دابەزینی شەکر لە کەسانی نەخۆشی شەکر نەبوو کاتێک ڕوودەدات کە ئاستی گلوکۆز لە خوێندا لە ٧٠ ملغ/دیسێلتر کەمتر دەبێت و ئەمە وزەی پێویستی جەستە بۆ کارکردنی باش کەم دەکاتەوە.
دابەزینی شەکر لە کەسانی تەندروست چییە؟
ئەم دۆخە بە کەمبوونەوەی بڕی شەکر لە خوێنی کەسانێکدا پێناسە دەکرێت کە نەخۆشی شەکر (دیابێتیان) نییە. هۆکارەکانی بە پێی کاتی ڕوودانی جیاوازن؛ هەندێکیان «دابەزینی شەکری بەهۆی ڕۆژووگرتن»ە کە دوای خۆپاراستن لە خواردن بۆ ماوەی ٨ کاتژمێر یان زیاتر دەردەکەوێت، هەندێکی دیکەش «دابەزینی شەکری کارلێککار»ە کە زۆرجار دوای خواردن، لە ماوەی نێوان ٢ تا ٤ کاتژمێر، ڕوودەدات.
ڕێگاکانی چارەسەری دابەزینی شەکر
ستراتیژیی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم دۆخە پشت بە خێرایی وەڵامدانەوە و پێشگیریی درێژخایەن دەبەستێت:
دەستێوەردانی خێرا (بنەمای ١٥-١٥)
کاتێک کەسەکە هۆشیارە، پێشنیار دەکرێت هەنگاوەکانی خوارەوە بگرێتەبەر بۆ بەرزکردنەوەی شەکر بۆ ئاستێکی سەلامەت:
- ١٥ گرام کاربۆهایدراتی خێرا هەڵمژراو بخوات (وەک کەوچکێک هەنگوین یان شەکر، یان قووتییەک شەربەتی میوە، یان حەبی گلوکۆز).
- ١٥ خولەک چاوەڕێ بکات، پاشان ئاستی شەکر بپێوێت.
- ئەگەر ئاستەکە هێشتا لە ٧٠ ملغ/دیسێلتر کەمتر بوو، ١٥ گرامی دیکە بخوات و ١٥ خولەکی دیکە چاوەڕێ بکات.
- دوای جێگیر بوونی دۆخەکە، باشترە خواردنێکی بەهێز یان ژەمێکی سووک بخوات.
چاودێریی پزیشکیی فریاکەوتن
ئەگەر کەسەکە هۆشی خۆی لەدەست بدات، ناتوانرێت بنەمای ١٥-١٥ بەکاربهێنرێت؛ لەم دۆخەدا تیمی پزیشکی گلوکۆز بە ڕێگەی وەریدەوە یان هۆرمۆنی گلوکاگۆن بە دەرزی دەدات.
چارەسەرە درێژخایەنەکان
بۆ پێشگیری لە دووبارەبوونەوەی نۆبەکان، پێشنیار دەکرێت شێوازی خواردن بگۆڕدرێت:
- خواردنەکە بەسەر ٥ یان ٦ ژەمی بچووکدا دابەش بکات (نزیکەی هەر ٣ کاتژمێر جارێک).
- لە شەکرە سادەکان و کاربۆهایدراتە پاڵاوتراوەکان، وەک شیرینی و نانی سپی، دوور بکەوێتەوە.
- بڕی کافایینی ناو چا و قاوە کەم بکاتەوە.
- سەرنج بخاتە سەر فایبەر، پرۆتین، چەوریی تەندروست و سەوزە.
- لە خواردنەوەی کحول خۆی بپارێزێت.
هۆکارەکانی دابەزینی شەکر لە کەسانی تەندروست
چەندین هۆکار دەکرێت ببنە هۆی ئەم دۆخە؛ گرنگترینیان ئەمانەن:
- دەرمان و پاشکۆی خۆراکی: هەندێک دژەزیندە، دەرمانەکانی چارەسەری ماڵاریا (وەک کوینین)، هەندێک دەرمانی ئازارشکێن، یان پاشکۆی ڕووەکی وەک دارچین و شەمبەلیلە.
- کێشە تەندروستییەکان: کەمی کاری تیروئید یان گرێی ئەدریناڵ، تێکچوونی کارکردنی گورچیلە و جگەر، و هەوکردنی پانکریاس کە دەبێتە هۆی زیادبوونی دەرچوونی ئینسولین.
- نەشتەرگەرییەکان: نەشتەرگەریی کەمکردنەوەی قەبارەی گەدە یان نەشتەرگەرییەکانی سیستەمی هەرسکردن کە دەکرێت ببنە هۆی «سندرۆمی دابەزین».
- هۆکارەکانی دیکە: وەرزشی توند، خراپی خۆراک، یان خواردنەوەی کحول کە توانای جگەر بۆ ئازادکردنی گلوکۆز کەم دەکاتەوە.
نیشانەکان و ئاگادارکەرەوەکان
چەند نیشانەیەک لەسەر کەسەکە دەردەکەون کە ئاماژە بە کەمبوونەوەی شەکر دەکەن، لەوانە:
- لەرزین، سەرگێژە و ئارەقی لەناکاو.
- خێرابوونی لێدانی دڵ و هەستکردن بە برسێتییەکی زۆر.
- تەمبوونی بینین، سەرئێشە و دڵتێکچوون.
- نیگەرانی، سەرلێشێواوی یان گۆڕانی هەڵوێست.
کەی دەبێت دەستبەجێ پەیوەندی بە پزیشکەوە بکرێت؟
ئەگەر هەوڵەکانی بەرزکردنەوەی شەکر لە ماڵەوە سەرکەوتوو نەبوون، یان نیشانەکانی خوارەوە دەرکەوتن، پێویستە داوای یارمەتیی پزیشکیی خێرا بکرێت:
- سەرلێشێواویی توند و نەبوونی توانای سەرنج‌دان.
- گۆڕانی بەرچاوی بینین یان سەرگێژەی توند.
- لەرزینی جەستە یان خێرابوونی لێدانی دڵ.
- لەدەستدانی هۆش یان قورسایی لە قسەکردن.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری دابەزینی شەکر لە کەسانی نەخۆشی شەکر نەبوو چییە؟
هۆکارەکە دەکرێت بەرزبوونەوەی ئینسولین لە خوێندا، ڕۆژووگرتن بۆ ماوەیەکی درێژ، خواردنی دەرمانێکی دیاریکراو، یان تووشبوون بە نەخۆشییەک بێت کە کاری جگەر، گورچیلە و غوددەکانی ڕیق لەخۆ دەگرێت.
ئایا دابەزینی شەکر لە کەسانی نەخۆشی شەکر نەبوو مەترسیدارە؟
بەڵێ، ئەگەر توند بێت و دەستبەجێ چارەسەر نەکرێت، دەکرێت مەترسیی ژیان دروست بکات؛ پشتگوێخستنی هەروەها دەکرێت ببێتە هۆی کێشەی دەمار، سکته‌ی مێشک یان لەدەستدانی هۆش.
ئەگەر چارەسەر پشتگوێ بخرێت، چ کاریگەرییەکی نەرێنی دەبێت؟
کەمبوونەوەی گلوکۆز جەستە لە ئەنجامدانی کارەکانی خۆی ناتوانێت، و ئەمە دەبێتە هۆی قورسایی لە بیرکردنەوە و سەرنج‌دان؛ لە دۆخە پێشکەوتووەکاندا دەکرێت ببێتە هۆی کۆما یان زیانی دەمار.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە بۆ دەستنیشانکردنی دۆخەکە و دیاریکردنی چارەسەری گونجاو.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ژیان لەگەڵ شەکرە: ڕێنماییە گرنگەکان
- بەڕێوەبردنی Awiqli: کاریگەرییە لاوەکییەکان و کارلێکە
- دابەزاندنی شەکری خوێن: ١٦ ڕێگای سروشتی
- زیانی خرمالۆ بۆ نەخۆشانی شەکرە و ڕێنمایی خواردن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشی شەکرە
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team