ڤایرۆسی گەدە هەوکردنێکە کە ڕیخۆڵە و گەدە دەگرێتەوە؛ بە پشوودان و خواردنەوەی شلە دەتوانرێت نیشانەکانی کەم بکرێنەوە. چارەسەری ڤایرۆسی گەدە لە ماڵەوە لەسەر ئەم دووە بنیات دەنرێت.
ڤایرۆسی گەدە چییە و نیشانەکانی چین؟
ئەم نەخۆشییە زۆرجار لە ئەنجامی تووشبوون بە ڤایرۆس دەبێت؛ وەک «نۆرۆ»، «ڕۆتا» یان «ئادینۆڤایرۆس»، هەندێک جۆری بەکتریاش دەتوانن ببنە هۆی. نیشانەکان بە گشتی ١٢ تا ٤٨ کاتژمێر دوای بەرکەوتن بە تووشبوون دەردەکەون و ئەمانە دەگرنەوە:
- ڕشانەوەی بەردەوام و دڵتێکچوون.
- سکچوونی توند و ئازاری سک.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی و لەرز.
- سەرئێشە و لەدەستدانی ئارەزووی خواردن.
نیشانەکان بە گشتی لە ٣ تا ١٠ ڕۆژ دەخایەن و بەخۆیان لادەچن؛ بەڵام ئەگەر ببنە هۆی وشکبوونەوەی جەستە، لەوانەیە بۆ ژنانی دووگیان، کەسانی بەساڵاچوو و منداڵان مەترسیدار بن.
چارەسەری ڤایرۆسی گەدە لە ماڵەوە
ئامانجی مامەڵەکردن لە ماڵەوە ڕێگریکردنە لە وشکبوونەوەی جەستە و کەمکردنەوەی نیشانە ناخۆشەکان، بەو ڕێگایانەی خوارەوە:
پشوودان و گەرمکردنەوە
خەوتن بۆ ماوەی لانیکەم ٨ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا و ئارامگرتنی تەواو یارمەتی خێراکردنی چاکبوونەوە دەدەن. هەروەها گەرمکردنەوەی ناوچەی گەدە یارمەتی کەمکردنەوەی توندی گرژبوون و ئازار دەدات.
خواردنەوە بۆ ڤایرۆسی گەدە
پێویستە ئەو شلەیەی جەستە بەهۆی ڕشانەوە و سکچوون لەدەستی دەدات، جێگرەوە بکرێتەوە:
- ئاو و ئاوی کۆکۆس: بۆ جێگرەوەکردنەوەی کانزا و ڤیتامینەکان.
- ئاوی برنج: یارمەتی کەمکردنەوەی سکچوون دەدات، بە تایبەتی لە منداڵاندا.
- محلولی ئاودارکردنەوەی دەمەکی: دەتوانرێت ئامادەکراو بکرێت یان بە تێکەڵکردنی ٦ کەوچکی گەورە شەکر و نیو کەوچکی بچووک خوێ لە ٤ پەرداخ و چارەکی ئاو ئامادە بکرێت.
- شەربەتی سێو: بەهۆی ماددەی پێکتینەوە وزە بە جەستە دەبەخشێت و سکچوون کەم دەکاتەوە.
ئەو خواردنەوانەی دەبێت دووریان لێ بکرێتەوە: کافئین، خواردنەوەی گازدار، کحول و بەرهەمەکانی شیر (مەگەر لە منداڵاندا نیشانەکان خراپتر نەکەن).
خۆراکی گونجاو بۆ ڤایرۆسی گەدە
دوای وەستانی ڕشانەوە، باشترە بە خۆراکی سووک و ئاسان‌هەرس دەست پێ بکرێت، وەک:
- مۆز: پۆتاسیۆمی زۆری تێدایە.
- نانەبرژاو و بسکیتی خوێدار: یارمەتی کەمکردنەوەی گرژبوون و پاراستنی ئاو لە جەستەدا دەدەن.
- برنجی سپی و خۆراکی کوڵاو: وزە بە جەستە دەبەخشن و لە خۆراکی پڕ لە ڕیشاڵ سووکترن بۆ سیستەمی هەرس.
چارەسەری ڤایرۆسی گەدە بە گیا
هەندێک هەڵبژاردەی سروشتی هەن کە سیستەمی هەرس ئارام دەکەنەوە، لەوانە:
- زەنجەفیل: دڵتێکچوون و هەوکردن کەم دەکاتەوە. دەتوانرێت وەک چا بخورێتەوە (یەک کەوچکی بچووک زەنجەفیلی هاڕاو یان نیو کەوچکی بچووک زەنجەفیلی تازە لە پەرداخێک ئاو؛ بۆ ٥ خولەک بکوڵێنرێت و پاشان پاڵێورێت) یان پارچەیەکی بچووکی بجوێنرێت.
- پونە: گاز دەردەکات و پفکردنی سک کەم دەکاتەوە.
- بابوونە، مەرەمی و ڕازیانە: ئەم گیا و ڕووەکانە ماسولکەکان شل دەکەن و گرژبوونی سک و هەرسنەکردن کەم دەکەنەوە.
چارەسەری ڤایرۆسی گەدە لە منداڵان و شیرخۆرەکان
مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵان ئاگادارییەکی تایبەتی دەوێت بۆ ڕێگریکردن لە وشکبوونەوەی جەستە:
- شیرخۆرەکان: دەبێت شیردانی سروشتی بەردەوام بێت. بەڵام لەوانەیە لە ماوەی پێدانی شلەی ئاودارکردنەوەدا، شیری دەستکرد بە کاتی بوەستێندرێت.
- شێوازی پێدان: دەتوانرێت سڕینج بەکاربهێنرێت بۆ پێدانی بڕێکی کەم شلە هەر ١٥ خولەک جارێک، یان هەر یەک تا دوو خولەک کەوچکێکی بچووک.
- خۆراکدان: پێشنیار دەکرێت دوای وەستانی ڕشانەوە، خۆراکی نەرم وەک پەتاتەی وردکراو و ماست بدرێت.
- دەرمانەکان: باشترە بۆ منداڵان دەرمانی دژەسکچوون یان دژەڕشانەوە بەبێ ڕاوێژی پزیشکی بەکارنەهێنرێت؛ دەتوانرێت پاراسیتامۆل بۆ کەمکردنەوەی پلەی گەرمی بەکاربهێنرێت.
دەرمانەکانی چارەسەری ڤایرۆسی گەدە لە گەورەساڵان
لەوانەیە هەندێک دەرمانی بێ پێویستی بە ڕەچەتە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان بەکاربهێنرێت، وەک:
- دژەسکچوون: وەک «لۆپێراماید هایدرۆکلۆراید» یان «بیزمۆث سەبسالیسیلات».
- ئازارشکێن: بۆ کەمکردنەوەی سەرئێشە و ئازاری جەستە.
پرسیارە باوەکان
چارەسەری ڤایرۆسی گەدە بۆ ژنی دووگیان چییە؟
چارەسەرەکە پشت بە پشوودانی تەواو و جێگرەوەکردنەوەی ئەو شلەیە دەبەستێت کە لەدەست چووە، بۆ ڕێگریکردن لە وشکبوونەوەی جەستە؛ هەروەها سەرنج دەدرێت بە خۆراکی سووک و ئاسان‌هەرس.
چارەسەری ڤایرۆسی گەدە بە گیا چییە؟
لە هەڵبژاردە سەرەکییەکاندا خواردنەوەی چای زەنجەفیل بۆ کەمکردنەوەی دڵتێکچوون، پونە بۆ دەرکردنی گاز و بابوونە بۆ ئارامکردنەوەی گرژبوونی گەدە هەن.
چۆن ڤایرۆسی گەدە بە خێرایی چارەسەر بکرێت؟
ئەمە بە تێکەڵکردنی پشووی پێویست، خواردنەوەی بڕێکی زۆر ئاو و محلولی ئاودارکردنەوە، و خواردنی ژەمە بچووکەکانی مۆز و برنج و نانی برژاو بەدەست دێت.
کەی پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ یارمەتی پزیشکی وەربگیرێت:
- خوێن لە ڕشانەوە یان پاشەڕۆدا دەردەکەوێت.
- ڕشانەوە زیاتر لە ٤٨ کاتژمێر بەردەوام دەبێت.
- ئازاری توند لە لای ڕاستی سک یان پفکردنی دیار هەیە.
- پلەی گەرمی زۆر بەرز دەبێتەوە.
- نیشانەکانی وشکبوونەوەی توندی جەستە دەردەکەون، وەک: وشکی دەم، چاوە قوڵکەوتووەکان، سەرگێژی، کەمبوونەوەی میزکردن یان بێهێزییەکی توند.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکارەکانی زەخمی گەدە و چارەسەرەکانی
- هۆکاری تشنجی مری و چارەسەرەکان
- چارەسەری خورانی گەروو و ڕێگای پێشگیری
- دەرمانی ترشی معدە: جافیسكۆن چۆن بەکاردێت؟
- زیاتر دەربارەی گەدە، سورێنچک و گەڕانەوەی ترشی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team