نەخۆشی کۆلۆنی هەستیار دۆخێکی درێژخایەنی گەوارەیە و ئازاری سک و گۆڕانی ڕیخۆڵە دروست دەکات. خواردن و دەرمان یارمەتی کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان دەدەن.
نەخۆشی کۆلۆنی هەستیار چییە و هۆکارەکانی چین؟
ئەم دۆخە کێشەیەکە لە کارکردنی ڕیخۆڵەی گەورەدا، بەبێ ئەوەی گۆڕانکارییەکی پێکهاتەیی یان نەخۆشییەکی ئۆرگانیکی هەبێت. لە جیهاندا ڕێژەی بڵاوبوونەوەی لە نێوان ١٠% و ٢٠% ـدایە، و ئەگەری تووشبوون بە لای ژنان دوو هێندەی پیاوانە.
چەندین هۆکار لە دەرکەوتنی ئەم دۆخەدا بەشدارن، لەوانە:
- کێشە ماسولکەیی و دەمارەکان: گرژیی توندی ماسولکەکانی ڕیخۆڵە دەبێتە هۆی سکچوون، یان گرژبوونەوەی لاواز دەبێتە هۆی قەبزی؛ هەروەها کێشە لە پەیوەندیی نێوان مێشک و ڕیخۆڵەدا.
- هۆکارە ژینگەیی و دەروونییەکان: فشارە سۆزدارییەکان، بە تایبەتی لە قۆناغی منداڵیدا، و نیگەرانیی بەردەوام.
- گۆڕانکارییە زیندووییەکان: تووشبوون بە هەوکردنێکی توندی بەکتریایی یان ڤایرۆسی، یان گۆڕان لە هاوسەنگیی میکرۆب و بەکتریاکانی سوودمەندی ناو ڕیخۆڵەدا.
- هەستیاری: زیادبوونی هەستیاریی کۆتاییە دەمارەکانی سیستەمی گەوارە بەرامبەر بە گاز.
باشترین چارەسەری کۆلۆنی هەستیار و هەڵبژاردە دەرمانییەکان
ڕێکارەکانی گونجان لەگەڵ دۆخەکە پشت بە تاقیکردنەوە و هەڵەکردن دەبەستن، و هەڵبژاردەکانی چارەسەر بە پێی نیشانە زاڵەکان جیاوازن. بۆ چارەسەری نەخۆشی کۆلۆن چەندین هەڵبژاردە هەن:
دەرمان و پێکهاتەکان
- دژەیەکانی تاک‌کۆپی: وەک «ڕیفاکسیمین»، کە لەوانەیە بە بەکارهێنانی ماوەیەکی کورت هەڵئاوسان کەم بکاتەوە، هەرچەندە بۆ ئەم مەبەستە بە فەرمی پەسەند نەکراوە.
- دژەی گرژبوونەوە: پێکهاتەکانی وەک «هیۆسین» و «بینافیڤێریۆم» و ڕۆنی پودینە لەوانەیە بە شێوەیەکی کاتی ئازار کەم بکەنەوە، بەڵام نەخۆشانی گەڕانەوەی ترشیی گەدە بۆ مری، پێویستە ڕۆنی پودینە بەکارنەهێنن.
- دژەخەمۆکییەکان: بە دۆزێکی کەمتر لە دۆزی چارەسەرکردنی خەمۆکی بەکاردەهێنرێن بۆ کەمکردنەوەی ئازاری سک و نیشانە گشتییەکان.
- لیفی خواردن و قەڵەوکارەکانی پاشماوە: «لەسانی حەمل» نیشانە گشتییەکان باشتر دەکات، بەڵام پۆستی گەنمەشامی یان گەنم باشترێتییەکی بەرچاوی نیشان نەداوە.
- پرۆبیۆتیک: گرووپی بەکتریاکانی سوودمەند وەک «بیفیدۆباکتریۆم» لەوانەیە لە کەمکردنەوەی نیشانەکاندا کاریگەر بن.
دەرمانی تایبەت (پەسەندکراوی FDA)
- لۆبیپرۆستۆن: بۆ ئەو ژنانەی قەبزییان هەیە، بەکاردەهێنرێت و بەکارهێنانی بۆ ژنانی دووگیان قەدەغەیە.
- ئەلوسترۆن: بۆ دۆخەکانی زاڵبوونی سکچوون لە ژناندا یارمەتیدەرە، بەڵام بەکارهێنانی سنووردارە بەهۆی مەترسیی قەبزیی توندەوە.
- تیگاسیرۆد: قەبزی لە ژناندا و دۆخە تێکەڵەکان لە هەردوو ڕەگەزدا چارەسەر دەکات. لە ئێستادا تەنها بۆ ژنانی خوار تەمەنی ٥٥ ساڵ کە نەخۆشیی دڵیان نییە، بەکاردەهێنرێت.
ڕێگاکانی نادەرمانی بۆ چارەسەری نەخۆشی کۆلۆن
گۆڕانکارییە ڕەفتاری و خۆراکییەکان یارمەتی کۆنترۆڵکردنی دۆخەکە دەدەن:
- چارەسەری دەروونی: سەلمێنراوە کە هیپنۆتایزکردن و چارەسەری مەعریفی لە چاودێریی ئاسایی کاریگەریی زیاتریان هەیە.
- شێوازی ژیان: بەردەوام وەرزش بکەن و ژەمە بچووک و چەندجارەکان بخۆن بۆ کەمکردنەوەی باری کار لەسەر کۆلۆن.
- ئامۆژگاریی خۆراکی: ڕۆژانە ٨ پەرداخ ئاو بخۆنەوە، ماست بخۆن و لە خواردنی سوورکراوە، بەهاراتی توند و خواردنەوەی گازدار دوور بکەونەوە.
ڕژێمی فۆدمەپ (FODMAP)
ئەم ڕژێمە پشت بە کەمکردنەوەی کاربۆهایدرات و شەکرە زنجیرەکورتەکان (وەک فرۆکتۆز و لاکتۆز) دەبەستێت؛ ئەوانە بە ئاسانی هەڵنامژرێن و لە ڕیخۆڵەدا دەهێنەوە، کە دەبێتە هۆی گاز و هەڵئاوسان. بە دوو قۆناغ جێبەجێ دەکرێت:
١. خواردنەکانی فۆدمەپ بۆ ماوەیەکی کورت (٣-٨ هەفتە) لادەبرێن.
٢. خواردنەکان بە هێواشی دووبارە دەخرێنەوە ناو ڕژێم، بۆ دیاریکردنی هۆکاری وردی نیشانەکان.
پرسیارە باوەکان
چ نیشانانەیەک ئاماژە بە خواردنی زۆری خواردنەکانی فۆدمەپ دەکەن؟
بە شێوەی هەڵئاوسان، گاز، ئازاری گەدە و سک، سکچوون و زوو تێربوون دەردەکەون.
بۆچی نیشانەکانی سندرۆمی کۆلۆنی هەستیار دوای خواردنی فۆدمەپ دەر دەکەون؟
بەهۆی هەڵهێنانەوەی ئەم کاربۆهایدراتانە لەلایەن بەکتریاکانی کۆلۆنەوە ڕوودەدەن؛ ئەمەش دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی ئاو و بەرهەمهێنانی گازەکانی وەک میتان و دووئۆکسیدی کاربۆن، کە ڕیخۆڵە فراوان دەکات و ئازار دروست دەکات.
ڕژێمی کەم‌فۆدمەپ کە بۆ چارەسەری کۆلۆنی هەستیار بەکاردێت چییە؟
ڕژێمێکی خۆراکیی ئوسترالییە کە ئامانجی کەمکردنەوەی جۆرە دیاریکراوەکانی شەکر و ئەلکۆڵە شەکرییەکانە کە ڕیخۆڵە هەڵدەچڵەکێنن. دەبێت بە چاودێریی پزیشکی پەیڕەو بکرێت، چونکە بە شێوەیەکی بەردەوام هەموو پێداویستییە خۆراکییەکان دابین ناکات.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر «نیشانەی نیگەرانکەر» دەرکەوت، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت؛ چونکە لەوانەیە ئاماژە بن بە نەخۆشییە مەترسیدارترەکان وەک شێرپەنجەی کۆلۆن. ئەو نیشانانە بریتین لە:
- خوێنبەربوون لە ڕاستەڕە یان کەمخوێنی بەهۆی کەمی ئاسنەوە.
- کەمبوونەوەی کێشی جەستە بەبێ هۆکاری ڕوون.
- سکچوون کە لە شەودا ڕوودەدات.
- ڕشانەوەی بێ هۆکاری دیاریکراو.
- ئازارێک کە تەنانەت دوای پاشەڕۆکردن یان دەرچوونی گازیش کەم نابێتەوە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- قەبزی: ئازاردهرە بەڵام چارەسەری هەیە
- ڕاستیی باوەڕە باوەکان دەربارەی قەبزی
- دیڤێرتیکولایتس چییە؟
- ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی و بەرەنگاربوونەوەی ئیسهال
- زیاتر دەربارەی ڕیخۆڵە و کۆڵۆن
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team