بزانە چۆن بە گۆڕینی شێوازی خەوتن، ڕۆتینی پێش خەوتن و گۆڕینی عادەتەکانی ژیان، چارەسەری ئازاری سیاتیک لە شەودا بدۆزیتەوە.
سیاتیک چییە؟
سیاتیک ئازار، ناخۆشی یان هەستی نائاسایییە کە بە شێوەیەکی تایبەت لە دەمارى سیاتیک یان ڕەگ‌دەمارەکانیەوە سەرچاوە دەگرێت. ئەمانە ئەستوورترین دەمارەکانی جەستەی مرۆڤن و لە خوارەوەی پشتەوە تا هەر پێیەک درێژ دەبنەوە. جووڵەی ماسولکەکانی پشت ئەژنۆ و لاقی خوارەوە، هەروەها هەستی ئەو ناوچانە، کۆنترۆڵ دەکەن.
هەرچەندە زۆر کەس ئەم زاراوەیە بۆ هەر جۆرە ئازاری پشت یان لاق بەکاردەهێنن، تەنها نزیکەی ٥%ی ئەو کەسانەی ئازاری پشتی خوارەوەیان هەیە بەڕاستی ئەم دۆخەیان هەیە. زۆربەی جار گەورەساڵانی سەرووی ٢٠ ساڵ دەگرێتەوە و ئەوانەی لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدان زۆرترین ئەگەری تووشبوونیان هەیە.
نیشانە و هۆکارە باوەکان
نیشانەکان بە گشتی تەنها لە یەک لای جەستە دەردەکەون. لەوانەیە ئەمانە هەست پێ بکەیت:
- سووتان، مورموربوون یان بێ‌هەستی.
- ئازار یان ناخۆشی لە پشتی خوارەوە، کونا، لەگن، لاقی خوارەوە یان پەنجەکانی پێ.
- هەستی قورسی یان لاوازی لە یەک لاق، کە لەوانەیە ببێتە هۆی پێکەوتن.
چەندین هۆکار دەتوانن ئەم هەڵچوون یان پەستانەی دەمارەکە دروست بکەن:
- کێشەی دیسک: تەقینەوە یان بەرزبوونەوەی دیسکی ستوونی پشت هۆکارێکی سەرەکییە.
- تەنگبوونەوەی کەناڵی ستوونی پشت: تەنگبوونەوەی ستوونی پشت، کە زۆرجار بەهۆی ئارتەریتیسەوەیە و بە گشتی لە گەورەساڵانی سەرووی ٦٠ ساڵدا دەبینرێت.
- برینداریی جەستەیی: شکانەوەی لەگن بەهۆی ڕووداو یان وەرزش.
- خراپبوونی جومگە: ئۆستێئۆئارتەرایتیس کە لە لەگن یان پشتی خوارەوە گڕی ئێسک دروست دەکات.
- هۆکارە دەگمەنەکان: لەختەی خوێن یان گرێی ستوونی پشت.
چارەسەری ئازاری سیاتیک بۆ کەمکردنەوەی ئازار
ناڕەحەتیی شەوانە زۆرجار بەهۆی نەبوونی سەرنج‌لادان و پەستانی درێژخایەن لەسەر دەمارەکەوە زیاتر دەبێت. دەتوانیت ئەم ڕێگایانە بۆ چارەسەری ئازاری دەمار لە ماڵەوە تاقی بکەیتەوە:
شێوازی خەوتنی گونجاو
پێداویستییەکانی هەر کەس جیاوازن، بۆیە لەوانەیە پێویست بێت چەند شێوازێک تاقی بکەیتەوە تا ئەوەی زۆرترین ئاسوودەیی دەدات بدۆزیتەوە.
- ئەوانەی لەسەر لا دەخەون: هەوڵ بدە ئەژنۆی سەرەوەت چەماوە بکەیت و سەرینێک لەنێوان لاقەکانت دابنێیت.
- ئەوانەی بە پشت دەخەون: سەرینێک لەژێر ئەژنۆکانت دابنێ بۆ کەمکردنەوەی پەستان لەسەر ستوونی پشت.
عادەتەکانی پێش خەوتن و ڕۆژانە
- چارەسەری بە پلەی گەرمی: لە چەند ڕۆژی یەکەمی توندبوونەوەی ئازاردا کۆمپرێسی سارد بەکاربهێنە، پاشان بگۆڕە بۆ گەرمی.
- جووڵە: لە پاڵکەوتنی زۆر بۆ ماوەی درێژ خۆت بپارێزە. چاڵاکیی سووک، وەک ڕۆیشتن یان مەلەکردن، ئەنجام بدە.
- ڕاهێنانی ئامانجدار: ڕاهێنانی کشان بۆ ئازاری سیاتیک لە ماسولکەکانی پشت لاق و پشتی خوارەوە ئەنجام بدە، هەروەها ڕاهێنانی بەهێزکردنی ماسولکەکانی ناوەڕاستی جەستە بکە.
- گۆڕانکارییەکانی ژینگە: بۆ ماوەی زۆر لە یەک شوێن مەوەستە و دانیشتوو مەبە. شتە بەکارهاتووەکانی ماڵ بخەرە ئاستی کەمەرەوە بۆ ئەوەی پێویست نەکات زۆر خۆت بچەمێنیت.
پشتگیری و دەرمان
بەکارهێنانی کورتخایەنی دەرمانی ئازاری دەمار بێ ڕەچەتە لەوانەیە یارمەتی کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان بدات. سەبارەت بە مەترەسی خەوتن، بەڵگەکان یەکدەست نین. هەندێک توێژینەوە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە مەترەسی مامناوەند و ڕەق خەوتن باشتر دەکەن و مەترسی ئازاری پشتی خوارەوە کەم دەکەنەوە، لە کاتێکدا توێژینەوە بچووکەکانی تر ئاماژە بەوە دەکەن کە مەترەسی نەرمتر کە شێوەی جەستە وەردەگرێت لەوانەیە سوودبەخشتر بێت.
پرسیارە باوەکان
سیاتیک چییە؟
ئەم دۆخە هەستی نائاسایی یان ناخۆشییەک دەگرێتەوە کە پێ، لاق و بەشی خوارەوەی ستوونی پشت دەگرێتەوە و بەهۆی پەستان، هەڵچوون یان برینداربوونی دەمارى سیاتیک دروست دەبێت.
چۆن بە سیاتیکەوە بخەوم؟
بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر ستوونی پشت، هەوڵ بدە بە پشت پاڵ بکەویت و بالشتێک لەژێر ئەژنۆکانت دابنێیت، یان لەسەر لا بخەویت و سەرینێک لەنێوان لاقەکانت دابنێیت.
چۆن ئازاری دەمارى سیاتیک کەم بکەمەوە؟
دەتوانیت بە ڕاهێنانی کشانی هێواش، بەکارهێنانی کۆمپرێسی گەرم و سارد، بەردەوامبوون لە چاڵاکی بە ڕاهێنانی سووک و گۆڕینی شێوازی خەوتنت ئازارەکە کەم بکەیتەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئازارەکە چەند هەفتە بەردەوام بوو، کاری ڕۆژانەت تێکدا یان بە چاودێریی ماڵەوە باش نەبوو، ڕاوێژ بە پێشکەشکاری چاودێریی تەندروستی بکە. ئەگەر ئەمانەی خوارەوەت هەبوو، دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکی بکە:
- ئازاری توند.
- بێ‌هەستی یان لاوازی لە لاقەکان.
- لەدەستدانی کۆنترۆڵی ڕیخۆڵە یان میز.
پزیشک لەوانەیە بۆ دەستنیشانکردن پشکنینی ڕیفلێکس و هەڵسەنگاندنی هێز ئەنجام بدات، یان ئەگەر ئازارەکە شەش تا هەشت هەفتە بەردەوام بوو وێنەگرتنی وەک MRI یان CT scan بەکاربهێنێت. هەڵبژاردەکانی چارەسەر لەوانەیە چارەسەری جەستەیی، ئەکوپەنگچەر، دەرمانی شلکەری ماسولکە یان دەرزی لەخۆ بگرن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. پێش دەستپێکردنی دەرمانی نوێ یان گۆڕینی پلانی چارەسەرت، هەمیشە ڕاوێژ بە پزیشک بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- زۆرخەوی: نیشانەکان، هۆکارەکان و چارەسەر
- مانای بێ‌خانە و کاریگەرییەکانی لەسەر خەو
- بالشتی سی پەپ و گۆڕانکارییەکانی جەستە
- هۆکاری زۆر خەوتن و خەواڵوویی بەردەوام
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team