پیوندی جگەر جگەرێکی زیانلێکەوتوو بە جگەرێکی تەندروست لە بەخشەری زیندوو یان مردوو دەگۆڕێتەوە؛ تەنها چارەسەرە بۆ نارسایی توند یان درێژخایەنی جگەر.
هۆکار و بارودۆخە پێویستەکان بۆ پیوندی جگەر
پەنا بۆ ئەم نەشتەرگەرییە دەبرێت کاتێک جگەر وازی لە ئەنجامدانی ئەرکە سەرەکییەکانی دەهێنێت، وەک پاککردنەوەی خوێن لە ژەهراوی و بەرهەمهێنانی پرۆتینە یارمەتیدەرەکان بۆ پەڵەبەستنەوەی خوێن. ئەو بارودۆخانەی پێویستیان بەو دەستێوەردانە هەیە ئەمانەن:
- نارسایی درێژخایەنی جگەر: ئەمە باوترین جۆرە و زۆرجار بەهۆی سیڕۆزەوە ڕوودەدات؛ لەم بارودۆخەدا بافتی برین جێگای بافتە تەندروستەکان دەگرێتەوە.
- هۆکارەکانی سیڕۆز: هەڵاوسانی جگەر B و C، کۆبوونەوەی چەوری پەیوەست بە کێشەی میتابۆلیزم، یان نەخۆشییە میراتییەکان وەک نەخۆشیی ویلسن و نەخۆشیی کۆبوونەوەی ئاسن لە بافتەکان.
- نارسایی توندی جگەر: لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا بە خێرایی ڕوودەدات، بەهۆی تووشبوون بە نەخۆشی یان ئاڵۆزییەکانی دەرمانەوە.
- شێرپەنجە سەرەتاییەکانی جگەر: کاتێک چارەسەرەکانی دیکە کاریگەر نابن.
- کێشەکانی کەناڵە زەرداوەکان: وەک بەربەستی مادرزادیی کەناڵی زەرداو، کە هۆکاری سەرەکیی نەشتەرگەرییە لە منداڵاندا.
- ژەهراویبوونی توند: وەک خواردنی قارچی کێوی ژەهراوی کە بە تەواوی کاریگەریی ئەرکەکانی جگەر لەناودەبات.
جۆرەکانی گواستنەوەی جگەر و سەرچاوەی ئەندامەکان
نەشتەرگەرییەکە بە دوو سەرچاوەی سەرەکیی ئەندام ئەنجام دەدرێت:
١. بەخشەری مردوو: ئەمە لە سەرانسەری جیهاندا باوترین هەڵبژاردەیە، بەڵام کەمیی بەخشەران زۆر کەس لە لیستی چاوەڕوانیی درێژخایەندا دادەنێت.
٢. بەخشەری زیندوو: کەسێکی تەندروست دەتوانێت بەشێک لە جگەرەکەی ببەخشێت؛ جگەر توانایەکی تایبەتی هەیە بۆ گەشەکردن و گەڕاندنەوەی قەبارەی ئاسایی لە بەخشەر و وەرگرەکەدا، لە ماوەی یەک مانگ دوای نەشتەرگەرییەکە.
مەرجەکانی بەخشینی جگەر لەلایەن کەسێکی زیندووەوە
بۆ ئەوەی کەسێک بتوانێت بەشێک لە جگەرەکەی ببەخشێت، دەبێت ئەم پێوەرانەی تێدا بێت:
- تەمەنی لە نێوان ١٨ و ٦٥ ساڵدا بێت.
- تا پلەی چوارەم خزم و کەسوکاری نەخۆشەکە بێت و هەمان گروپی خوێنیان هەبێت.
- نەخۆشیی دڵ، شەکرە، نارسایی گورچیلە یان نەخۆشیی سیستەمی هەناسەدانی نەبێت.
- تووشی هەڵاوسانی جگەر B نەبووبێت.
- پابەندیی کێشی گونجاو بێت و لە جگەرەکێشان یان خواردنەوەی زۆری کحول دوور بکەوێتەوە.
سەبارەت بە تەمەن، ڕەنگە جگەری کەسێکی ٨٠ ساڵە بۆ گواستنەوە بۆ کەسێکی ٦٠ ساڵە گونجاو بێت، ئەگەر ئەندامەکە تەندروست بێت و بەهۆی هۆکارە زیانبەخشە ژینگەییەکان وەک پیسبوون یان خۆراکی خراپەوە کاریگەریی لەسەر نەکەوتبێت.
دوای نەشتەرگەریی جگەر و ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکان
ئەنجامەکانی نەشتەرگەرییەکە بە پێی کاتی ئەنجامدانی دەستێوەردانەکە دەگۆڕێن؛ لە حاڵەتی بەخشەری زیندوودا، زۆرجار نەشتەرگەرییەکە لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی تەندروستیی نەخۆش خراپتر ببێت، و ئەمە دەرفەتی سەرکەوتن زیاد دەکات.
تاقیکردنەوە کلینیکییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە بەکارهێنانی دەرزییەکانی «ئاسیتیل سیستەین» لە کاتی نەشتەرگەریدا ڕەنگە ڕێژەی مانەوە زیاد بکات؛ ڕێژەی سەرکەوتن دوای ١٢ مانگ گەیشتە ٩٠% لەو کەسانەی دەرزییان وەرگرتبوو، بەراورد بە ٧٠% لە گروپێکی دیکەدا. هەروەها ئەم دەرزییانە ڕێژەی ئاڵۆزییە نەشتەرگەرییەکانیان لە ٥١% بۆ ٢٣% کەم کردەوە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی گواستنەوەی جگەر
گواستنەوەی جگەر چییە؟
نەشتەرگەرییەکە بۆ گۆڕینەوەی جگەرێکە کە چیتر کار ناکات بە جگەرێکی تەندروست لە بەخشەرێک، بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامبوونی ئەرکە گرنگەکانی جەستە.
ئایا دەتوانرێت بۆ منداڵان نەشتەرگەریی جگەر بکرێت؟
بەڵێ، دەتوانرێت بۆ منداڵان و تەنانەت منداڵی ساواش ئەنجام بدرێت، بە تایبەتی لە حاڵەتەکانی زەردیی درێژخایەن یان بەربەستی کەناڵە زەرداوەکاندا. نەشتەرگەرییەکە ئاسانترە، چونکە منداڵی ساوا پارچەیەکی زۆر بچووک لە جگەری بەخشەر پێویستە.
ئایا بۆ ئەوانەی پێویستیان بە گواستنەوەی جگەرە، جێگرەوەی چارەسەری هەیە؟
لە حاڵەتەکانی نارسایی پێشکەوتووی جگەر، هیچ جۆرە چارەسەرێکی دیکە بەردەست نییە و نەشتەرگەرییەکە دەبێتە تەنها ڕێگای مانەوە لە ژیان.
ئایا دەتوانرێت لە ژەهراویبوون بە قارچی کێوی ڕزگار بکرێت؟
دوای لەناوچوونی جگەر بەهۆی ئەم قارچەوە، تەنها ڕێگای ڕزگاربوون نەشتەرگەرییەکی پەلەییە؛ ئەمەش سەختە، چونکە زۆرجار هەموو ئەندامانی خێزانەکە تووشی ژەهراویبوون دەبن و ئەمە دەرفەتی دۆزینەوەی بەخشەرێکی زیندوو کەم دەکاتەوە.
کەی پێویستە دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا دەبێت بچنە نەخۆشخانە:
- درێژبوونەوەی زەردی (زەردبوون) لە منداڵی ساوادا، بە تایبەتی لەگەڵ لەدەستدانی ئارەزووی خواردن یان دوا کەوتنی گەشە.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی ژەهراویبوون دوای خواردنی قارچی کێوی، وەک: دڵتێکچوون، ڕشانەوە، لاوازیی گشتی و خەواڵوویی.
- خراپتربوونی ئەرکەکانی جگەر و کۆبوونەوەی شلە (ئاسایتس) لە سکدا.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سیروزی جەگەر: چارەسەر و ڕێگای چاکبوونەوە
- هۆکاری گەورەبوونی جگەر و سپڵ و نیشانەکانی
- تاقیکردنەوەی بیلیروبین و زانیارییە گرنگەکان
- هاوتاکردنی بەخشەر و وەرگر بۆ گواستنەوەی جگەر
- زیاتر دەربارەی جگەر و هەوکردنی جگەر
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team