پزیشکان بە ئامرازە جۆراوجۆرەکان ئاستی کاریگەریی نەخۆشییەکە و توانای جووڵەی نەخۆشانی سکلێرۆزی چەندگانه هەڵدەسەنگێنن، بۆ دیاریکردنی ئاستی ناتوانایی.
ئامرازەکانی پێوانەکردنی ئاستی کەمئەندامی لە نەخۆشانی سکلێرۆزی چەندگانه
پسپۆڕان چەندین ڕێگا بەکاردەهێنن بۆ هەڵسەنگاندنی ئاستی زیان بە کارکردنی جەستەیی و دەمارەکان. گرنگترینیان ئەمانەن:
- پێوەری فراوانی کەمئەندامی (EDSS): ئامرازێکی باوە کە ئەنجامەکانی لەسەر پێوەرێک لە ٠ تا ١٠ دەردەکەون. پلە بەرزەکان واتە توانای سەربەخۆیی لە ئەنجامدانی کارەکان کەمترە، و ئەم پێوەرە گرنگییەکی زۆر بە توانای نەخۆش بۆ ڕۆیشتن دەدات.
- پێوانەکردنی هەنگاوەکان: پشکنینێکی خێرایە کە کەمتر لە ٣٠ خولەک دەخایەنێت. تێیدا پزیشک داوا لە نەخۆش دەکات ٢٥ مەتر بڕوات و مێژووی پزیشکی و پشکنینە دەمارەکانیش هەڵدەسەنگێنێت. پلەکانی لە ٠ (هیچ تێکچوونێک لە ڕۆیشتندا نییە) تا ٦ (نەتوانینی ڕۆیشتن) دەگۆڕێن، و ئەم پێوەرە یارمەتی دەدات کاتی دەستپێکردنی چارەسەر دیاری بکرێت.
- هەڵسەنگاندنی کارکردنی سیستەمەکان: ئەم هەڵسەنگاندنە سەرنج لەسەر کارکردنی گشتیی سیستەمی دەمارە ناوەندییەکە دەدات و پلەکانی لە ٠ تا ٦ ـن. چەندین نیشانە چاودێری دەکات، لەوانە:
- کێشە لە قووتدان و قسەکردن.
- لەدەستدانی هاوتەریبەندیی جووڵە یان لاوازیی جووڵاندنی ئەندامەکان.
- تێکچوونی بینین و کارکردنی هزری.
- جووڵەی خۆبەخۆیی چاو، یان سڕبوونی گشتی.
- کێشەی پەیوەندیدار بە مەثانە و ڕیخۆڵە.
- شێوازی کارکردنی تێکەڵ: زۆرجار لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکاندا بەکاردەهێنرێت، نەک لە پشکنینە ڕۆژانەکاندا، چونکە کاتی زیاتر دەخایەنێت. تاقیکردنەوەی کاتی ڕۆیشتن بۆ ٢٥ مەتر، تاقیکردنەوەی توانای دەست بە دانانی گۆڵە لە کونەکان، هەروەها تاقیکردنەوەی هزری بۆ کردارە ژمێریارییەکان دەگرێتەوە.
ڕێگاکانی دەستنیشانکردنی سکلێرۆزی چەندگانه
پزیشکان بۆ پشتڕاستکردنەوەی تووشبوون بە نەخۆشیی سکلێرۆزی چەندگانه پشت بە کۆمەڵێک پشکنین دەبەستن، لەوانە:
- وێنەگرتن بە ڕێنەتیسی مێگناتیسی.
- ئەنجامدانی پشکنینی کونکردنی پشت (پشکنینی مایەی ستوونی پشت).
- پشکنینی خوێن.
- پشکنینی وەڵامی هاندراو.
پرسیارە باوەکان
توانای ڕۆیشتن لە نەخۆشیی سکلێرۆزی چەندگانه چۆن هەڵدەسەنگێندرێت؟
بەمە پێوانەکردنی هەنگاوەکان یان شێوازی کارکردنی تێکەڵ دەکرێت؛ داوا لە نەخۆش دەکرێت ٢٥ مەتر بڕوات تا کارایی جووڵەکەی هەڵبسەنگێندرێت.
پێوەری EDSS چییە؟
پێوەرێکە کە چارەسەرکاران بۆ هەڵسەنگاندنی ئاستی کەمئەندامی لە ٠ تا ١٠ بەکاری دەهێنن. هەرچەندە ژمارەکە بەرزتر بێت، ئەوەندە ئەنجامدانی کارەکان بە شێوەیەکی سەربەخۆ قورسترە.
کام پشکنینان بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە بەکاردێن؟
ڕێگاکانی دەستنیشانکردنی سکلێرۆزی چەندگانه وێنەگرتن بە ڕێنەتیسی مێگناتیسی، پشکنینی خوێن، پشکنینی مایەی ستوونی پشت و پشکنینی وەڵامی هاندراو دەگرێتەوە.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک نیشانەی ئاگادارکەرەوە دەردەکەوێت، وەک ئەمانە، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- قورسایی لە قسەکردن یان قووتدان بە شێوەیەکی لەناکاو.
- لەدەستدانی هاوسەنگی یان نەبوونی هاوتەریبەندیی جووڵە.
- خراپبوونی بەرچاوی بینین یان دەرکەوتنی جووڵەی خۆبەخۆیی چاو.
- لەدەستدانی هەست یان سڕبوونی بەشە جیاوازەکانی جەستە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سکلێرۆزی چەندگانه: نیشانە و بەڕێوەبردن
- نەخۆشی ئێم ئێس: خرافە و ڕاستییەکان
- نیشانەکانی نەخۆشی MS و بارگرانی چاودێری
- پڕۆتۆکۆلی واهڵز بۆ سکلێرۆزی چەندگانه: ڕێنمایی
- زیاتر دەربارەی ڕەقبوونی فرە (MS)
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team