بەڵگە زانستییەکان لەبارەی ئەگەری تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە نەخۆشانی پەستانی خوێن جیاوازن، بەڵام کۆنترۆڵی نەخۆشییەکە مەترسیی ئاڵۆزییەکان کەم دەکاتەوە.
پەیوەندیی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن بە تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا
بۆچوونەکان لەبارەی ئەوەی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن ئەگەری تووشبوون زیاد دەکات یان نا، جیاوازن؛ بەڵام هەندێک داتا ئاماژە بەوە دەکەن کە ٢٨%ی تووشبووان ئەم نەخۆشییەیان هەبووە. پێیان وایە بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن لەوانەیە بەرگریی جەستە لاواز بکات و جەستە زیاتر لە مەترسیی هەوکردنی ڤایرۆسی بێت. هەروەها، بەرزبوونەوەی پەستانی خوێنی سییەکان هۆکارێکی پشتڕاستکراوە کە مەترسیی ڕوودانی ئاڵۆزییە مەترسیدارەکان لە کاتی تووشبووندا زیاد دەکات.
لە لایەکی دیکەوە، مەترسی لە کەسانی تووشبوو بە نەخۆشییە درێژخایەنەکان بە گشتی، وەک شەکرە، نەخۆشییەکانی دڵ و شێرپەنجە، زیاد دەبێت؛ هەروەها لە کەسانی بەساڵاچوو و جگەرەکێشان، بەهۆی کاریگەریی ئەم دۆخانە لەسەر کارایی سییەکان و سیستەمی بەرگریی جەستە.
کاریگەریی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر نەخۆشانی پەستانی خوێن
ڤایرۆسی کۆرۆنا دەتوانێت کاریگەریی نەرێنی لەسەر سیستەمی سووڕانی خوێن هەبێت، بە تایبەتی لە کەسانی تووشبوو بە کەمیی کارکردنی دڵ یان بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، چونکە لەوانەیە ببێتە هۆی هەوکردنی ماسولکەی دڵ. ئەم هەوکردنە بارێکی زیادە دەخاتە سەر دڵ و توانای پەمپکردنی ئۆکسجین و خوێن بۆ ئەندامەکانی جەستە کەم دەکاتەوە.
هەروەها، کۆنترۆڵنەکردنی ئاستی پەستانی خوێن بارێکی زیادە دەخاتە سەر خوێنبەرەکان و ماسولکەی دڵ؛ ئەمەش لە کاتی تووشبوون بە نەخۆشییەکەدا مەترسیی ژیانی نەخۆش زیاد دەکات. توێژینەوەکان نیشانیان داوە کە ٦%ی مردنەکانی بەهۆی ڤایرۆسەکەوە لە نێو نەخۆشانی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێندا بووە.
دەرمانی پەستانی خوێن و پێشگیری لە ڤایرۆسی کۆرۆنا
تیۆرییەکانی پشتگیری‌نەکراو لە ڕووی کلینیکی هەن کە بانگەشە دەکەن دەرمانەکانی ڕاگرتنی ئەنزایمی گۆڕینی ئەنجیۆتێنسین (ACE) و دژەوەرگرەکانی ڕیسێپتەری ئەنجیۆتێنسین ٢ ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن؛ بەڵام ئەم پەیوەندییە لە ڕووی پزیشکییەوە پشتڕاست نەکراوەتەوە.
ئاگادارکردنەوەی گرنگ: وەستاندنی دەرمانی پەستانی خوێن بەبێ ڕاوێژکردن بە پزیشک بە تەواوی قەدەغەیە؛ چونکە وەستاندنی لەناکاو دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن لە ئاستی ئاسایی زیاتر، کە بەرگریی جەستە لاواز دەکات و ئەگەری تووشبوون زیاد دەکات، و لەوانەیە ببێتە هۆی جەڵتەی مێشک یان هێرشی دڵ.
ڕاسپاردەکان بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکان:
- بەردەوام بە دەرمانەکانەوە بن و دڵنیا بن کە بڕی پێویستیان بەردەستە.
- لە دەرمانەکانی بەرزکەرەوەی پەستانی خوێن دوور بکەونەوە؛ وەک دژەهەوکردنە ناسٹیرۆیدییەکان (وەک ئایبۆپرۆفین و ناپرۆکسین) و دەرمانەکانی کەمکردنەوەی گیراوی لووت.
- کافایین کەم بکەنەوە و لە خواردنەکانی بەرزکەرەوەی پەستانی خوێن، وەک ڕیشەی شیرین‌بیان، دوور بکەونەوە.
- دڵنیا بن لە وەرگرتنی ڤاکسینە پەسەندکراوەکان بۆ پێشگیری لە ئاڵۆزییەکان.
- ڕێوشوێنەکانی پاراستن، وەک شۆردنی دەست و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی، جێبەجێ بکەن.
پرسیارە باوەکان
بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن چ پەیوەندییەکی بە ڤایرۆسی کۆرۆناوە؟
بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن لەوانەیە بەرگریی جەستە کەم بکاتەوە و ئەگەری تووشبوون بە هەوکردن زیاد بکات؛ هەروەها لەوانەیە نیشانەکانی تووشبوون خراپتر بکات و ڕێژەی مردن زیاد بکات.
ئایا دەرمانی پەستانی خوێن بوەستێنم؟
نەخێر، دەبێت بەردەوام دەرمانەکان بخۆن، چونکە وەستاندنیان دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نائارامی پەستانی خوێن و مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆس یان ڕوودانی کێشەی دڵ زیاد دەکات.
ڤایرۆسی کۆرۆنا چەند کاریگەرییەکی لەسەر نەخۆشانی پەستانی خوێن هەیە؟
ڤایرۆسەکە کاریگەری لەسەر سیستەمی سووڕانی خوێن هەیە و لەوانەیە ببێتە هۆی هەوکردنی ماسولکەی دڵ؛ ئەمەش بۆ ئەوانەی پەستانی خوێنیان جێگیر نییە مەترسیدارترە.
ئایا دەرمانەکانی ACE ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن؟
تیۆرییەک هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات، بەهۆی پەیوەندیی ڤایرۆسەکە بە ئەنزایمی ACE2؛ بەڵام تا ئێستا ئەم بانگەشەیانە لە ڕووی کلینیکییەوە پشتڕاست نەکراونەتەوە.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە دۆخەکانی خوارەوەدا دەبێت داوای چاودێریی پزیشکیی فریاکەوتن بکەیت:
- گەیشتنی پێوانەی پەستانی خوێن بە ١٨٠/١٢٠ یان زیاتر (هێرشی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن).
- دەرکەوتنی نیشانەی توندی هەناسەدانی، وەک تا و کۆکەی توند، لەگەڵ پێویستی بە چوونە نەخۆشخانە.
- هەستکردن بە تەنگەنەفەسیی توند کە پێویستی بە هەناسەپێدانی میکانیکی هەیە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەخۆشییە درمەکان: نیشانە و پێشگیری
- پڕکردنەوەی ڕەچەتە بە شێوەی ئەلیکترۆنی
- هلیکۆباکتەری پیلۆری و نیشانەکانی
- کەمکردنەوەی ترسی منداڵ لە ڤایرۆسی نوێی کۆرۆنا
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییە درمەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team