دەکرێت منداڵی شیرخۆر و منداڵانی بچووک لە نەخۆشخانە بمێننەوە بۆ چاودێریی ورد، لە کاتێکدا منداڵانی گەورەتر دەتوانن لە ماڵەوە چارەسەر وەربگرن.
دەرمانی پێرتۆسیس بۆ منداڵان و دەستێوەردانە پزیشکییەکان
- دژەزیندەکان: وەک «ئێریترۆمایسین»، کە چارەسەری سەرەکییە بۆ لەناوبردنی بەکتریاکە. ئەگەر زوو بدرێت، کاریگەریی زیاترە لە کورتکردنەوەی ماوەی تووشبوون؛ هەروەها یارمەتی کەمکردنەوەی گواستنەوەی نەخۆشییەکە بۆ کەسانی دیکە دەدات، تەنانەت ئەگەر لە قۆناغە دواترەکاندا بەکاربهێنرێت.
- کۆرتیکۆستیرۆیدەکان: لە حاڵەتە توندەکاندا ڕەنگە پزیشک بیاننووسێت.
- شلی مایە لە ڕێگەی وەریدەوە: لە نەخۆشخانە بەکاردێت ئەگەر منداڵەکە وشکبوونەوەی جەستەی هەبێت یان بەهۆی ڕشانەوەوە نەتوانێت خواردن و شلەکان لە جەستەیدا ڕابگرێت.
- پشتگیریی هەناسەدان: ڕەنگە هەندێک نەخۆش پێویستیان بە ئۆکسجین بێت بۆ یارمەتیدانی هەناسەدان، یان ئامێری پەخشکەری هەوا بەکاربهێنن بۆ ئارامکردنەوەی ڕێگاکانی هەناسەدان و شلکردنەوەی دەرهاویشتەکان.
چاودێریی ماڵەوە و پێشگیری
دەرمانە ئاساییەکانی کۆکە (کۆکەوەستانێنەر یان بلغم‌دەر) لە چارەسەرکردنی کۆکە لە منداڵاندا سەرکەوتوو نین؛ بۆیە ئەمانە پێشنیار دەکرێن:
- پشوودان و ژینگە: ژوورێکی ئارام، تاریک و بە ئاستێکی مامناوەند سارد بۆ خەوتنی منداڵەکە دابین بکەن تا یارمەتی ئارامبوونەوەی بدات.
- شێدارکردن: بڕێکی زۆر ئاو، شەربەتی سروشتی و شۆربا بخواتەوە؛ هەروەها ئامێری شێدارکەرەوەی هەوا لە ژوورەکەدا بەکاربهێنن.
- خۆراک: خواردنی بچووک و بەردەوام پێشکەشی بکەن بۆ ڕێگریکردن لە ڕشانەوەی دوای هەڵمەتی کۆکە.
- پاککردنەوەی هەوا: منداڵەکە لە هۆکارە هەڵچێنەرەکانی کۆکە، وەک دووکەڵی مەوقەدەکان و دووکەڵی توتن، دوور بخەنەوە.
- ڕێگریکردن لە گواستنەوەی نەخۆشی: بەردەوام دەست بشۆن، دەم بپۆشن و کاتێک پێویست بوو ماسک و دەستکێش لەبەر بکەن.
پێشگیری بە ڤاکسینی کۆکەی ڕەش
ڤاکسینکردن کاریگەرترین ڕێگای پێشگیرییە لە نەخۆشییەکە و ئاڵۆزییە مەترسیدارەکانی وەک هەوکردنی سییەکان و زیانی مێشک.
- بۆ منداڵان: ڤاکسینی (DTaP) بە ٥ دۆز دەدرێت و لە تەمەنی دوو مانگیدا دەست پێدەکات (لە تەمەنی ٢، ٤ و ٦ مانگ، پاشان لە نێوان ١٥–١٨ مانگ، و لە کۆتاییدا لە نێوان ٤–٦ ساڵ).
- بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان: لە تەمەنی ١١–١٢ ساڵیدا دۆزێکی بەهێزکەرەوەی ڤاکسینی (Tdap) دەدرێت و بۆ گەورەساڵان هەر ١٠ ساڵ جارێک دووبارە دەکرێتەوە.
- بۆ دووگیانان: پێشنیار دەکرێت لە نێوان هەفتەی ٢٧ و ٣٦ی دووگیانیدا ڤاکسینەکە وەربگیرێت بۆ گواستنەوەی پاراستن بۆ کۆرپەکە.
پرسیارە باوەکان
ئایا کۆکەی ڕەش گوازراوەیە؟
بەڵێ، نەخۆشییەکی زۆر گوازراوە و لە ڕێگەی وردە تۆزەکانی دوای کۆکە یان پژمین، یان دەستدان لە ڕوویە پیسبووەکانەوە دەگوازرێتەوە. کەسی تووشبوو لە سەرەتای نیشانەکانی سەرماخۆردنەوە تا ٣ هەفتە دوای دەستپێکردنی کۆکە گوازەرەوەیە؛ بەکارهێنانی دژەزیندەکان ڕەنگە ئەم ماوەیە کەم بکاتەوە.
ئایا کۆکەی ڕەش مەترسیدارە؟
بەڵێ، بە تایبەتی بۆ منداڵانی شیرخۆر کە ڕەنگە تووشی وەستانی هەناسەدان یان شینبوونی ڕووخسار ببن. نەخۆشییەکە ڕەنگە ببێتە هۆی ئاڵۆزییەکانی وەک تشەنەج یان هەوکردنی توندی سییەکان؛ لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا ڕەنگە ببێتە هۆی مردن.
ڤاکسینی کۆکەی ڕەش چییە؟
ڤاکسینێکە کە لە سێ نەخۆشیی بەکتریایی دەپارێزێت (کۆکەی ڕەش، کزاز و دیفتیریا) و بە دوو شێوە بەردەستە: (DTaP) بۆ منداڵانی خوار حەوت ساڵ، و (Tdap) وەک دۆزی بەهێزکەرەوە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان.
کەی دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینیت؟
ئەگەر هەر یەک لەم نیشانانە دەرکەوت، دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینن یان بچنە نەخۆشخانە:
- لە کاتی کۆکەدا ڕووخساری منداڵەکە شین یان زۆر سوور ببێتەوە.
- هەناسەدانی زۆر دژوار یان بۆ ماوەیەک وەستانی هەناسە ڕووبدات.
- بەهۆی ڕشانەوەی بەردەوامەوە منداڵەکە نەتوانێت شلە بخواتەوە یان خۆراک بخوات.
- نیشانەی ڕوونی وشکبوونەوەی جەستە، وەک وشکبوونی لێوەکان یان کەمبوونەوەی میزکردن، دەرکەوێت.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خرافەکان دەربارەی شێرپەنجەی سییەکان
- ئەنفلۆنزای وەرزی: نیشانە، چارەسەر و پێشگیری
- نەخۆشییەکانی سییەکان و پەیوەندیی خواردن
- هەناسەدانی دیافراگمی و فتقی دیافراگمی
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
approved by: Medica Health team