پێناسەی کۆرۆناڤایرۆسی نوێ ئەوەیە کە نەخۆشییەکی هەناسەدانە و بە ڤایرۆس دەگوازرێتەوە؛ هەنگاوی پاراستن دەتوانێت منداڵان بپارێزێت.
پێناسەی کۆرۆناڤایرۆسی نوێ چییە؟
ئەو نەخۆشییەیە کە بەهۆی ڤایرۆسێکەوە دروست دەبێت و بە ناوی «سارز کۆڤ ٢» ناسراوە؛ بڵاوبوونەوەی لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٩ دەستی پێکرد. ئەم ڤایرۆسە لە کاتی نزیکبوونەوەی کەسان بە یەکترەوە لەنێوان مرۆڤەکاندا دەگوازرێتەوە و زۆرجار لە ڕێگەی هەواوە، بە وردە تۆزەکانی ترشاوە. زۆربەی تووشبووان نیشانەی سووکیان هەیە، بەڵام تەمەنبەسەربردووان یان ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، ڕەنگە تووشی ئاڵۆزییەکی مەترسیدار ببن.
ڕێگاکانی پاراستنی منداڵان لە کۆرۆناڤایرۆسی نوێ
دایک و باوکان دەتوانن ئەم ڕێکارانە جێبەجێ بکەن بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی تووشبوونی منداڵەکانیان:
- ئاگادارکردنەوە و فێرکردن: سروشت و مەترسییەکانی ڤایرۆسەکە بۆ منداڵەکە ڕوون بکەنەوە بۆ ئەوەی وریاتر بێت، و فێری بکەن چۆن بۆ ماوەی ٢٠ چرکە دەستەکانی بە ئاو و سابون بشوات؛ بە تایبەتی پێش خواردن و دوای بەکارهێنانی ئاودەست یان کۆکەکردن.
- عادەتە تەندروستییەکان: فێری بکەن کاتی پشکنینەوە بە دەستمالی کاغەزی بەکاربهێنن و دەستبەجێ فڕێی بدەن، و ئاگاداری بکەنەوە کە بە دەستیان ڕووخساریان دەست لێ نەدەن.
- پاککردنەوە و دوورکەوتنەوە: ماددەی پاککەرەوەی ئەلکۆلی بە ڕێژەی ٦٠% تا ٧٥% بەکاربهێنن، لە بردنی منداڵان بۆ کۆبوونەوە یان شوێنە قەرەباڵغەکان خۆ بپارێزن و چالاکییە ماڵەوەکان هەڵبژێرن.
- پشتگیریکردنی بەرگریی جەستە: میوە و سەوزەی پڕ لە ڤیتامین C (وەک پرتەقاڵ، کیوی و بیبەری سەوز) پێشکەش بکەن، و هانیان بدەن لە ماڵەوە وەرزش بکەن و ئاو و خواردنەوەی گیا، وەک بابوونە و ئانیسون، بخۆنەوە؛ لەگەڵ خۆپاراستن لە شەکر و چەوری.
- بوون بە نموونە و چاودێریکردن: پێویستە دایک و باوکان هەمان ڕێکارەکانی پاراستن جێبەجێ بکەن، چونکە ڤایرۆسەکە ڕەنگە لەوانەوە بگوازرێتەوە بۆ منداڵەکانیان؛ هەروەها بەردەوام چاودێریی ڕەفتاری منداڵەکە بکەن بۆ ئەوەی ڕێکارەکانی پاراستنی بیر بخەنەوە.
نیشانەکانی تووشبوون لە منداڵان
نیشانەکانی تووشبوون لە منداڵان لەگەڵ گەورەساڵان هاوشێوەن، بەڵام زۆرجار سووکترن. هەندێکیان ڕەنگە هیچ نیشانەیەکیان نەبێت، هەرچەندە دەتوانن ڤایرۆسەکە بگوازنەوە. نیشانە باوەکان ئەمانەن:
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە.
- کۆکەی بەردەوام (ڕەنگە زیاتر لە کاتژمێرێک بخایەنێت یان ڕۆژانە ٣ جار دووبارە ببێتەوە).
- گۆڕان یان لەدەستدانی هەستی تامکردن یان بۆنکردن.
پرسیارە باوەکان دەربارەی کۆرۆناڤایرۆسی نوێ
ئایا منداڵان زیاتر لە کەسانی تر مەترسیی تووشبوونیان هەیە؟
سەرچاوەکان لەم بارەیەوە جیاوازن؛ هەندێکیان ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕەنگە شانسی تووشبوونی منداڵان زیاتر بێت، چونکە ناتوانن ڕێکارەکانی پێشگیری جێبەجێ بکەن. سەرچاوەکانی تر دەڵێن بەڵگەی زانستی نییە کە ئەمە بسەلمێنێت؛ بەڵکو زۆربەی تووشبوونە تۆمارکراوەکان لەنێوان گەورەساڵان بوون و ڕەنگە منداڵان کەمتر تووش ببن.
بۆ پاراستن لە کۆرۆناڤایرۆسی نوێ، ماوەی دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی چەندە؟
پێشنیار دەکرێت بۆ ماوەی ١٤ ڕۆژ دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی جێبەجێ بکرێت؛ ئەوە ماوەیەکە کە زۆرجار نیشانەکان لە ماوەیدا دەردەکەون، و ڕەنگە بەپێی شەپۆلەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە بۆ چەند مانگ درێژ ببێتەوە.
ئایا شیرپێدانی دایکێکی تووشبوو نەخۆشییەکە دەگوازێتەوە بۆ منداڵەکە؟
تووشبوون لە ڕێگەی ترشاوەی هەناسەدانەوە دەگوازرێتەوە کە بەهۆی کۆکە یان پشکنینەوەوە دروست دەبێت، و زانیارییە سنووردارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەڵگەیەک نییە ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی شیری مەمکەوە بگوازرێتەوە.
ئایا ژنان لە کاتی دووگیانیدا زیاتر مەترسیی تووشبوونیان هەیە؟
زانیاریی زانستیی یەکلاکەرەوە نییە؛ بەڵام بە گشتی ژنانی دووگیان زیاتر لە مەترسیی تووشبوون بە هەوکردنی ڤایرۆسیی ڕێگای هەناسەدان دان، و ڕەنگە نیشانەکانیان توندتر بن.
کەی پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی مەترسیدارە لە منداڵاندا دەرکەوتن، پێویستە دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- زەحمەتیی زۆر لە هەناسەدان یان تەنگەنەفەسی.
- تاوی بەردەوام کە دادەبەزێت.
- نیشانەکانی وشکبوونی جەستە، وەک وشکبوونی دەم، کەمبوونی فرمێسک لە کاتی گریان، یان کەمبوونەوەی ژمارەی جارەکانی میزکردن.
- ڕشانەوە و سکچوونی دووبارەبووەوە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر.
- سەرلێشێواوی، بێقراری، یان زەحمەتی لە خەبەرکردنەوە و بەخەبەربوونەوە.
- گۆڕانی ڕەنگی پێست، لێو یان ناخنەکان بۆ شین یان خۆڵەمێشی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژگرتن لە پزیشکی پسپۆڕ یان وەرگرتنی چاودێریی پزیشکیی فریاکەوتن نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئەڵێرژی هێلکە لە منداڵان و واکسینی ئینفلۆەنزا
- ڕێگاکانی پێشگیری لە سەرماخواردن
- مەترسیی ئاڵۆزیی ئەنفلۆنزا بۆ کێ زیاترە؟
- ڤاکسینی ئەنفلۆەنزای خووک لە کاتی دووگیانیدا
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team